Κάποιες στιγμές στην πορεία ενός τουριστικού προορισμού, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να αυξήσει τον αριθμό των επισκεπτών του. Είναι να διευρύνει τους ορίζοντές του.

Η Σκιάθος τα τελευταία χρόνια πέτυχε κάτι που ελάχιστοι ελληνικοί προορισμοί μπορούν να ισχυριστούν. Δημιούργησε μια ισχυρή διεθνή ταυτότητα, απέκτησε σταθερή θέση στον ευρωπαϊκό τουριστικό χάρτη και εξελίχθηκε σε έναν από τους δημοφιλέστερους νησιωτικούς προορισμούς της χώρας. Η εικόνα της ταξιδεύει πλέον πολύ πιο μακριά από το Αιγαίο και το όνομά της αποτελεί σημείο αναφοράς για χιλιάδες επισκέπτες που επιστρέφουν κάθε χρόνο.

Η επιτυχία αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Χτίστηκε μέσα από την προσπάθεια των ανθρώπων του τουρισμού, των επαγγελματιών, της τοπικής αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων και όλων εκείνων που επένδυσαν στην ποιότητα του προορισμού, ακόμη και με τα μικρά ή και «περισσότερο μικρά» λάθη.

Υπάρχει όμως ένα χαρακτηριστικό που συνοδεύει αυτή την συνταγή. Η Σκιάθος στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε μία συγκεκριμένη διεθνή αγορά.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η βρετανική αγορά αποτέλεσε – και εξακολουθεί να αποτελεί – τον σημαντικότερο πυλώνα της τουριστικής ανάπτυξης του νησιού, με θετικές αλλά και αρνητικές προκτάσεις. Οι απευθείας πτήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο, η πολυετής συνεργασία με μεγάλους tour operators και η πιστότητα των Βρετανών επισκεπτών δημιούργησαν ένα ισχυρό μοντέλο.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει αυτή την πραγματικότητα.

Όμως, όπως συμβαίνει σε κάθε σύγχρονο τουριστικό προορισμό, η εξάρτηση από μία μόνο αγορά, όσο ισχυρή κι αν είναι, δημιουργεί και μια μορφή ευαλωτότητας.

Το απέδειξε η πανδημία. Το αποδεικνύουν οι οικονομικές κρίσεις. Το αποδεικνύουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις. Η πραγματική ανθεκτικότητα ενός προορισμού δεν χτίζεται πάνω σε μία αγορά. Χτίζεται πάνω στη διαφοροποίηση. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η ουσία αυτής της πρότασης. Δεν προτείνω η Σκιάθος να αλλάξει τον τουριστικό της προσανατολισμό. Προτείνω να αποκτήσει ακόμη έναν.

Η μεγαλύτερη αγορά που δεν έχουμε ποτέ διεκδικήσει

Αν ζητούσε κανείς από δέκα ανθρώπους του τουρισμού να αναφέρουν τις βασικές αγορές της Σκιάθου, οι περισσότεροι θα απαντούσαν σχεδόν αυθόρμητα: Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Σκανδιναβία, Γερμανία, Ολλανδία.

Ελάχιστοι θα ανέφεραν την Κρήτη. Κι όμως, ίσως εκεί να βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αναξιοποίητες ευκαιρίες του νησιού.

Η Κρήτη δεν είναι απλώς το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας. Είναι μια περιφέρεια με περισσότερους από 620.000 μόνιμους κατοίκους, με έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα, υψηλή τουριστική ανάπτυξη και μια κοινωνία που έχει μάθει να ταξιδεύει.

Το Ηράκλειο, ειδικότερα, αποτελεί το μεγαλύτερο αστικό κέντρο της Κρήτης και η πραγματική ζώνη επιρροής του αεροδρομίου «Νίκος Καζαντζάκης» εκτείνεται πολύ πέρα από τα διοικητικά όρια της πόλης. Περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης, δημιουργώντας μια δυνητική αγορά που προσεγγίζει τις 700.000 κατοίκους.

