SKIATHOS Ο καιρός σήμερα

"Αυτός ήταν ο πατέρας μου τον σκότωσαν στο Πολυτεχνείο δεν πρόλαβα να τον γνωρίσω"

Γράφει η Νικολέρα Μαρκούλη κόρη του δολοφονηθέντος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου Νίκου Μαρκουλή 2026-11-17 11:15:20
«Κάθε φορά που ακούω να λένε πως «δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», δεν ακούω απλώς μια ιστορική ανακρίβεια. Ακούω μια προσβολή στη μνήμη των νεκρών, στις οικογένειές τους και σε όλους εκείνους που στάθηκαν απέναντι στη δικτατορία με θάρρος, πληρώνοντας συχνά βαρύ τίμημα για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας» «Διάβασα ότι φέτος δεν θα διατεθεί αίθουσα στο ΣΦΕΑ για τις επετειακές εκδηλώσεις του Πολυτεχνείου. Και χωρίς να το καταλάβω, γύρισα πολλά χρόνια πίσω, στην πρώτη φορά που πήγα στην πορεία για το Πολυτεχνείο.
Πρέπει να ήμουν εννέα ή δέκα χρονών. Η μητέρα μου με είχε πάρει μαζί της στις εκδηλώσεις. Θυμάμαι ότι πριν βγούμε στην πορεία είχαμε πάει σε μια αίθουσα στο κεντρικό κτήριο του Πολυτεχνείου. Στους τοίχους υπήρχαν φωτογραφίες των νεκρών και των γεγονότων της εξέγερσης. Σε προθήκες υπήρχαν προσωπικά αντικείμενα, ανάμεσά τους και ματωμένα ρούχα ανθρώπων που σκοτώθηκαν εκείνες τις μέρες.
Εκείνη η αίθουσα ήταν γεμάτη από μαυροφορεμένες γυναίκες. Μητέρες, αδελφές, σύζυγοι ανθρώπων που χάθηκαν από τη βία της χούντας. Μέχρι τότε, η δική μου εικόνα της απώλειας ήταν η γιαγιά μου. Η μαυροφορεμένη γιαγιά μου που έκλαιγε ασταμάτητα τον γιο της, τον πατέρα μου.
Ύστερα κατεβήκαμε στην Πατησίων, όπου θα ξεκινούσε η πορεία. Λίγο πριν αρχίσει, κάποιος διάβαζε έναν-έναν τους νεκρούς.
Και ξαφνικά άκουσα:
«Νικόλαος Μαρκούλης».
Και αμέσως μετά, από το πλήθος, ένα δυνατό:
«ΠΑΡΩΝ».
Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνο το «ΠΑΡΩΝ». Τη δύναμή του. Τη συγκίνηση που ένιωσα χωρίς ακόμη να μπορώ να την εξηγήσω. Ήταν σαν να μου έλεγαν χιλιάδες άνθρωποι ότι ο πατέρας μου δεν είχε χαθεί στη λήθη. Ότι ήταν ακόμη εκεί.
Μεγαλώνοντας άρχισα να μαθαίνω περισσότερα γι` αυτόν. Να συνθέτω σιγά σιγά την εικόνα του ανθρώπου που δεν πρόλαβα να γνωρίσω.
Κάθε διήγηση, κάθε μαρτυρία, κάθε μικρή πληροφορία συμπλήρωνε ένα κομμάτι του παζλ.
Πριν από δύο χρόνια, όμως, έμαθα κάτι που με συγκλόνισε βαθιά.
Χάρη στην έρευνα του Δημήτρη Βεριώνη για το βιβλίο του «Θάνατοι στη Χούντα», έμαθα περισσότερα για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τραυματίστηκε θανάσιμα ο πατέρας μου.
Ανάμεσα στις μαρτυρίες βρισκόταν και η κατάθεση του δημοσιογράφου Γρηγόρη Παπαδάτου στον εισαγγελέα Τσεβά.
Ο Παπαδάτος κατέθεσε ότι συνάντησε τον πατέρα μου στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών, τραυματισμένο αλλά ακόμα ζωντανό. Τον ρώτησε πώς τον λένε και πώς τραυματίστηκε.
