Κάθε χρόνο, άνθρωποι από κάθε γωνιά της Ελλάδας φτάνουν στη Σκιάθο, τη Σκόπελο και την Αλόννησο για να εργαστούν στις δημόσιες υπηρεσίες των νησιών. Εκπαιδευτικοί, γιατροί, νοσηλευτές, στελέχη σωμάτων ασφαλείας και άλλοι δημόσιοι λειτουργοί αφήνουν πίσω τις οικογένειες και τις σταθερές τους και έρχονται να καλύψουν πραγματικές ανάγκες της νησιωτικής καθημερινότητας. Κι όμως, σπάνια σκεφτόμαστε ότι αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα από τα ισχυρότερα και πιο αυθεντικά μέσα τουριστικής προβολής των Σποράδων. Όχι με κάποια αμειβόμενη συνεργασία, ούτε μέσα από μια οργανωμένη διαφημιστική καμπάνια. Αλλά μέσα από την προσωπική τους εμπειρία. Από αυτά που θα ζήσουν, από όσα θα διηγηθούν όταν επιστρέψουν και, κυρίως, από το αν θα θελήσουν να ξαναέρθουν.

Μια διαφήμιση που δεν πληρώνεται

Ας σκεφτούμε κάτι απλό. Ένας εκπαιδευτικός που υπηρετεί για έναν ή δύο χρόνους στη Σκιάθο, ένας γιατρός που εργάζεται στη Σκόπελο ή ένας υπάλληλος που τοποθετείται στην Αλόννησο αποκτά μια σχέση με τον τόπο εντελώς διαφορετική από εκείνη του συνηθισμένου επισκέπτη.

Δεν βλέπει μόνο τις παραλίες, τα εστιατόρια και τα αξιοθέατα. Γνωρίζει τις γειτονιές, τους ανθρώπους, τις τοπικές συνήθειες, τις μικρές επιχειρήσεις, την καθημερινότητα. Ανακαλύπτει πλευρές του νησιού που δεν περιλαμβάνονται απαραίτητα σε έναν τουριστικό οδηγό. Ζει τον τόπο και όχι απλώς τον επισκέπτεται.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται μια σημαντική δυνατότητα.

Όταν ένας άνθρωπος επιστρέψει στην πόλη του και μιλήσει θετικά για τη Σκιάθο, τη Σκόπελο ή την Αλόννησο, η προσωπική του μαρτυρία μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από μια συνηθισμένη διαφημιστική προβολή. Θα μιλήσει σε φίλους, συγγενείς, συναδέλφους. Θα μεταφέρει εικόνες, εμπειρίες, προτάσεις. Θα γίνει, χωρίς να το επιδιώκει, ένας αυθεντικός πρεσβευτής του προορισμού.

Αυτό είναι ένα κεφάλαιο προβολής που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε τουριστικούς δείκτες, αλλά μπορεί να έχει πραγματική αξία.

Οι άνθρωποι που γνωρίζουν το νησί πέρα από το καλοκαίρι

Υπάρχει και μια ακόμη ενδιαφέρουσα παράμετρος. Οι δημόσιοι λειτουργοί που τοποθετούνται στις Σποράδες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τα νησιά σε μια περίοδο που ο συνηθισμένος επισκέπτης δεν γνωρίζει σχεδόν καθόλου.

Βλέπουν τη Σκιάθο τον Νοέμβριο, τη Σκόπελο τον Ιανουάριο, την Αλόννησο την άνοιξη. Γνωρίζουν τον χειμερινό χαρακτήρα τους, την ηρεμία, τις τοπικές δραστηριότητες, τις πραγματικές δυνατότητες και τις δυσκολίες της νησιωτικής ζωής.

Αυτή η εμπειρία μπορεί να λειτουργήσει ως ένας διαφορετικός δίαυλος τουριστικής προβολής. Ένας άνθρωπος που έχει ζήσει σε ένα νησί και έχει αναπτύξει προσωπικούς δεσμούς με αυτό είναι πιθανό να επιστρέψει κάποια στιγμή ως επισκέπτης. Μπορεί να επιλέξει να περάσει εκεί τις διακοπές του, να φέρει την οικογένειά του, να οργανώσει μια συνάντηση με φίλους ή να συστήσει τον προορισμό σε ανθρώπους που διαφορετικά ίσως να μην τον επέλεγαν.