Αξίζει να σταθούμε σε αυτόν τον αριθμό. Επτακόσιες χιλιάδες άνθρωποι.Μια αγορά με εισόδημα, ταξιδιωτική κουλτούρα και ιδιαίτερη προτίμηση στις ελληνικές διακοπές. Μια αγορά που σήμερα δεν διαθέτει ούτε μία απευθείας αεροπορική σύνδεση με τη Σκιάθο. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί να δημιουργηθεί αυτή η γραμμή. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί δεν δημιουργήθηκε μέχρι σήμερα.

Οι Κρητικοί δεν είναι απλώς τουρίστες. Είναι ταξιδιώτες.

Υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον περιστασιακό επισκέπτη και στον ταξιδιώτη. Ο πρώτος επιλέγει έναν προορισμό επειδή είναι δημοφιλής. Ο δεύτερος επειδή θέλει να τον γνωρίσει.

Η Κρήτη διαθέτει διαχρονικά ένα κοινό που αγαπά να ανακαλύπτει την υπόλοιπη Ελλάδα. Οικογένειες, ζευγάρια, παρέες, επαγγελματίες, άνθρωποι που αναζητούν ολιγοήμερες αποδράσεις, αλλά και επισκέπτες που επιστρέφουν ξανά και ξανά στους τόπους που αγαπούν.

Αυτό ακριβώς είναι το κοινό που αναζητά σήμερα η Σκιάθος αλλά και η Αλόννησος και η Σκόπελος. Όχι για να αντικατασταθούν οι υφιστάμενες αγορές. Αλλά για να συμπληρωθούν.

Για να αποκτηθεί ακόμη ένας σταθερός πυλώνας ανάπτυξης. Γιατί η βιωσιμότητα του ελληνικού τουρισμού δεν θα κριθεί μόνο από το πόσους ξένους επισκέπτες θα υποδεχόμαστε κάθε καλοκαίρι.

Θα κριθεί και από το πόσο αποτελεσματικά θα ενισχύσουμε τον ποιοτικό εσωτερικό τουρισμό. Και, αν υπάρχει σήμερα μια ελληνική αγορά με τα χαρακτηριστικά να στηρίξει μια νέα αεροπορική σύνδεση, αυτή είναι η αγορά της Κρήτης.

Από την ιδέα στην πράξη

Μέχρι εδώ μιλήσαμε για τη στρατηγική. Γιατί όμως μια τέτοια πρόταση μπορεί να υλοποιηθεί στην πράξη; Η απάντηση βρίσκεται σε τρεις λέξεις:

Αγορά – Αεροπλάνο - Βιωσιμότητα

Μια νέα αεροπορική σύνδεση δεν δημιουργείται επειδή κάποιος τη θεωρεί ενδιαφέρουσα. Δημιουργείται όταν αποδεικνύεται ότι υπάρχει επαρκής ζήτηση, κατάλληλο αεροσκάφος και οικονομική προοπτική.

Στην περίπτωση της σύνδεσης Σκιάθος – Ηράκλειο, τα τρία αυτά στοιχεία συνυπάρχουν.

Το ATR 72-600: Το σωστό αεροπλάνο για τη σωστή γραμμή

Στην αεροπορία υπάρχει ένας βασικός κανόνας.

Δεν υπάρχει το καλύτερο αεροπλάνο. Υπάρχει το καταλληλότερο αεροπλάνο για κάθε αποστολή. Για μια γραμμή όπως η Σκιάθος – Ηράκλειο, η επιλογή ενός μεγάλου jet δεν θα ήταν η πλέον ενδεδειγμένη. Η απόσταση είναι σχετικά μικρή, η αγορά βρίσκεται στο στάδιο της ανάπτυξης και ο στόχος δεν είναι η μεταφορά εκατοντάδων επιβατών καθημερινά.

Ο στόχος είναι η δημιουργία μιας νέας αγοράς. Και αυτό ακριβώς εξυπηρετεί το ATR 72-600.

