Η καθημερινότητα αλλάζει όταν αλλάζουν το ωράριο, ο ρυθμός εργασίας ή οι οικογενειακές απαιτήσεις. Ένα σύστημα οργάνωσης που μέχρι χθες βοηθούσε μπορεί να μην επαρκεί πλέον. Για έναν ενήλικο με επίμονες δυσκολίες προσοχής ή οργάνωσης, οι αλλαγές αυτές μπορούν να κάνουν το πρόβλημα περισσότερο ορατό. Η διερεύνηση της ΔΕΠΥ ενηλίκων χρειάζεται να εξετάζει τόσο τις σημερινές απαιτήσεις όσο και την παλαιότερη πορεία.

Όταν το πρόγραμμα παύει να είναι σταθερό

Ας φανταστούμε έναν εργαζόμενο που έχει συνηθίσει ένα σταθερό ωράριο. Μια περίοδο με περισσότερες βάρδιες ξεχνά μια συνεννόηση, μπερδεύει τις ώρες δύο υποχρεώσεων και αφήνει εκκρεμή μια πληρωμή. Η πρώτη χρήσιμη ερώτηση αφορά το τι άλλαξε: πόσο κοιμάται, ποιος είναι ο φόρτος και τι χώρο έχει για ξεκούραση.

Μια δεύτερη ερώτηση αφορά το αν αντίστοιχες δυσκολίες υπήρχαν και πριν από αυτή την περίοδο. Μπορεί να καλύπτονταν από μια σταθερή ρουτίνα ή από εξωτερικές υπενθυμίσεις. Η ύπαρξη υποστήριξης και η αλλαγή απαιτήσεων έχουν θέση στη διερεύνηση της συνολικής εικόνας. [1]

Το παράδειγμα είναι υποθετικό και δεν αποδεικνύει ΔΕΠΥ. Δείχνει γιατί χρειάζεται να περιγραφεί το περιβάλλον μέσα στο οποίο εμφανίζεται μια δυσκολία, αντί να εξαχθεί συμπέρασμα μόνο από την τωρινή απόδοση.

Τι σημαίνει ΔΕΠΥ ενηλίκων

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, ή ADHD, είναι νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Μπορεί να αφορά την προσοχή, την οργάνωση, την υπερκινητικότητα και την παρορμητικότητα. Για τη διάγνωση εξετάζονται η αναπτυξιακή πορεία και η επίδραση στη λειτουργικότητα. Οι δυσκολίες χρειάζεται να έχουν ιστορικό από την παιδική ηλικία, ακόμη και αν αναγνωρίζονται πολύ αργότερα. [2]

Ένας άνθρωπος μπορεί να αναγνωρίζει συστηματική δυσκολία να ολοκληρώσει μια δουλειά χωρίς να στραφεί σε άλλες. Ένας άλλος μπορεί να δυσκολεύεται να περιμένει στη συζήτηση και να διακόπτει συχνά. Η εικόνα διαφέρει και χρειάζεται να εξετάζεται συνολικά, χωρίς στερεότυπα.

Ο χρόνος μιας υποχρέωσης περιλαμβάνει πολλά βήματα

Μια καθημερινή συνεννόηση μπορεί να είναι πιο απαιτητική από όσο φαίνεται. Για να βρεθεί κάποιος στην ώρα του σε ένα ραντεβού, χρειάζεται να θυμηθεί την ώρα, να υπολογίσει την προετοιμασία, να συγκεντρώσει τα απαραίτητα αντικείμενα και να αφήσει χρόνο για τη μετακίνηση.

Αν υπολογίζει μόνο τη διαδρομή, μπορεί να καθυστερεί επανειλημμένα παρότι πιστεύει ότι έχει ξεκινήσει εγκαίρως. Μια πρακτική δοκιμή είναι να σημειώνεται χωριστά η ώρα προετοιμασίας και η ώρα αναχώρησης. Η ιδέα αυτή χρειάζεται προσαρμογή και η χρησιμότητά της κρίνεται στην πράξη.