Με άλλα λόγια, ένας προσωρινός εργαζόμενος μπορεί να εξελιχθεί σε έναν διαχρονικό επισκέπτη.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για νησιά που επιδιώκουν να ενισχύσουν την αναγνωρισιμότητά τους, να διευρύνουν τις αγορές τους και να διαμορφώσουν μια πιο σταθερή σχέση με τους επισκέπτες τους.

Όταν η προσωπική εμπειρία γίνεται φήμη

Εδώ, όμως, εμφανίζεται η μεγάλη αντίφαση.

Πόσο εύκολο είναι να δημιουργηθεί αυτή η θετική σχέση, όταν ο άνθρωπος που έρχεται να εργαστεί στα νησιά βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ιδιαίτερα υψηλό κόστος ζωής; Όταν δυσκολεύεται να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή κατοικία σε τιμή που να ανταποκρίνεται στις οικονομικές του δυνατότητες; Όταν η καθημερινότητά του γίνεται μια διαρκής προσπάθεια να ισορροπήσει ανάμεσα στον μισθό του, στις ανάγκες του και στις απαιτήσεις της παραμονής του σε έναν νησιωτικό προορισμό;

Το στεγαστικό ζήτημα των δημοσίων λειτουργών στις Σποράδες δεν είναι καινούργιο. Έχει απασχολήσει επανειλημμένα την τοπική συζήτηση. Εκείνο, όμως, που αξίζει να δούμε τώρα είναι η επόμενη διάσταση: τι εντύπωση δημιουργείται στον άνθρωπο που έρχεται να εργαστεί και πώς αυτή η εντύπωση μεταφέρεται έξω από τα όρια του νησιού.

Γιατί η εμπειρία δεν διαμορφώνεται μόνο από τις αντικειμενικές δυσκολίες. Διαμορφώνεται και από τη συμπεριφορά που συναντά κανείς.

Από το αν θα βρεθεί κάποιος να βοηθήσει. Από το αν θα αισθανθεί ευπρόσδεκτος. Από το αν θα αντιμετωπιστεί ως ένας άνθρωπος που συμβάλλει στη λειτουργία του τόπου ή ως μια πρόσθετη επιβάρυνση σε μια ήδη πιεσμένη καθημερινότητα.

Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι αυτή είναι η συνολική εικόνα στις Σποράδες. Υπάρχουν άνθρωποι και επαγγελματίες που βοηθούν, που στηρίζουν και που κατανοούν την ανάγκη. Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις στις οποίες η σχέση αυτή δεν εξελίσσεται όπως θα έπρεπε.

Και η διαφορά έχει σημασία. Γιατί η καλή εμπειρία δημιουργεί δεσμούς. Η αρνητική εμπειρία δημιουργεί αποστάσεις.

Η φιλοξενία δεν σταματά στον επισκέπτη

Συχνά χρησιμοποιούμε τη φιλοξενία ως ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της τουριστικής μας ταυτότητας. Μιλάμε για την ποιότητα των υπηρεσιών, την εξυπηρέτηση, τη φιλική διάθεση, την αυθεντικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Όλα αυτά είναι σημαντικά. Μήπως, όμως, χρειάζεται να διευρύνουμε λίγο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φιλοξενία;

Γιατί ένας άνθρωπος που έρχεται να εργαστεί σε έναν τόπο δεν παύει να είναι φιλοξενούμενός του, έστω και αν η παρουσία του έχει διαφορετικό χαρακτήρα από εκείνη ενός τουρίστα. Έχει ανάγκες, προσδοκίες και δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή καθημερινότητα.

Και εδώ παρεμβαίνει καθοριστικά ο παράγοντας «άνθρωπος».

Μπορεί ένας προορισμός να διαθέτει εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον, σύγχρονες τουριστικές επιχειρήσεις και ισχυρή αναγνωρισιμότητα, αλλά να μην καταφέρνει να δημιουργήσει θετικές εμπειρίες σε εκείνους που ζουν και εργάζονται σε αυτόν. Μπορεί να επενδύει σημαντικά ποσά στην προβολή του και την ίδια στιγμή να αφήνει αναξιοποίητη μια από τις πιο αποτελεσματικές μορφές διαφήμισης: την προσωπική σύσταση.

Ας μην ξεχνάμε ότι η φήμη ενός προορισμού δεν δημιουργείται μόνο από εκείνους που τον επισκέπτονται. Δημιουργείται και από εκείνους που τον γνωρίζουν σε βάθος και τον περιγράφουν στους άλλους.

Τι μπορούν να κερδίσουν οι Σποράδες;

Ίσως, λοιπόν, αξίζει να εξετάσουμε αυτή την πραγματικότητα και μέσα από μια διαφορετική οπτική.

