Ξέρω ότι κάποιοι ίσως βαρεθούν με όσα γράφω παρακάτω. Κάποιοι θα πουν «άσε μας τώρα καταμεσής της σεζόν» ή «σιγά μην σταματήσει ο τουρισμός».

Δεν πειράζει όμως. Εγώ έχω αποφασίσει να τα γράφω.

Πιθανότατα πάντως έχουν δίκιο, αφού ο τουρισμός δεν πρόκειται να εξαφανιστεί αύριο. Ούτε του χρόνου. Ούτε, κατά πάσα πιθανότητα, σε δέκα χρόνια.

Το ερώτημα όμως είναι άλλο.

Και μετά;

Τι θα συμβεί αν η τουριστική ανάπτυξη σταματήσει; Αν μια μεγάλη οικονομική κρίση ξεσπάσει εξαιτίας ενός νέου πολέμου; Αν εμφανιστεί ένας νέος Covid; Αν γίνει μια μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου στην Ισλανδία που διακόψει τις αεροπορικές μετακινήσεις πάνω από την Ευρώπη για έναν χρόνο;

Όλα τα πράγματα στη ζωή έχουν έναν κύκλο, και ακόμη περισσότερο στην οικονομία. Καμία αγορά δεν ανεβαίνει για πάντα. Καμία οικονομική δραστηριότητα δεν αναπτύσσεται αιώνια με τους ίδιους ρυθμούς. Και γι’ αυτό οι έξυπνοι τόποι δεν σχεδιάζουν μόνο για τα χρόνια της ευημερίας. Σχεδιάζουν και για την επόμενη μέρα.

Η Σκιάθος σήμερα ευημερεί, ζει και συζητά σχεδόν αποκλειστικά για τον τουρισμό. Νέα καταλύματα. Νέες βίλες. Νέα ενοικιαζόμενα. Νέα τουριστικά σκάφη. Όλα αυτά βέβαια είναι θετικά. Όμως αναρωτιέμαι, υπάρχει έστω μία οργανωμένη συζήτηση για το τι άλλο θα παράγει αυτό το νησί τα επόμενα είκοσι χρόνια;

Ο κόσμος αλλάζει. Πριν από λίγες ημέρες η Anthropic, μία από τις σημαντικότερες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο, ανακοίνωσε νέες δυνατότητες που επιτρέπουν στα συστήματά της να γράφουν κώδικα, να αναλύουν δεδομένα και να εκτελούν εργασίες που μέχρι πριν λίγα χρόνια απαιτούσαν ολόκληρες ομάδες ανθρώπων.

Σε όλο τον κόσμο αναπτύσσεται μια νέα οικονομία. Ένας νέος ψηφιακός καπιταλισμός. Που δεν βασίζεται σε εργοστάσια, ούτε σε μεγάλα οικόπεδα. Δεν βασίζεται καν στην τοποθεσία. Βασίζεται στη γνώση, στα δεδομένα, στο λογισμικό, στην καινοτομία και στην παροχή υπηρεσιών σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Σήμερα ένας άνθρωπος μπορεί να ζει στη Σκιάθο και να εργάζεται για εταιρεία στο Λονδίνο. Να παρέχει υπηρεσίες σε πελάτες στη Νέα Υόρκη. Να πουλά τεχνογνωσία στη Γερμανία. Να αναπτύσσει λογισμικό για την Αυστραλία. Να δημιουργεί ψηφιακά προϊόντα που δεν χρειάζονται ούτε λιμάνι ούτε αεροδρόμιο για να εξαχθούν. Χρειάζονται μόνο ανθρώπους και καλές υποδομές.

Αναρωτήθηκε ποτέ σοβαρά ο Δήμος Σκιάθου πώς θα προσελκύσει τέτοιους ανθρώπους; Πώς θα φέρει στο νησί επαγγελματίες υψηλής εξειδίκευσης; Πώς θα δημιουργήσει συνθήκες για αυτές τις νέες μορφές επιχειρηματικότητας για τους ίδιους τους Σκιαθίτες; Πώς θα συνδέσει τη Σκιάθο με αυτή τη νέα οικονομία που ήδη γεννιέται;

Στοιχεία από διεθνείς εκθέσεις δείχνουν ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα προκαλεί ένα νέο μεταναστευτικό φαινόμενο που λίγοι θα περίμεναν. Εύποροι πολίτες της Δύσης εγκαταλείπουν τις χώρες τους σε αριθμούς-ρεκόρ. Αναζητούν ασφάλεια, σταθερότητα, ποιότητα ζωής και νέα φορολογικά και επενδυτικά περιβάλλοντα.