Οι συνέπειες φτάνουν και στις σχέσεις

Σε ένα ενδεικτικό οικογενειακό σενάριο, δύο άνθρωποι συμφωνούν ποιος θα κάνει μια αγορά και ποιος θα αναλάβει μια μετακίνηση. Ο ένας θυμάται την αγορά, αλλά ξεχνά τη μετακίνηση. Ο άλλος αλλάζει τελευταία στιγμή το πρόγραμμά του και αισθάνεται ότι δεν μπορεί να βασιστεί στη συμφωνία.

Η συζήτηση χρειάζεται να περιλαμβάνει και τις δύο εμπειρίες. Η πιθανή ύπαρξη οργανωτικής δυσκολίας δεν αναιρεί την επίδραση της παράλειψης. Μια πιο σαφής συμφωνία μπορεί να περιλαμβάνει καταγραφή της υποχρέωσης, υπενθύμιση που αναλαμβάνει ο ίδιος ο υπεύθυνος και έγκαιρη ενημέρωση αν προκύπτει εμπόδιο.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση

Αν τα προβλήματα επιμένουν και επιβαρύνουν την εργασία, τις σχέσεις ή την καθημερινή διαχείριση, έχει νόημα να ζητηθεί αξιολόγηση. Η διαδικασία εξετάζει το ιστορικό και άλλες πιθανές εξηγήσεις, όπως δυσκολίες ύπνου, άγχος ή διαταραχές της διάθεσης. Ένα ερωτηματολόγιο δεν αρκεί μόνο του για διάγνωση. [3]

Για την πρώτη συνάντηση βοηθούν συγκεκριμένες πληροφορίες: ποιες υποχρεώσεις χάνονται, πόσο συχνά, ποιες συνέπειες προκύπτουν και τι έχει δοκιμαστεί. Αναφέρετε επίσης περιόδους στις οποίες λειτουργούσατε καλύτερα και ποια υποστήριξη υπήρχε τότε.

Η αντιμετώπιση σχεδιάζεται ανάλογα με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης και τις ανάγκες του ανθρώπου. [1,3] Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει από έναν πρακτικό στόχο, όπως η καλύτερη τήρηση συμφωνιών ή η μείωση συγκεκριμένων εκκρεμοτήτων. Η ενημέρωση δίνει μια αφετηρία για βοήθεια που συνδέεται με την πραγματική καθημερινότητα.

Επιλεγμένες πηγές

1. Kooij JJS et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. Eur Psychiatry. 2019;56:14–34.
2. Faraone SV et al. The World Federation of ADHD International Consensus Statement. Neurosci Biobehav Rev. 2021;128:789–818.
3. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. NG87.

Σχετικά με τον συγγραφέα

Ο Γιώργος Μυλωνάς, MD, MSc, είναι ψυχίατρος–ψυχοθεραπευτής με κλινική εξειδίκευση στη διαγνωστική αξιολόγηση και θεραπευτική αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ ενηλίκων.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Νευροεπιστήμες από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και έχει λάβει εξειδικευμένη εκπαίδευση στη ΔΕΠΥ ενηλίκων στο Ηνωμένο Βασίλειο, μέσω του UK Adult ADHD Network (UKAAN).

Διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στα Τρίκαλα και παρέχει δια ζώσης και διαδικτυακές συνεδρίες, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Στο κλινικό του έργο δίνει έμφαση στην ολοκληρωμένη αξιολόγηση, στη διαφορική διάγνωση και στην εξατομικευμένη θεραπεία, λαμβάνοντας υπόψη τις συνυπάρχουσες ψυχικές διαταραχές και τις δυσκολίες στην καθημερινότητα.

Περισσότερες πληροφορίες: https://doctor-mylonas.gr/

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση.