Λίγα λόγια για τον Γεώργιο ή Αναγνώστη Μπονάκη, τον πρώτο Δήμαρχο της Σκιάθου | γράφει η Λαμπρινή Τριανταφυλλοπούλου
2026-10-19 06:24:59
Ο Ιωάννης Ν. Φραγκούλας εσφαλμένα αναφέρει στα μελετήματά του ως δύο αδέλφια τον Γεώργιο και τον Αναγνώστη Μπονάκη, Φιλικούς και αγωνιστές του ᾽21. Ο Γεώργιος ή Αναγνώστης Κων. Μπονάκης (c. 1785 - 1872) είναι το ίδιο πρόσωπο (το «Αναγνώστης» δεν είναι βαπτιστικό όνομα, υπήρχε η συνήθεια να το χρησιμοποιούν στη θέση του βαπτιστικού όταν γίνονταν αναγνώστες στην εκκλησία). Την ημερομηνία γέννησης την υπολογίζω κατά προσέγγιση, αφού στις αποβιώσεις του έτους 1872 στο βιβλίο του Ι. Ναού Τριών Ιεραρχών σημειώνεται: «7 Αυγούστου, Αναγνώστης Μπονάκης, ετών 87».
Στο Εορτοδρόμιον του 1836 αναφέρεται ως συνδρομητής εκ Σκιάθου «ο Κυρ. Γεώργιος Αναγνώστης Μπονάκης». Αν εξετάσει κανείς το περιεχόμενο των πολυάριθμων σωζομένων εγγράφων και μαρτυριών, καθώς και τον γραφικό χαρακτήρα των επιστολών που υπογράφει είτε ως Γεώργιος είτε ως Αναγνώστης, γίνεται σαφές ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.
Στην επιστολή της 31.7.1830 προς τον Κυβερνήτη που σώζεται στα ΓΑΚ έγραφε: «Αὐτόχθων κάτοικος τῆς πολυπαθοῦς Σκιάθου, ἔπαθα ὅσα δὲν δύναμαι νὰ περιγράψω, ἀφήνω τὴν ὁλόκληρον φθορὰν καὶ ἀφανισμὸν τῆς μικρᾶς καταστάσεώς μου, τὴν ὁποίαν ἕνα χρόνον πρὸ τῆς Ἐπαναστάσεώς μας ἀφήσας ἐν Ἰασίῳ τῆς Μολδαβίας, ὅπου μετηρχόμην χρόνους ἱκανοὺς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐπανέλθω διὰ νὰ τὴν παραλάβω …Δύο χρόνοι ὁλόκληροι ἤδη ἐπληρώθησαν ἐξ ὅτου οἱ ψῆφοι τῶν συμπολιτῶν μου μ᾽ ἐπεφόρτισαν ὡς πρῶτον μέλος τὰ δημογεροντικὰ χρέη, καὶ μέχρι τῆς σήμερον ὑπηρετῶ, ἐπιτροπεύων καὶ εἰς ἄλλας εἰδικὰς ὑπηρεσίας, καθὼς καὶ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν κτημάτων καταγραφήν».
Η ιδιόχειρη καταγραφή του των κτημάτων της Σκιάθου σώζεται (αρκετά εφθαρμένη) στη Συλλογή Βλαχογιάννη στα ΓΑΚ, με πρώτο όνομα ιδιοκτήτη το δικό του.

Ο Αναγνώστης είχε νυμφευτεί την Συραΐνα Γεωργίου Μωραΐτου († 1861), ανιψιά του «Λογιωτάτου» Επιφανίου Δημητριάδου (από την αδελφή του Αρετή) και θεία του Αλεξ. Μωραϊτίδη (αδελφή του Δημητρίου Μωραϊτίδου).