Με χωρητικότητα περίπου 70 έως 72 επιβατών, αποτελεί σήμερα το πιο επιτυχημένο περιφερειακό αεροσκάφος turboprop παγκοσμίως. Έχει σχεδιαστεί για γραμμές μικρής και μεσαίας απόστασης, όπου η χαμηλή κατανάλωση καυσίμου και το μειωμένο λειτουργικό κόστος αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες. Σε σχέση με ένα περιφερειακό jet αντίστοιχης χωρητικότητας, καταναλώνει σημαντικά λιγότερο καύσιμο, ενώ παρουσιάζει χαμηλότερο κόστος λειτουργίας ανά διαθέσιμη θέση. Με απλά λόγια, επιτρέπει σε μια αεροπορική εταιρεία να ανοίξει μια νέα γραμμή με σαφώς μικρότερο επιχειρηματικό ρίσκο.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο επιχείρημα. Η Σκιάθος δεν είναι ένα «δύσκολο» αεροδρόμιο. Συχνά ακούμε ότι το αεροδρόμιο της Σκιάθου είναι ιδιαίτερα απαιτητικό. Είναι αλήθεια.  Ο διάδρομός του, μήκους περίπου 1.630 μέτρων, με έντονη κλίση εδάφους στα άκρα του, απαιτεί αυξημένη επιχειρησιακή προσοχή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί εμπόδιο.

Το αντίθετο.

Ακριβώς λόγω των επιχειρησιακών χαρακτηριστικών του, αποτελεί ιδανικό πεδίο για αεροσκάφη όπως το ATR 72, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για αποδοτικές επιχειρήσεις σε αεροδρόμια με περιορισμένο μήκος διαδρόμου. Το ATR διαθέτει εξαιρετικές επιδόσεις απογείωσης και προσγείωσης, μικρότερες απαιτήσεις σε μήκος διαδρόμου και υψηλή αξιοπιστία σε νησιωτικά αεροδρόμια.

Δεν είναι τυχαίο ότι χρησιμοποιείται καθημερινά σε δεκάδες δεκάδων αντίστοιχους προορισμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Από επιχειρησιακής πλευράς, λοιπόν, η Σκιάθος δεν αποτελεί πρόβλημα. Αποτελεί το φυσικό περιβάλλον λειτουργίας ενός τέτοιου αεροσκάφους.

Δύο πτήσεις την εβδομάδα – σε πρώτη φάση - αρκούν

Η επιτυχία μιας νέας γραμμής δεν εξαρτάται από τον αριθμό των πτήσεων. Εξαρτάται από τη σωστή διαχείριση της ζήτησης.  Γι` αυτό θεωρώ ότι η πλέον ασφαλής προσέγγιση θα ήταν η έναρξη της σύνδεσης με δύο εβδομαδιαίες πτήσεις.

Μία αναχώρηση από το Ηράκλειο κάθε Πέμπτη. Μία επιστροφή κάθε Κυριακή.

Το συγκεκριμένο μοντέλο εξυπηρετεί ιδανικά τετραήμερες αποδράσεις, αλλά και εβδομαδιαίες διακοπές, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει στην αεροπορική εταιρεία να αξιολογήσει τη δυναμική της αγοράς χωρίς υπερβολικό επιχειρησιακό κόστος. Άλλωστε, όλες σχεδόν οι επιτυχημένες εποχικές γραμμές της Ευρώπης ξεκίνησαν με περιορισμένη συχνότητα και αυξήθηκαν όταν η αγορά απέδειξε τη δυναμική της.

Δεν δημιουργείς πρώτα τη ζήτηση. Δημιουργείς πρώτα τη γραμμή.

Κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής μου πορείας στην Ολυμπιακή Αεροπορία είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω μια βασική αρχή των αερομεταφορών. Οι περισσότερες επιτυχημένες γραμμές δεν δημιουργήθηκαν επειδή υπήρχε ήδη ώριμη ζήτηση.

Η ζήτηση δημιουργήθηκε επειδή κάποιος τόλμησε να ανοίξει τη γραμμή. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν όταν αποκτούν επιλογές. Οι επιχειρήσεις επενδύουν όταν υπάρχουν συνδέσεις. Οι προορισμοί αναπτύσσονται όταν γίνονται περισσότερο προσβάσιμοι.

Αυτό ακριβώς μπορεί να συμβεί και στην περίπτωση της Σκιάθου.