Ποια είναι η θέση της Σκιάθου μέσα σε αυτές τις παγκόσμιες αλλαγές και μετακινήσεις; Έχει σκεφτεί κανείς πώς ένα νησί σαν το δικό μας θα μπορούσε να προσελκύσει ένα μικρό μέρος από αυτό το ανθρώπινο και επενδυτικό κεφάλαιο; Δυστυχώς δεν ακούγεται σχεδόν τίποτα.

Υπάρχει κάποια σοβαρή συζήτηση από τον Δήμο για το τι θα είναι η Σκιάθος μετά από δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια; Όχι. Υπάρχει κάποιο συγκροτημένο όραμα για το πώς θα μοιάζει η οικονομία του νησιού όταν οι σημερινές συνθήκες θα έχουν αλλάξει; Όχι. Η συζήτηση είναι πάντα για τα σκουπίδια, που δεν μαζεύει. Για τους ναυαγοσώστες, που δεν έχει. Ο Δήμος μοιάζει να ακολουθεί ασθμαίνοντας τον τουρισμό αντί να σχεδιάζει το μέλλον. Τρέχει πίσω από τις εξελίξεις και τις ανάγκες της σεζόν. Αλλά πολιτική δεν είναι να ακολουθείς τα γεγονότα. Πολιτική είναι να τα προβλέπεις και, στον βαθμό που μπορείς, να τα καθορίζεις.

Δεν είναι δουλειά ενός Δήμου μόνο να διαχειρίζεται τα σκουπίδια, το νερό, τις λακκούβες και τις παραλίες. Αυτές είναι οι υποχρεώσεις του, που σήμερα δεν κάνει ούτε αυτές καλά. Η πραγματική αποστολή του όμως είναι να προετοιμάζει το μέλλον του τόπου που διοικεί, με τη συμμετοχή όλων των ανθρώπων του τόπου και χωρίς αποκλεισμούς.

Οι νέες τουριστικές κατοικίες και τα νέα καταλύματα στο νησί δεν είναι κάτι αρνητικό. Αντίθετα, αποτελούν επενδύσεις που αυξάνουν τον Ακαθάριστο Σχηματισμό Παγίου Κεφαλαίου του νησιού, δημιουργούν εισόδημα και ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα. Το ερώτημα δεν είναι λοιπόν αν γίνονται επενδύσεις. Το ερώτημα είναι γιατί σχεδόν όλες κατευθύνονται προς τον ίδιο κλάδο. Ποιες επενδύσεις προσελκύει ο Δήμος στη Σκιάθο εκτός τουρισμού;

Και για να μην μιλάμε μόνο για τεχνολογία, ας πάρουμε ως παράδειγμα ότι το νησί διαθέτει χιλιάδες ελαιόδεντρα, τα περισσότερα εγκαταλελειμμένα. Ποιες πολιτικές, έστω και επιδοματικές, έχει επιδιώξει ο Δήμος για την αναβίωση της καλλιέργειάς τους;

Η Σκιάθος διαθέτει επίσης τεράστιο δασικό και υλοτομικό πλούτο, ο οποίος αντιμετωπίζεται πια μόνο ως πρόβλημα πυροπροστασίας. Ποια στρατηγική χάραξε ο Δήμος για τα δάση ως αντικείμενο οργανωμένης υλοτομίας και διαχείρισης και οικονομικής αξιοποίησης;

Αντί όμως να συζητάμε πώς όλα αυτά μπορούν να μετατραπούν σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες, συζητάμε σχεδόν αποκλειστικά για την επόμενη τουριστική σεζόν. Σαν να μην υπάρχει η επόμενη γενιά. Κι όμως υπάρχει, και όταν έρθει εκείνη η στιγμή, θα ρωτήσει: Τι κάνατε όσο όλα πήγαιναν καλά; Τι κάνατε όσο ο τουρισμός ευημερούσε για να προετοιμάσετε την επόμενη μέρα;

Ο τουρισμός λοιπόν δεν είναι το πρόβλημα της Σκιάθου. Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε σταματήσει να συζητάμε οτιδήποτε άλλο. Το πρόβλημα είναι ότι ο τόπος επενδύει μόνο σε έναν δρόμο και αργά ή γρήγορα θα ανακαλύψει ότι δεν έχει εναλλακτική διαδρομή.

Και κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, το «Και μετά;» θα γίνει κάτι πιο δύσκολο:

Και τώρα;