Ο βέλγος διπλωμάτης Benjamin Mary ζωγράφισε το 1840 την οικογένεια του δημάρχου - το ζεύγος με τρία κοριτσάκια. Υποθέτω ότι τα παιδιά πέθαναν, γιατί αργότερα ο Αναγνώστης πήρε μια ψυχοκόρη, την Μαριγώ, και την πάντρεψε με τον ανιψιό του Θεμιστοκλη Δημ. Μπονάκη. Ο Παπαδιαμάντης γράφει στη «Φόνισσα»:
Ὁ κὺρ Ἀναγνώστης Μπενίδης, ἄτεκνος, εἶχε λάβει ὡς ψυχοκόρην τὴν Μαρούσαν, καὶ τὴν εἶχεν ἀναθρέψει ὅσον αὐστηρὰ ἠδυνήθη ἡ σύζυγός του, ἥτις ἦτον ἀποθαμένη πρὸ δέκα πέντε ἐτῶν. Ὁ κ. Μπενίδης ἦτον εἰς τὸν καιρόν του τὸ σημαντικώτερον πρόσωπον τοῦ τόπου του. Εἶχε διατελέσει δημογέρων πρὸ τοῦ Ἀγῶνος, πληρεξούσιος εἰς τὰς πρώτας Συνελεύσεις Τροιζῆνος, Προνοίας, Ἄργους, κτλ., δήμαρχος πρὸ τοῦ Συντάγματος. Εἶτα μετὰ τὸ Σύνταγμα διετέλεσεν ὡς ἀνώτερος ὑπάλληλος εἰς πολλὰ μέρη. Τὴν Μαρούσαν, Ἑβραιοπούλαν, ἢ κατ᾽ ἄλλους Τουρκοπούλαν, εἶχε προσλάβει εἰς ἡλικίαν σχεδὸν βρεφικήν, καὶ τὴν εἶχε βαπτίσει. Εἶτα, ὅταν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὡς συνταξιοῦχος ἀπεσύρθη εἰς τὸν τόπον του, τὴν ὑπάνδρευσε μ᾽ ἕνα ἀνεψιόν του, καὶ τῆς ἔδωκεν ὡς προῖκα τὸ μικρὸν αὐτὸ κολλητὸν σπιτάκι, εἰς τὸ ἰσόγειον τοῦ ὁποίου εὑρίσκετο τώρα ἡ Φραγκογιαννού, ἱκανὰ ἀγροτικὰ κτήματα, καὶ ὀλίγα μετρητά, ὑποσχεθεὶς νὰ τῆς ἀφήσῃ ὡς κληρονομίαν καὶ τὴν κυρίως οἰκίαν, καὶ ὅ,τι ἄλλο ἤθελεν εὑρεθῆ παρ᾽ αὐτῷ μετὰ θάνατον. Ὁ γαμβρός, ἀφοῦ ἀπέκτησεν ἓν τέκνον, ἔλειπεν ὅλον τὸν καιρόν. Ἐταξίδευε λοστρόμος μὲ τὰ καράβια. Ἦτον φημισμένος ναυτικός, ἀλλὰ σπάταλος κι ἀξένοιαστος. Τώρα τελευταῖα, εἶχεν ἀργήσει τρία ἔτη νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν τόπον. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ γηραιὸς κὺρ Ἀναγνώστης εἶχε χηρεύσει, καὶ ἡ ψυχοκόρη, κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ συζύγου ὑπηρέτει διαρκῶς εἰς τὴν οἰκίαν τὸν θετὸν πατέρα της, ὅπως καὶ παιδιόθεν ἦτο συνηθισμένη. Ὁ σύζυγος ἔγραφεν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐπιστολάς, ὑποσχόμενος ὅτι θὰ ἔλθῃ, ἀλλὰ δὲν ἤρχετο.
Τὸ θυγάτριον τῆς Μαρούσας ἦτο ἤδη τεσσάρων ἐτῶν, καὶ οὔτε ὁ πατὴρ εἶχεν ἰδεῖ ποτὲ τὸ τέκνον, οὔτε αὐτὸ ἐγνώριζε τὴν ὄψιν τοῦ πατρός.
Αξιοσημείωτο θεωρώ ότι ο Παπαδιαμάντης τοποθετεί το αρχοντικό σπίτι του «Αναγνώστη Μπενίδη» (και το παρακείμενο προικώο της Μαρούσας) στις ανατολικές εσχατιές της τότε πολίχνης κι όχι στις Πλάκες, όπου τοποθετεί σήμερα η προφορική παράδοση το σπίτι του Αναγνώστη Μπονάκη.


Ο Γεώργιος ή Αναγνώστης Μπονάκης είχε μικρότερο πολύτεκνο αδελφό, τον Δημήτριο Κων. Μπονάκη, καφετζή. Τέκνα του Δημητρίου και της Γηρακώς Αντ. Παυλίνη ήταν, μεταξύ άλλων, ο Θεμιστοκλής Δ. Μπονάκης (ο ανιψιός που παντρεύτηκε το 1857 την Μαριγώ) και ο ιερέας Αδαμάντιος Δ. Μπονάκης. Ο γιός του τελευταίου, ο μετέπειτα παπα-Γιώργης Μπονάκης, είναι το «ψαλτουδάκι, το Μπονακί» στο διήγημα «Έρημο μνήμα» και «Ο Γιώργης το Μπονακάκι, ψάλτης» στην «Πεποικιλμένη», ενώ «Η παπαδιά του Μπονάκη η χήρα, η μήτηρ του ιεροψάλτου» ονομαζόταν Αγγελική, το γένος Κουμιώτου.
Το «θυγάτριον» της «Μαρούσας» και του Θεμιστοκλή Δ. Μπονάκη, ήταν η Συραΐνα, η δεύτερη σύζυγος του πλοιάρχου Στέργιου Ραγιά. Είναι η «κοκκινομαλλού» καπετάνισσα στο διήγημα «Τ᾽ Μπουφ᾽ του πλι» (όπου ο Παπαδιαμάντης έχει αλλάξει τα ονόματα του ζεύγους σε «Στέφος Γιαρούς» και «Σινιόρα»).
Τους εύστοχους συσχετισμούς του «Αναγνώστη Μπενίδη» με τον Αναγνώστη Μπονάκη και του «Στέφου Γιαρούς» με τον Στέργιο Ραγιά είχε κάνει ο Ιω. Ν. Φραγκούλας στο μελέτημά του «Παπαδιαμαντική Σκιαθίτικη Προσωπογραφία».

