Μάλλον λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν ότι η Eκκλησία Παναγία στο Βουνό όπως συνήθως τη λέμε ήταν κάποτε η Μόνη Κοιμήσεως της θεοτόκου. Χτισμένη το 16ο-17o αιώνα εγκαταλείφθηκε από καλόγερους στα μέσα του 18ου αιώνα για άγνωστους λόγους. Η μόνη είναι χτισμένη σε απόσταση περίπου 4 χιλιόμετρα από το πατητήρι στην περιοχή βουνό .

Του Κυριάκου Ευσταθίου

Είναι οικοδομημένη στην κλιτή του ομώνυμου λόφου, αθέατη από την θάλασσα για να μην είναι εκτεθειμένη στους πειρατές, ενώ δίπλα υπάρχει πηγή που σώζεται μέχρι σήμερα και τριγύρω έφορα εδάφη . Δεν σώζεται κανένα άλλο ίχνος εκτός από την εκκλησία. Υπάρχουν όμως ΓΑΚ 14 έγγραφα που αφορούν την μονή.

Φωτογραφία,3 η πηγή στο βουνό κοντά στην εκκλησία

Το καθολικό της Παναγίας ανήκει στο τύπο των συνεπτυγμένων σταυροειδών (μονόχωρη βασιλική με τρούλο και τύμπανο). Είναι το δεύτερο μνημείο στην Αλόννησο μετά την Εκκλησία του Χριστού που ανήκει σε αυτό το τύπο. Η εκκλησία είχε πολλές τοιχογραφίες. Σήμερα σώζονται μόνο κάποιες από αυτές. Μετά από το καταστρεπτικό σεισμό του 1965 η εκκλησία έπαθε ζημιές και δυστυχώς άργησε πολύ να επισκευασθεί με αποτέλεσμα την σταδιακή λεηλάτησή της .

Το τέμπλο ήταν παλιό και όταν σάπισε αντικαταστάθηκε, ενώ οι εικόνες μεταφέρθηκαν σε ασφαλέστερα σημεία και δεν υπάρχουν πια. Δυο χαρακτηριστικά γεγονότα κλοπών από την εκκλησία θα αναφέρω παρακάτω.

Μετά το σεισμό μια ομάδα τουριστών Γερμανών και Ελλήνων που είχαν έρθει στην Βότση με κότερο έκαναν πεζοπορία και περνώντας από την εκκλησία αφαίρεσαν το μαρμάρινο σταυρό, τον έβαλαν σε τσουβάλι και το πήραν στη Βότση. Τους είδε κάποιος ντόπιος, τούς έβαλε τις φωνές, αλλά μπήκαν στο σκάφος και έφυγαν ανταλλάσσοντας βρισιές με ντόπιους. Αμέσως  ειδοποιήθηκαν οι αρχές αλλά σκάφος καταδίωξης δεν υπήρχε.

Την δεκαετία του 1970 ο Μπέηκερ γνωστός μεγαλοκτηματίας από την Εύβοια είδε το σπασμένο σταυρό του τέμπλου και τον πήρε να τον στείλει στο Άγιο όρος για επισκευή. Μετά όμως από παρέμβαση κατοίκων του νησιού η γυναίκα του, τον επέστρεψε και τόν παρέδωσε στον τότε εφημέριο πατέρα Γρηγόριο και έκτοτε υπάρχει στην Αγία Παρασκευή.

Σήμερα η εκκλησία έχει επισκευαστεί πλήρως

Πηγές : Βιβλία “Άνω Μαγνητών νήσοι” Κώστα Μαυρίκη και
Αλόννησος: Η αρχιτεκτονική των μεταβυζαντινών μνημείων Αλέξη δ. Αλεξίου.