Τα δημοσιεύματα του τοπικού και πανελλήνιου Τύπου της εποχής αποτελούν πολύτιμες ιστορικές πηγές για την ανασύνθεση της ζωής και της δημόσιας παρουσίας σημαντικών προσωπικοτήτων. Στην περίπτωση του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη, τα 2 ακόλουθα δημοσιεύματα της εφημερίδας Εύβοια φωτίζουν δύο καθοριστικές στιγμές της ζωής του: αφενός την οικογενειακή του κατάσταση και καταγωγή και αφετέρου την αναγνώριση που είχε ήδη αποκτήσει ως νέος λογοτέχνης, καθώς και την επιστημονική και εκπαιδευτική του σταδιοδρομία. Οι πληροφορίες αυτές συνθέτουν την εικόνα ενός ανθρώπου, που ήδη από τα πρώτα του βήματα έχαιρε εκτίμησης για την πνευματική του συγκρότηση και προοϊωνίζονται τη σημαντική συμβολή του στα ελληνικά γράμματα.

 ²

Εφημερίδα ΕΥΒΟΙΑ

ΕΚ ΣΚΙΑΘΟΥ τὴ 16 Σβρίου 1876.

Τὴν νύκτα τῆς προχθὲς ἀπεβίωσεν ἐνταῦθα ὁ Δημήτριος Μωραϊτίδης ἐν ἡλικίᾳ 59 ἐτῶν καὶ χθὲς Μ.Μ. ἐκηδεύθη. Τὸν ἐπικήδειον ἐκφώνησεν ὁ κ. Νικόλ. Δημητριάδης, δικηγόρος.

Καταγόμενος ὁ μακαρίτης ἐκ μιᾶς τῶν καλλιτέρων τῆς νήσου οἰκογενειῶν ἐσπούδασε παρὰ τῶν Καϊρη, ἐχρημάτισε δημόσιος καὶ δημοτικὸς ὑπάλληλος. διε δ` ἐξελέχθη δημοτικὸς σύμβουλος.

Ὁ Δ. Μωραϊτίδης ἐγκατέλειψε τρείς θυγατέρας καὶ δυὸ υἱούς, ἐξ ὧν εἷς εἶναι ὁ καλὸς νέος καὶ ἐπανειλημμένως βραβευθεὶς καὶ ἐπαινεθεὶς ποιητής . Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης ὀν συλλυπούμεθα.

Απόδοση στα νέα ελληνικά: Τη νύχτα προχθές πέθανε εδώ ο Δημήτριος Μωραϊτίδης, σε ηλικία 59 ετών, και χθες το μεσημέρι τελέστηκε η κηδεία του. Τον επικήδειο λόγο εκφώνησε ο δικηγόρος κ. Νικόλαος Δημητριάδης.

Ο εκλιπών καταγόταν από μία από τις καλύτερες οικογένειες του νησιού. Σπούδασε κοντά στον Θεόφιλο Καΐρη (1784 –1853)³, υπηρέτησε ως δημόσιος και δημοτικός υπάλληλος και αργότερα εξελέγη δημοτικός σύμβουλος.

Ο Δημήτριος Μωραϊτίδης άφησε πίσω του τρεις κόρες και δύο γιους. Ο ένας από αυτούς είναι ο αξιόλογος νέος ποιητής Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ο οποίος έχει επανειλημμένα βραβευθεί και επαινεθεί για το έργο του. Στους οικείους του εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια.

Εφημερίδα Εύβοια

Έτος Ε’ εν Χαλκίδι τη 4 Σεπτεμβρίου 1880

Ὁ ἐκ Σκιάθου νεαρὸς τῆς φιλολογίας διδάκτωρ διωρίσθη καθηγητὴς τῶν Ἑλληνικῶν εἰς τὸ ἐν Νεαπόλει τῶν Ἀθηνῶν Γυμνάσιον. Ὁ διορισμὸς τοῦ καλοῦ αὐτοῦ νέου ἐόναι ἔργον τιμῶν τὸν κ. Μαυροκορδάτον. Δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι ὁ ἱκανότατος Ἀλ. Μωραΐτίδής, πολὺ θὰ ὠφελήση τὴν σπουδάζουσα νεότητα, διότι καὶ εὐφυὴς καὶ φιλόλογος ἄριστος εἶναι.