Ο πατέρας μου του είπε ότι ένας λοχίας τον πυροβόλησε κατόπιν εντολής αξιωματικού, ο οποίος φώναξε: «Σκοτώστε τα σκυλιά». Και ότι, όταν έπεσε τραυματισμένος στην οδό Μάρνη, δεν σταμάτησαν εκεί. Τον κλοτσούσαν ενώ ήταν πεσμένος στο οδόστρωμα.
Αυτό που με συγκλονίζει δεν είναι μόνο η βία. Είναι η απανθρωπιά. Το μίσος που χρειάζεται να κουβαλά κανείς μέσα του για να αντιμετωπίζει έτσι έναν συνάνθρωπο.
Και όμως, οι περισσότεροι από όσους συμμετείχαν σε αυτά τα εγκλήματα δεν τιμωρήθηκαν ποτέ. Δεν λογοδότησαν. Συνέχισαν κανονικά τη ζωή τους. Κάποιοι μάλιστα βρέθηκαν αργότερα σε σημαντικές θέσεις και αξιώματα.
Ίσως γι` αυτό εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αναπαράγονται τα ψέματα ότι «δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», ότι «για όλα φταίει η γενιά του Πολυτεχνείου» και άλλα παρόμοια. Γιατί η αναγνώριση της αλήθειας σημαίνει και αναγνώριση ευθυνών. Σημαίνει ότι πρέπει να θυμόμαστε όχι μόνο αυτούς που αγωνίστηκαν και σκοτώθηκαν, αλλά και αυτούς που διέταξαν, πυροβόλησαν, βασάνισαν και συγκάλυψαν.
Γι` αυτό κάθε φορά που ακούω να λένε πως «δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», δεν ακούω απλώς μια ιστορική ανακρίβεια. Ακούω μια προσβολή στη μνήμη των νεκρών, στις οικογένειές τους και σε όλους εκείνους που στάθηκαν απέναντι στη δικτατορία με θάρρος, πληρώνοντας συχνά βαρύ τίμημα για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας.
Εγώ, πάντως, όταν έρχεται κάθε Νοέμβρης, θυμάμαι ακόμη εκείνο το απόγευμα στην Πατησίων. Θυμάμαι τη γεμάτη φωτογραφίες και τεκμήρια αίθουσα, τις μαυροφορεμένες μανάδες, τη μητέρα μου δίπλα μου, και εκείνη τη στιγμή που ακούστηκε το όνομα:
«Νικόλαος Μαρκούλης».
Και αμέσως μετά, το πλήθος να φωνάζει :
«ΠΑΡΩΝ».
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά, αυτό το «ΠΑΡΩΝ» συνεχίζει να νικά τη λήθη. Και όσο ακούγεται, η αλήθεια δεν θα σβήσει ποτέ.» Ο Νικόλαος Μαρκούλης, από τους επίσημα τεκμηριωμένους νεκρούς της εξέγερσης του Πολυτεχνείου καταγόταν από το Παρθένι Θεσσαλονίκης, εργαζόταν ως εργάτης και διέμενε στα Σεπόλια.
Τις πρωινές ώρες του Σαββάτου 17 Νοεμβρίου 1973, ενώ βάδιζε στην περιοχή της πλατείας Βάθης, δέχθηκε ριπή στην κοιλιά από στρατιωτική περίπολο (ή διερχόμενο άρμα).
Μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών (σημερινό Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς») με διαμπερές τραύμα, όπου και υπέκυψε δύο ημέρες αργότερα, τη Δευτέρα 19 Νοεμβρίου 1973.
Το όνομά του περιλαμβάνεται τόσο στο πόρισμα του εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά (1974) όσο και στην έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Η ΝΙΚΟΛΕΤΑ δεν πρόλαβε να γνωρίσει ποτέ τον πατέρα της. Όταν εκείνος τραυματίστηκε θανάσιμα τον Νοέμβριο του 1973, η μητέρα της ήταν λίγων μηνών έγκυος.