Τα οφέλη για το νησί

Η συγκεκριμένη σύνδεση δεν αφορά μόνο τους αριθμούς των αεροδρομίων. Αφορά την πραγματική οικονομία. Περισσότερες διανυκτερεύσεις. Περισσότερα ποιότητα . Περισσότερα έσοδα για τα ξενοδοχεία. Μεγαλύτερη κίνηση στην εστίαση. Ενίσχυση των επιχειρήσεων ενοικίασης αυτοκινήτων, ανάπτυξη του συνεδριακού τουρισμού, αθλητικές διοργανώσεις, πολιτιστικές συνεργασίες, σχολικές εκδρομές, επιχειρηματικές συναντήσεις και όχι μόνο!

Κάθε νέα αεροπορική γραμμή λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής οικονομικής δραστηριότητας. Δεν μεταφέρει μόνο επιβάτες. Μεταφέρει ευκαιρίες.

Το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου αλλάζει τα δεδομένα

Μέσα στα επόμενα δυο χρόνια η Κρήτη θα αποκτήσει ένα από τα πιο σύγχρονα αεροδρόμια της Μεσογείου. Το νέο Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλλι δεν θα αυξήσει απλώς τη χωρητικότητα του νησιού. Θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες διασύνδεσης.

Οι προορισμοί που θα έχουν προετοιμαστεί εγκαίρως θα είναι εκείνοι που θα επωφεληθούν περισσότερο. Η Σκιάθος δεν πρέπει να περιμένει να ανοίξει το νέο αεροδρόμιο για να ξεκινήσει τη συζήτηση. Πρέπει να προηγηθεί.

Η ανάπτυξη ευνοεί εκείνους που σχεδιάζουν εγκαίρως.

Μια πρόταση λοιπόν που ίσως αξίζει να συζητηθεί. Δεν ισχυρίζομαι ότι η συγκεκριμένη ιδέα αποτελεί πανάκεια. Ισχυρίζομαι όμως ότι αξίζει να αξιολογηθεί σοβαρά.

Από τον Δήμο Σκιάθου.

Από την Περιφέρεια Θεσσαλίας.

Από την Περιφέρεια Κρήτης.

Από το Υπουργείο Τουρισμού.

Από τη Fraport Greece.

Και φυσικά από τις ίδιες τις αεροπορικές εταιρείες.

Αν με ρωτούσε σήμερα μία ελληνική αεροπορική εταιρεία ποιες νέες εποχικές εσωτερικές γραμμές παρουσιάζουν υποσχόμενες προοπτικές ανάπτυξης, η απάντησή μου θα περιελάμβανε,  χωρίς δεύτερη σκέψη και την γραμμή Ηράκλειο – Σκιάθος - Ηράκλειο

Επίλογος

Υπηρέτησα με αγάπη και λατρεία την Ολυμπιακή Αεροπορία για σχεδόν δώδεκα χρόνια.

Ήταν μια περίοδος που μου δίδαξε ότι οι αεροπορικές γραμμές δεν σχεδιάζονται μόνο με πίνακες, αριθμούς και στατιστικά στοιχεία. Σχεδιάζονται με διορατικότητα. Με ανθρώπους που μπορούν να διακρίνουν μια ευκαιρία πριν αυτή γίνει προφανής σε όλους.

Σήμερα, υπηρετώντας τον ελληνικό τουρισμό από διαφορετική θέση ευθύνης, εξακολουθώ να πιστεύω ότι η Σκιάθος αξίζει να κοιτάξει λίγο πιο νότια. Όχι γιατί της λείπουν οι επισκέπτες. Αλλά γιατί της αξίζει να αποκτήσει ακόμη μία αγορά.

Αν η πρόταση αυτή βρει ανταπόκριση, δηλώνω δημόσια ότι είμαι στη διάθεση της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Fraport Greece και κάθε αεροπορικής εταιρείας που θα θελήσει να τη μελετήσει. Διότι πιστεύω ότι η εμπειρία αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν επιστρέφει στον τόπο ως προσφορά.

Γιατί οι αεροπορικές γραμμές δεν ενώνουν μόνο δύο αεροδρόμια. Ενώνουν ανθρώπους, Οικονομίες, Πολιτισμούς.

Και πολλές φορές, ανοίγουν δρόμους ανάπτυξης που κανείς δεν είχε φανταστεί. Ίσως, λοιπόν, να ήρθε η ώρα η Σκιάθος να ανοίξει έναν ακόμη τέτοιο δρόμο. Προς το Ηράκλειο.

 (*) Νικόλαος Σαρούκος Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού
Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας