Σισίννιον ἐν Σκιάθῳ ἐγείρεις, Δημήτριε, Θεσσαλονίκην ἐκ δόλου διασῴζων.|Γράφει ο π. Παντελεήμων Χούλης
2026-10-21 06:16:38
Μια πρωινή βόλτα στην παραλία του Τρούλου, εδώ που παίζαμε ως παιδιά ακούγοντας το κύμα να μας εξιστορεί ιστορίες και ηρωικά κατορθώματα.
Σήμερα, καθώς το καλοκαίρι έφυγε, το βλέμμα ξανοίγεται στον καθαρό ορίζοντα και ανακαλύπτει την ήσυχη ομορφιά όσων έμειναν πίσω, ενώ το Τρουλονήσι στέκει σιωπήλο για ό,τι είδε και άκουσε εδώ και αιώνες.
«Μολυβδόβουλο - σφραγίδα του Κωνσταντίνου Δ΄, χρονολογημένο στα 681–685 μ.Χ..Κατάλογος του Dumbarton Oaks με αριθμό BZS.1951.31.5.1640».
Ο Σισίννιος, είχε λάβει αυτοκρατορική εντολή να μεταβεί με πλοία στη Θεσσαλονίκη με τους άνδρες του για να αντιμετωπίσει τον Κούβερ και το συνεργάτη του το Μαύρο επί αυτοκράτορος Κωνσταντίνου του Δ’ πιθανότατα ή κατ’ άλλους λιγότερο πιθανό, επί Ιουστινιανού του Β’ . [1] Φθάνοντας στη Σκιάθο την Κυριακή των Βαΐων, βρήκε το νησί ακατοίκητο από χρόνια. Εκεί υπήρχε ένας παλαιός ναός, πνιγμένος στη βλάστηση. Διέταξε να καθαρίσουν ένα μέρος του και να τελέσουν τη Θεία Λειτουργία.[2] Προφανώς πρόκειται για τα ερείπια της Ιερας Μονής Της του Θεού Σοφίας που υπάρχουν στην περιοχή περί τα οκτακόσια μέτρα από την ακτή. Ίσως τότε να υπήρχε το οικοδόμημα με τον μεγάλο τρούλο που έγινε αφορμή για την ονομασία της περιοχής - όπως θέλει η παράδοση - ώστε έγινε αντιληπτή η ύπαρξη του ναού από τη θάλασσα.
Τη Μεγάλη Δευτέρα οι αντίθετοι άνεμοι εμπόδιζαν τη συνέχιση του ταξιδιού. Ο στρατηγός ζήτησε τότε να καθαριστεί ο χώρος του ναού, ώστε να προετοιμαστούν για την εορτή του Πάσχα.[3]
Μέσα στη νύχτα εμφανίστηκε στον Σισίννιο ο Άγιος Δημήτριος και τον προέτρεψε να αποπλεύσει. Τρεις φορές επανήλθε η προτροπή, ώσπου ο στρατηγός πείστηκε και έδωσε εντολή αναχώρησης.[4]Τότε είδε ένα πλοίο να πλησιάζει, σαν να ερχόταν από τα μέρη της Χαλκίδας, και θυμήθηκε τον λόγο του Αγίου ότι άλλοι ήδη ταξίδευαν. Ο αφηγητής αφήνει την παρουσία του πλοίου χωρίς άλλη εξήγηση.[5α]
Η αγιοφάνεια
Μόλις εκείνος αποκοιμήθηκε, εμφανίστηκε όχι σε όνειρο αλλά σε πραγματική παρουσία εκείνος που πάντοτε μοχθεί και μεριμνά για τους ανάξιους δούλους του και την πατρίδα του, και φροντίζει για τη σωτηρία μας: ο καλλίνικος μάρτυρας του Θεού Δημήτριος.
Και του είπε: «Σήκω, γιατί κοιμάσαι; Απέπλευσε, ο άνεμος είναι κατάλληλος».
Εκείνος αμέσως, θεωρώντας πραγματικό αυτό που είχε δει, ρώτησε τον κυβερνήτη του πλοίου ποιος ήταν ο άνεμος.
Ο κυβερνήτης απάντησε: «Είναι αντίθετος και μάλιστα πολύ σφοδρότερος από τον χθεσινό». Όταν επρόκειτο πάλι να αποκοιμηθεί, ο ίδιος ο άγιος εμφανίστηκε ξανά και, ξυπνώντας τον στρατηγό και αγγίζοντας τον στο πλευρό, του είπε: «Σήκω, σου είπα· απέπλευσε, ο άνεμος είναι κατάλληλος».
Ο στρατηγός σηκώθηκε και πάλι και ρώτησε όσους κοιμούνταν κοντά του και όσους βρίσκονταν στη σκοπιά ποιος ήταν εκείνος που του μίλησε και τον ξύπνησε για να ξεκινήσει το ταξίδι. Όλοι δήλωσαν ότι δεν είχαν δει κανέναν ούτε είχαν ακούσει από κάποιον κάτι σχετικό.
Τους ρώτησε ξανά αν ο άνεμος ήταν κατάλληλος, σύμφωνα με όσα του είχαν ειπωθεί. Όλοι απάντησαν ότι ήταν αντίθετος. Βρέθηκε, λοιπόν, σε απορία για όσα είχε ακούσει και δει. Και όταν, ύστερα από όληαυτή την παρατεταμένη ενασχόληση, επρόκειτο να κοιμηθεί για λίγο, ο ίδιος ο μάρτυρας στάθηκε κοντά στον στρατηγό για τρίτη φορά και του μίλησε με μεγάλη επιμονή και ανησυχία.
«Μην αμελήσεις εσύ· σήκω, απέπλευσε, ο άνεμος είναι κατάλληλος. Να, εσύ κοιμάσαι και άλλοι ταξιδεύουν».
«Σελίδες 196, 198, 200 και 204, κατά σειρά ανάγνωσης, από την έκδοση του Albert Tougard, De l’histoire profane dans les actes grecs des Bollandistes (Παρίσι, 1874). Παρατίθενται αποσπάσματα του βυζαντινού ελληνικού κειμένου της ανώνυμης δεύτερης συλλογής των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου, σχετικά με την εμφάνιση του Αγίου στη Σκιάθο και τη διάσωση της Θεσσαλονίκης».
Τότε εκείνος ο θαυμαστός και αξιοθαύμαστος άνθρωπος, ο πραγματικά γνήσιος φίλος του Θεού και του μάρτυρα, ξύπνησε και κατάλαβε ότι η προτροπή για το ταξίδι τού είχε δοθεί με θεία αποκάλυψη και όχι ως φαντασία. Σηκώθηκε αμέσως και, χωρίς να ρωτήσει πλέον κανέναν γι’ αυτό, άρχισε να περνά από τα πλοία, διατάζοντας να αποπλεύσουν. Ορισμένοι έλεγαν ότι οι άνεμοι ήταν αντίθετοι και ότι οι ίδιοι είχαν αρχίσει να ετοιμάζουν εκεί όσα χρειάζονταν για την εορτή του Πάσχα. Ρωτούσαν γιατί ήθελε να τους μεταφέρει σε άλλον τόπο, ακόμη πιο έρημο.
Εκείνος, όμως, έχοντας βεβαιωθεί από την τρίτη εμφάνιση του μάρτυρα, από την επίμονη παρότρυνσή του και από τη θέα του υπερασπιστή της πόλης μας, του Δημητρίου, ότι το ταξίδι θα ήταν ευνοϊκό, διέταξε να αρχίσουν να κωπηλατούν για την αναχώρηση.
Τότε είδε ένα πλοίο να ταξιδεύει κατευθείαν προς αυτούς, σαν να ερχόταν από τα μέρη της Χαλκίδας, και θυμήθηκε όσα του είχαν ειπωθεί στην αποκάλυψη.
Τα πλοία άρχισαν αμέσως να βγαίνουν με τα κουπιά, ενώ ο άνεμος, όπως είπαμε,φυσούσε αντίθετα. Ξαφνικά, με θεία υπόδειξη και διά των πρεσβειών του αθλοφόρου, άρχισε να φυσά από πίσω τους ευνοϊκός άνεμος. Ταξίδεψαν, λοιπόν, με καλές συνθήκες και κατάλληλο άνεμο και τη Μεγάλη Τετάρτη, την έβδομη ώρα, έφθασαν σε αυτή την πόλη, στην οποία αναβλύζει η χάρη του Θεού, χάρη στον υπερασπιστή της Δημήτριο.[6]
Έτσι ματαιώθηκε το φοβερό άγνωστο σχέδιο εμφύλιας σύγκρουσης που είχαν καταστρώσει ο Μαύρος και οι συνεργοί του παρακινούμενοι από τον Κούβερ.
«Η Θεσσαλονίκη κατά τη βυζαντινή περίοδο. Εικονογραφική αναπαράσταση του Μάρκου Καμπάνη».
Η καταγραφή της θαυμαστής αυτής παρέμβασης του Αγίου Δημητρίου ,συνδέει τη Σκιάθο με τον μεγαλομάρτυρα αλλά και μια κρίσιμη στιγμή της ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Δεκατρείς και πλέον αιώνες μετά την αγιοφάνεια, θα λέγαμε πως οι δύο τόποι συγγενεύουν μέσα από αυτή τη μαρτυρία, που διασώζει την εμφάνιση του Αγίου στο νησί μας και τη μέριμνά που εξέφρασε για την πόλη του.
Η εμφάνιση του Αγίου Δημητρίου στη Σκιάθο προσφέρεται για έναν πνευματικό παραλληλισμό με τη διήγηση της συναντήσεώς του με τον Άγιο Αχίλλειο στα Τέμπη, η οποία συνδέεται με την άλωση της Θεσσαλονίκης το 904 μ.Χ.. [7] Στη Σκιάθο, ο Μεγαλομάρτυρας αφυπνίζει τον Σισίννιο και τον παρακινεί να αποπλεύσει, συμβάλλοντας στη διάσωση της πόλης του. Στα Τέμπη, εμφανίζεται θλιμμένος για την καταστροφή της και συνομιλεί με τον Άγιο Αχίλλειο, ο οποίος συμμερίζεται τον θρήνο του. Μέσα από τις δύο αφηγήσεις αναδεικνύεται ο ίδιος δεσμός αγάπης του Αγίου με τη Θεσσαλονίκη: η μέριμνα για τη σωτηρία της και η συμπάθεια στα παθήματα των κατοίκων της. Παράλληλα, η παρουσία του πέρα από τα τείχη της πόλης συνδέει διαφορετικούς τόπους μέσα στην κοινή εκκλησιαστική μνήμη.
Και φέτος πάλι,στην ακτή του Τρούλου, αναπέμποντας ταπεινή δέηση, με ισοκράτες τον φλοίσβο της θάλασσας και τα κραξίματα των πουλιών, ο νους γύρισε στον Σισίννιο και στα γεγονότα που η παλαιά διήγηση συνδέει με το νησί μας. Κι όσο η προσευχή λουζόταν στην ήρεμη θάλασσα με θέα το Τρουλονήσι στα χείλη η δέηση περνά από γενιά σε γενιά: «Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος».
Ημερολογιακοί υπολογισμοί [8]
Σε μια προσπάθεια να προσεγγιστεί η ημερομηνία και αν δεχθούμε την προτεινόμενη χρονολόγηση στα έτη 682–684, η Κυριακή των Βαΐων, κατά την οποία ο Σισίννιος έφθασε στη Σκιάθο, αντιστοιχούσε στις 23 Μαρτίου 682, στις 12 Απριλίου 683 ή στις 3 Απριλίου 684, σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο. Οι ημερομηνίες προκύπτουν από τον υπολογισμό του Πάσχα για κάθε έτος και δεν αναφέρονται στην ίδια τη διήγηση. Μας βοηθούν όμως να τοποθετήσουμε το περιστατικό μέσα στην άνοιξη, χωρίς να προσδιορίζουν ποιο ήταν το έτος του. Με αναδρομική τώρα αντιστοίχιση στο σημερινό Γρηγοριανό ημερολόγιο, οι πιθανές ημερομηνίες αφίξεως του Σισιννίου στη Σκιάθο είναι η 26η Μαρτίου 682, η 15η Απριλίου 683 ή η 6η Απριλίου 684, χωρίς πάλι να μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα το έτος του περιστατικού αν και δεν έχει ιδιαίτερη σημασία ο ακριβής χρόνος.
Ἀπολυτίκιον Ἦχος δ΄. Ταχὺ προκατάλαβε.
Λαμπρῶς ἐπεφάνησας, ἐν τῇ Σκιάθῳ ποτέ, καὶ φόβον
διέλυσας τοῦ Σισιννίου, σοφέ, Χριστοῦ ἀθλητὰ κλεινέ.
Ἔλυσας τῶν ἀνέμων τὴν ἀντίπνουν μανίαν· δείκνυται
πῶς ἰσχύει ἡ θερμή σου πρεσβεία. Ταῖς χρείαις ἡμῶν
βοήθει, Μάρτυς Δημήτριε.
Πηγές:
[1] Αμαλία Κ. Ηλιάδη, Τα «θαύματα» του Αγίου Δημητρίου ως ιστορικές πηγές: επιδρομές και σλαβικές εποικίσεις εντεύθεν του Δουνάβεως, 2003, σ. 39–40.
Ανώνυμος, Θαύματα Αγίου Δημητρίου, Β΄ συλλογή, θαύμα Ε΄, στο: Albert Tougard (έκδ.), De l’histoire profane dans les actes grecs des Bollandistes. Extraits grecs, traduction française, notes, avec les fragments laissés inédits par les Bollandistes, Παρίσι: Librairie Firmin Didot frères, fils et Cie, 1874, ενότητα «Thessalonique», §§ 116–122, σ. 194–205.
[2] § 116, σ. 194–197.
[3] § 117, σ. 196–199.
[4] §§ 118–119, σ. 198–201.
[5] § 119, σ. 200–201.
[6] § 122, σ. 204–205.
[7] Ανώνυμος, Θαύματα Αγίου Δημητρίου, συλλογή Γ΄, διήγηση 3, §§222–226, PG 116, στ. 1388–1393. Βλ. επίσης Σταύρου Γουλούλη, «Η συνάντηση στα Τέμπη των Αγίων Αχιλλίου και Δημητρίου (Θαύματα Γ΄ 3) και ο “κύκλος” του Νικήτα Μάγιστρου: Η άλωση της Θεσσαλονίκης (904) και η αποκατάσταση», Αχιλλίου Πόλις, τχ. 11, σ. 257–283.
[8] Prosopography of the Byzantine Empire, λ. «Mauros 2», με παραπομπή στον P. Lemerle, τόμ. II (1981), σ. 161. Ημερολογιακοί υπολογισμοί βάσει της μεθόδου EASTER_JULIAN της dateutil. Για τους κανόνες της Γρηγοριανής αντιστοίχισης: L. E. Doggett, «Calendars», §§2.1 και 8.1.