Απόδοση στα νέα ελληνικά: Ο νεαρός διδάκτορας της φιλολογίας από τη Σκιάθο διορίστηκε καθηγητής των Ελληνικών στο Γυμνάσιο της Νεαπόλεως Αθηνών. Ο διορισμός αυτού του αξιόλογου νέου αποτελεί έργο που τιμά τον κύριο Μαυροκορδάτο. Δεν αμφιβάλλουμε ότι ο ικανότατος Αλέξανδρος Μωραϊτίδης θα ωφελήσει πολύ τους μαθητές, γιατί είναι και ευφυής και άριστος φιλόλογος.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Τα παραπάνω δημοσιεύματα δεν περιορίζονται στην καταγραφή βιογραφικών γεγονότων, αλλά αναδεικνύουν, όπως προαναφέρθηκε, την πρώιμη αναγνώριση του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη ως λόγιου, φιλολόγου και ανερχόμενου λογοτέχνη. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από το ίδιο το συγγραφικό του έργο, μέσα από το οποίο αποτυπώνεται η βαθιά σχέση του με τον τόπο καταγωγής του, τη φύση, τη θάλασσα και την ορθόδοξη παράδοση. Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν απλώς βιωματικές αναφορές, αλλά συγκροτούν τον πυρήνα της λογοτεχνικής του δημιουργίας και της ιδιαίτερης αισθητικής που τον καθιέρωσε στα ελληνικά γράμματα.

Σε αφιερώματα για το σπουδαίο έργο του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη διαβάζουμε ότι περπάτησε και «ανάσανε σε όρμους καὶ λιμενίσκους, εἰς κορυφὰς βουνῶν, δρυμούς καὶ κοιλάδας, … καὶ κάθε λιμενίσκος…» και ότι «κάθε λιμενίσκος» του έλεγε «ένα παραμῦθι». Αυτό δείχνει ότι ο φυσικός χώρος του νησιού (ακτές, βουνά, πηγές, λιμάνια) δεν γίνεται απλώς φόντο, αλλά γίνεται ποιοτικά μέρος της λογοτεχνικής του φαντασίας. Σύμφωνα με μαρτυρίες και κείμενα εποχής, η θάλασσα στον Μωραΐτιδη εμφανίζεται ως σύμβολο συγγενές με το βίωμα και την εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου, όχι απλώς ως φυσικό στοιχείο. Το γεγονός ότι χαρακτηριζόταν «θαλασσινώτερος των Ελλήνων» από σχολιαστές της εκδήλωσης προς τιμήν του δείχνει ότι η σχέση του με το θαλάσσιο περιβάλλον ήταν λογοτεχνικά σημαντική, αντανακλώντας βαθιά προσήλωση στον χώρο του Αιγαίου.

Παράλληλα, η ισχυρή του θρησκευτικότητα (προερχόμενη και από το σκιαθίτικο περιβάλλον) και η καταγραφή θρησκευτικών τελετουργιών και εκκλησιών στα έργα του φέρνει στο προσκήνιο την παράδοση του τόπου ως λογοτεχνικό στοιχείο, όχι απλώς ως ιστορική περιγραφή.

Ο Μωραΐτιδης κατέγραψε στα συγγράμματά του τα έθιμα, τα ήθη και τις «πνευματικές προσωπικότητες» που συνάντησε τόσο στη Σκιάθο όσο και στα ταξίδια του, συνδέοντας το νησιώτικο με τον γενικότερο πολιτισμικό ιστό της ελληνικής παράδοσης.

Ενδεικτικός κατάλογος του έργου του Μωραΐτιδη:

1. Διηγήματα και Συλλογές (τα πιο γνωστά)

• Τα Βακούφικα: Διηγήματα με έντονο το στοιχείο της παράδοσης και της φύσης.

• Με τα Χρόνια... με τους Καιρούς

• Διηγήματα (Τόμοι Α`, Β` κ.ά.): Διαθέσιμα για μελέτη στην ψηφιακή βιβλιοθήκη Anemi.

2. Ταξιδιωτικά και Περιγραφικά Κείμενα

Ο Μωραϊτίδης ταξίδεψε πολύ και περιέγραψε με λυρικό τρόπο μέρη της Ελλάδας και προσκυνήματα.

• Ταξίδια εις το Άγιον Όρος

• Ταξίδια εις τας Σποράς (Σκιάθος, Σκόπελος κ.ά.)

• Επίσκεψις εις την Πάτμον

• Ταξίδια εις την Κωνσταντινούπολη

3. Θέατρο και Πεζογραφία (Πρώιμα έργα)

• Μιχαήλ Κομνηνός, Δεσπότης της Ηπείρου (1872): Δράμα, το πρώτο του έργο.

• Βάρδας Καλλέργης (1874): Θεατρικό έργο.

• Καταστροφή των Ψαρών (1876): Βραβευμένο θεατρικό έργο.

• Δημήτριος ο Πολιορκητής (1876): Ιστορικό μυθιστόρημα.

4. Υμνογραφικό / Εκκλησιαστικό Έργο

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του αποσύρθηκε, έγινε μοναχός με το όνομα Ανδρόνικος και αφοσιώθηκε στη συγγραφή εκκλησιαστικών ύμνων.

• Ακολουθία πανηγυρική του αγίου Προφήτου Ελισσαίου (1925)

• Διάφοροι Παρακλητικοί Κανόνες και ύμνοι.

Πολλά από τα διηγήματά του μπορείτε να τα διαβάσετε ή να τα ακούσετε δωρεάν μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, όπως τα λογοτεχνικά ηχητικά βιβλία στην Ανοικτή Βιβλιοθήκη.