Τα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο «Τα χέρια της Αφροδίτης» όπου ο αστυνόμος Μπέκας, ο πιο διάσημος αστυνομικός της ελληνικής λογοτεχνίας, έρχεται εδώ, στον Βόλο. Καταλύει στο Ξένοδοχείο Πάλας. Παρακολουθήσει μια ύποπτη γυναίκα. Την άλλη μέρα το πτώμα της βρίσκεται στον Άναυρο. Δεν είναι σύμπτωση που η Μαγνησία μπαίνει στο έργο του. Το όνομα του συγγραφέα είναι γνωστό ακόμα και σε ανθρώπους που δεν έχουν διαβάσει ούτε ένα βιβλίο του...

 

 

Όπως άλλοι μεγάλοι της γραφής (Κονδυλάκης, Ψαθάς, Πλωρίτης), βιοποριζόταν ως δημοσιογράφος αλλά ήταν κατά βάθος συγγραφέας. Ξεκίνησε από την εφημερίδα Μάχη και ανήκε στον ευρύτερο αριστερό χώρο. Στα πρώτα δημοσιογραφικά του βήματα ασχολήθηκε και με τον πολιτισμό. Χαρακτηριστικά, έχει προτείνει μια γιορτή για τη τζαζ, κάτι που ξένισε στους πιο ορθόδοξους αριστερούς της εποχής, που τη θεωρούσαν «παρακμιακή» [1]. Αργότερα δούλεψε για χρόνια στις μεγάλες εφημερίδες της εποχής (Ακρόπολις, Απογευματινή – ενδιαφέρουσα αντίφαση). Πολυταξιδεμένος, χαλκέντερος, και ακούραστος εργάτης της πένας.

Το 1953, με το Έγκλημα στο Κολωνάκι του Μαρή, είναι αυτός που ουσιαστικά δημιούργησε το σύγχρονο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Ο Μαρής δεν έγραψε μία-δυο ιστορίες εγκλημάτων, αλλά δεκάδες. Όλες με φυσικό περίγυρο την Ελλάδα, όλες μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον της εποχής. Ήταν από τους πρώτους που έκανε κεντρικό ήρωα έναν αστυνομικό, τον θρυλικό Μπέκα, κι όχι έναν ερασιτέχνη ντετέκτιβ όπως συνηθίζονταν παλαιότερα. Τα περισσότερα έργα του δημοσιεύονταν σε συνέχειες σε εφημερίδες και περιοδικά, γεγονός για το οποίο κάποιοι τον υποτιμούσαν ως «λαϊκό», μάλλον αδικώντας τον. Σήμερα ξέρουμε ότι δεν έγραφε πρόχειρα: πίσω από την στρωτή γλώσσα και τη γρήγορη πλοκή κρύβονταν ένας πραγματικός τεχνίτης. Τα ελληνικά του ήταν τόσο σωστά που πηγές αναφέρουν ότι από τα βιβλία του μάθαιναν ελληνικά οι ξένοι φοιτητές της Αρχαιολογίας στην Αθήνα.

 

Και κάτι ενδιαφέρον «δικό μας» χαρακτηριστικό στον ήρωά του. Όπως ο Μαιγκρέ του Σιμενόν κουβαλάει μέσα του τη «βαθιά Γαλλία», έτσι κι ο Μπέκας είναι στην καρδιά του ένας αδιάφθορος επαρχιώτης [2]. Είναι ο φορέας μιας απλής, καθαρής ηθικής, που στέκεται απέναντι στη σαπίλα της αθηναϊκής μεγαλοαστικής τάξης. Οι ένοχοί του είναι Ναζί που ξαναγυρίζουν στην Ελλάδα αναζητώντας κρυμμένους θησαυρούς (ο γνωστός μύθος που εξιτάρει κόσμο μέχρι σήμερα) αλλά και ζιγκολό, τυχοδιώκτες, δόλιοι συγγενείς (προικοθήρες, αχάριστοι ανιψιοί, πατριοί), και νεόπλουτοι (κάποιες φορές πρωήν δωσίλογοι). Χαρακτηριστικό και διόλου τυχαίο: από τους ενόχους του λείπουν οι διεφθαρμένοι αστυνομικοί, πολιτικοί και δικαστές. Και μια λεπτομέρεια: o ένοχος δεν είναι ποτέ κάποιος μηχανικός ή επιστήμονας

Ανάμεσα στα πολλά βιβλία του ο Μαρής έγραψε 4-5 με φόντο την Θεσσαλία [3]. Ξεχωρίζουν δύο περιπέτειες με φόντο τη νεοπροσαρτημένη Θεσσαλία των τσιφλικιών, όπως «Το μυστικό του Άσπρου Βράχου» και «Το τρένο των 9.45΄». Στο βιβλίο «Τα Χέρια της Αφροδίτης» ο Βόλος γίνεται σκηνικό, με τον Άναυρο και το ξενοδοχείο «Πάλας» που είδαμε παραπάνω. Και στο μυθιστόρημα «Μια γυναίκα από το παρελθόν» ζωντανεύει ένας Βολιώτης εβραίος έμπορος, ο Μ. Σακκής - επιζών του Άουσβιτς, μόνος από όλη του την οικογένεια [4]. Μέσα από τέτοιες μορφές, ο Μαρής υπήρξε από τους πρώτους που μίλησαν, στη λαϊκή λογοτεχνία, για τον αφανισμό των Ελλήνων Εβραίων.

Έγραψε πάνω από πενήντα μυθιστορήματα, αρκετές νουβέλες και διηγήματα που έχουν εκδοθεί σε βιβλία! Το έργο του δεν έμεινε στο χαρτί. Πολλά βιβλία του έγιναν ταινίες (π.χ. [5]). Κάποια και θεατρικά (π.χ. [6]). Άλλα έγιναν τηλεοπτικές σειρές, από τις Αστυνομικές ιστορίες της ΥΕΝΕΔ, 1973, έως τις Οι ιστορίες του αστυνόμου Μπέκα στο Alpha, 2006–08. Την πιο διάσημη, ίσως κάποιοι από εσάς την θυμάστε. Ήταν "Η εξαφάνιση του Τζων Αυλακιώτη", σειρά της ΕΡΤ του 1985, (με την Νόρα Βαλσάμη) από τις πιο δημοφιλείς σειρές της δημόσιας τηλεόρασης.

 

Δεκαετίες μετά τον θάνατό του, τα βιβλία του Γιάννη Μαρή γνωρίζουν μια «δεύτερη ζωή» . Από το 2012 οι Εκδόσεις Άγρα ξεκίνησαν ένα συστηματικό εγχείρημα ανεύρεσης και αποκατάστασης του έργου του, ανασύροντας από φύλλα παλιών εφημερίδων και περιοδικών μυθιστορήματα που είχαν μείνει «θαμμένα» σε συνέχειες και δεν είχαν κυκλοφορήσει ποτέ σε βιβλίο, και τα επανεκδίδουν, με προλόγους μελετητών όπως ο Ανδρέας Αποστολίδης. Ένας συγγραφέας που η κριτική της εποχής του τον προσπερνούσε ως «λαϊκό» διαβάζεται σήμερα από νέες γενιές, μελετάται σε πανεπιστημιακά συνέδρια και διεκδικεί επάξια τη θέση του στον κανόνα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το γεγονός ότι, μισόν αιώνα μετά, οι ιστορίες του αστυνόμου Μπέκα εξακολουθούν να βρίσκουν κοινό, λέει τα πάντα για την αντοχή τους στο χρόνο και για τον άνθρωπο που τις έγραψε.

Φωτογραφίες

 

Ο Μαρής σε τέσσερις εκδοχές — τηλεόραση, σκίτσο, σινεμά, βιβλίο: η σειρά της ΕΡΤ Η εξαφάνιση του Τζων Αυλακιώτη (1985), σκίτσο του συγγραφέα, η ταινία Ένας δον Ζουάν για κλάμματα (1960) με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, και δύο εξώφυλλα τσέπης παλιών εκδόσεων 

 

>Η Μαγνησία Στο Πέρασμα Του Χρόνου