Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του υπουργείου, το βήμα αυτό υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Διάσκεψη «Our Ocean» της Αθήνας τον Απρίλιο του 2024, για τη δημιουργία δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων: στο Νότιο Αιγαίο – Νότιες Κυκλάδες και στο Ιόνιο. Το υπουργείο χαρακτηρίζει τη θέσπιση του Διατάγματος «εμβληματική πρωτοβουλία» για την προστασία του θαλάσσιου φυσικού κεφαλαίου της χώρας, η οποία δημιουργεί ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο που συνδυάζει τη διατήρηση της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιωτικών κοινωνιών.

Τι περιλαμβάνει το Πάρκο

Το ΕΘΠΝΑ 1 περιλαμβάνει 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, τις χερσαίες περιοχές Natura 2000 των κατοικημένων νησιών Μήλου, Κιμώλου, Φολεγάνδρου, Σίκινου, Σαντορίνης, Ανάφης, Αμοργού, Ηρακλειάς, Σχοινούσας, Κουφονησίου, Κινάρου και Λέβιθας, καθώς και την όμορη θαλάσσια έκταση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου εντός των χωρικών υδάτων της χώρας. Συνολικά, 18 θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές του Πάρκου είναι ήδη ενταγμένες στο Δίκτυο Natura 2000 

Η θαλάσσια έκταση του Πάρκου υπερβαίνει τα 9.000 τ.χλμ. και η χερσαία τα 250 τ.χλμ. Με την ίδρυσή του τίθενται σε καθεστώς προστασίας 8.407,14 τ.χλμ. θαλάσσιας έκτασης, επιπλέον των θαλάσσιων τμημάτων που ήδη προστατεύονται μέσω του Natura 2000.

Ένας πυρήνας βιοποικιλότητας

Η περιοχή περιγράφεται ως ένας από τους σημαντικότερους πυρήνες θαλάσσιας και νησιωτικής βιοποικιλότητας της Μεσογείου. Στα όριά της καταγράφεται το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της Μεσογειακής φώκιας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 19% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους. Οι υποθαλάσσιοι οικότοποι, μεταξύ των οποίων λιβάδια ποσειδωνίας, κοραλλιογενείς ύφαλοι και οικοσυστήματα βαθέων υδάτων, αποτελούν κύριους τόπους αναπαραγωγής για άλλα θαλάσσια θηλαστικά, κητώδη, ψάρια και ασπόνδυλα.

Στην ορνιθοπανίδα, το Πάρκο φιλοξενεί βιοτόπους αναπαραγωγής που αντιστοιχούν στο 17,7% του εθνικού πληθυσμού του Μαυροπετρίτη, στο 12,5% του Μύχου, στο 11% του Αρτέμη, στο 36% του Αιγαιόγλαρου και στο 13% του Θαλασσοκόρακα.

Τι προβλέπει το σχέδιο Διατάγματος

Το σχέδιο θεσπίζει ενιαίο πλαίσιο προστασίας και διαχείρισης του χερσαίου και του θαλάσσιου χώρου. Καθορίζει, όπως αναφέρεται, «για πρώτη φορά με σαφήνεια και λεπτομέρεια» τις επιτρεπόμενες χρήσεις ανά ζώνη προστασίας, με συνολικά 196 ζώνες. Τα διαχειριστικά μέτρα θα εξειδικευτούν στο Σχέδιο Διαχείρισης, στο οποίο περιλαμβάνονται και μέτρα προσήκουσας οικονομικής στήριξης των αλιέων που επηρεάζονται από τους αλιευτικούς περιορισμούς.

Για τον θαλάσσιο χώρο προβλέπονται, μεταξύ άλλων:

• Πλήρης απαγόρευση των συρόμενων αλιευτικών εργαλείων σε επαφή με τον πυθμένα (μηχανότρατες), με πρόνοια για αποζημίωση των θιγόμενων αλιέων.
• Απαγόρευση της αλιείας από 15 Απριλίου έως 31 Μαΐου σε ακτίνα 0,5 ναυτικού μιλίου από την ακτή, με δυνατότητα επαναξιολόγησης μέσω του Σχεδίου Διαχείρισης.
• Ενσωμάτωση των ρυθμίσεων του «Αμοργοράματος», που χαρακτηρίζονται επιτυχημένες, και εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στην περιοχή του Ακρωτηρίου Σαντορίνης.
• Σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε περιοχές με λιβάδια ποσειδωνίας και άλλους ευαίσθητους θαλάσσιους οικοτόπους, όπως οι ύφαλοι.
• Διατήρηση και, όπου είναι δυνατόν, ενίσχυση δραστηριοτήτων όπως η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και η μικρή παράκτια αλιεία, που ασκούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια. Παράλληλα, ξερολιθιές, αναβαθμίδες, στέρνες και άλλα στοιχεία του τοπικού πολιτιστικού αποθέματος θα συντηρούνται και θα αναδεικνύονται.
• Επιτρέπονται χωρίς περιορισμούς οι ενέργειες, τα έργα και οι υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς εθνικής άμυνας.

Παπασταύρου: «Η προστασία του θαλάσσιου πλούτου είναι ευθύνη απέναντι στην πατρίδα μας»

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η Ελλάδα «προχωρά με σχέδιο και αποφασιστικότητα στην προστασία της θαλάσσιας ζωής σε περιοχές της εθνικής μας κυριαρχίας». Με τη θέσπιση του ΕΘΠΝΑ 1 και του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, που θα ακολουθήσει, η χώρα αναμένεται, όπως είπε, να ξεπεράσει νωρίτερα από τη δέσμευσή της για το 2030 τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλασσών της, φτάνοντας σε ποσοστό άνω του 35%.

«Προχωράμε με ταχείς ρυθμούς, για να διαφυλάξουμε τη μοναδική βιοποικιλότητα των Νοτίων Κυκλάδων, στηρίζοντας παράλληλα τις τοπικές κοινωνίες και τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας», πρόσθεσε ο υπουργός, τονίζοντας ότι η προστασία του θαλάσσιου πλούτου είναι «ευθύνη απέναντι στην πατρίδα μας και στις επόμενες γενιές».