Οι δήμοι των Σποράδων, οι τοπικοί φορείς και οι επαγγελματικές ενώσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τους ανθρώπους που έρχονται κάθε χρόνο να εργαστούν στα νησιά ως μια ιδιαίτερη ομάδα δυνητικών πρεσβευτών του προορισμού.

Όχι με όρους τουριστικού μάρκετινγκ που θα απαιτούσαν από αυτούς να διαφημίσουν κάτι. Αλλά με πρωτοβουλίες που θα τους βοηθούσαν να γνωρίσουν καλύτερα τον τόπο, να συνδεθούν με την τοπική κοινωνία και να αισθανθούν ότι αποτελούν μέρος της.

Μια οργανωμένη ενημέρωση για τις δυνατότητες κάθε νησιού, η γνωριμία με την τοπική παραγωγή, τον πολιτισμό, τις επιχειρήσεις και τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται καθ` όλη τη διάρκεια του χρόνου θα μπορούσε να αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα αρχή.

Το ίδιο σημαντική, βέβαια, είναι η συνεργασία για την αντιμετώπιση των πρακτικών δυσκολιών που περιορίζουν την παραμονή τους. Η αναζήτηση λύσεων για την προσιτή στέγαση, η καλύτερη ενημέρωση και η υποστήριξη κατά την εγκατάστασή τους δεν είναι απλώς ζητήματα διοικητικής μέριμνας. Είναι προϋποθέσεις για να δημιουργηθεί μια θετική συνολική εμπειρία.

Και ασφαλώς, η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στην τοπική κοινωνία. Η πολιτεία οφείλει να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη συνέπεια τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικής εργασίας και να δημιουργήσει συνθήκες που θα επιτρέπουν στους δημόσιους λειτουργούς να παραμένουν στις θέσεις τους χωρίς να επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Γιατί η στελέχωση των νησιών δεν είναι μόνο διοικητικό ζήτημα. Είναι και παράγοντας κοινωνικής, οικονομικής και τουριστικής βιωσιμότητας.

Η εικόνα ενός τόπου ταξιδεύει μαζί με τους ανθρώπους του

Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, στην αρχική σκέψη.

Κάθε χρόνο, άνθρωποι από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Λάρισα, την Κρήτη, την Πελοπόννησο και κάθε άλλη γωνιά της χώρας φτάνουν στις Σποράδες. Κάποιοι θα μείνουν λίγους μήνες. Άλλοι περισσότερο. Κάποιοι θα επιστρέψουν στον τόπο τους, άλλοι θα επιδιώξουν να παραμείνουν.

Όλοι, όμως, θα πάρουν μαζί τους μια εικόνα.

Το ερώτημα είναι τι εικόνα θα είναι αυτή.

Θα είναι η εικόνα ενός όμορφου νησιού, με ανθρώπους που τους υποδέχθηκαν, τους βοήθησαν, τους έκαναν να αισθανθούν οικεία; Ή θα είναι η εικόνα ενός πανέμορφου προορισμού στον οποίο, παρά τη φυσική του ομορφιά, η καθημερινή διαβίωση αποδείχθηκε μια δύσκολη και συχνά απογοητευτική εμπειρία;

Δεν χρειάζεται να υποτιμήσουμε τη σημασία της οργανωμένης τουριστικής προβολής. Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει και μια άλλη μορφή προβολής, πολύ πιο αυθεντική και συχνά πολύ πιο αποτελεσματική. Αυτή που πραγματοποιείται από στόμα σε στόμα, μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες και τις σχέσεις που δημιουργούνται.

Οι Σποράδες έχουν κάθε λόγο να επενδύσουν σε αυτήν.

Γιατί, τελικά, ένας τόπος δεν διαφημίζεται μόνο από τις εικόνες που επιλέγει να δείξει προς τα έξω. Διαφημίζεται και από τις ιστορίες που διηγούνται οι άνθρωποι που έζησαν σε αυτόν.

Και ίσως εδώ βρίσκεται μια ευκαιρία που δεν έχουμε αξιολογήσει όσο της αξίζει: οι άνθρωποι που έρχονται κάθε χρόνο στα νησιά μας για να εργαστούν θα μπορούσαν να είναι οι καλύτεροι διαφημιστές τους.

Το ζητούμενο είναι να τους δώσουμε έναν πραγματικό λόγο να γίνουν.

___________________

(*) Νικόλαος Σαρούκος / Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού / Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας