Στο ερώτημα, λοιπόν, αν οι Έλληνες φέρουν βιβλική καταγωγή και, ειδικότερα, αν κατά τη βιβλική παράδεισο θεωρούνται απόγονοι του Ιάφεθ, υιού του Νώε, θα πρέπει πρωτίστως να αντιληφθούμε τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η βιβλική παράδοση παρουσιάζει την καταγωγή και τη διασπορά των λαών. Γιατί δεν πρόκειται για μια σύγχρονη γενετική θεωρία ούτε για απόπειρα αντικαταστάσεως της ιστορικής καταγωγής των Ελλήνων από κάποιο διαφορετικό σχήμα.

Στον λεγόμενο «Πίνακα των Εθνών», στο δέκατο κεφάλαιο της Γενέσεως, οι λαοί μετά τον Κατακλυσμό ανάγονται στους τρεις υιούς του Νώε, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ. Ανάμεσα στους υιούς του Ιάφεθ αναφέρεται ο Ιωυάν: «Υἱοὶ δὲ Ἰάφεθ· Γαμὲρ καὶ Μαγὼγ καὶ Μαδαῒ καὶ Ἰωυὰν καὶ Ἐλισὰ καὶ Θοβὲλ καὶ Μοσὸχ καὶ Θείρας».[1]

Το όνομα Ιωυάν —ή Ιαυάν, όπως συνήθως αποδίδεται το εβραϊκό Yāwān— συνδέεται με τους Ίωνες και, ευρύτερα, με τον ελληνικό κόσμο.[2] Η σύνδεση αυτή αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον από τις αρχαίες ανατολικές πηγές. Στις παλαιοπερσικές επιγραφές των Αχαιμενιδών απαντά το εθνωνύμιο Yaunā για ελληνικούς πληθυσμούς. Το συναντούμε, μεταξύ άλλων, στην επιγραφή DNa του Δαρείου Α΄ και στην επιγραφή XPh του Ξέρξη Α΄.[3] Πρόκειται για την ανατολική ονομασία που συνδέεται ιστορικά με τους Ίωνες και η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρύτερα για Έλληνες.

Χαρακτηριστική είναι και η αρχαία μαρτυρία του Ιωσήπου. Στην Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, όταν παρουσιάζει τους απογόνους του Ιάφεθ, συνδέει τον Ιαυάν με τους Ίωνες και τους Έλληνες.[4] Η μαρτυρία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι ήδη τον 1ο αιώνα μ.Χ. η σύνδεση του βιβλικού Ιαυάν με τον ελληνικό κόσμο ήταν γνωστή στην αρχαία ιουδαϊκή ερμηνευτική παράδοση.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η βιβλική παράδοση θεωρεί τους Έλληνες απογόνους των Εβραίων. Μέσα στην ίδια τη Γένεση πρόκειται για διαφορετικούς κλάδους της γενεαλογίας των λαών. Ο Ιαυάν βρίσκεται στη γραμμή του Ιάφεθ, ενώ ο Αβραάμ προέρχεται από τη γραμμή του Σημ και εμφανίζεται αρκετές γενεές αργότερα.[1] Επομένως, η σύνδεση του ελληνικού κόσμου με τη γενεά του Ιάφεθ δεν αποτελεί ούτε υποδηλώνει θεωρία εβραϊκής καταγωγής των Ελλήνων.

Ούτε βέβαια η βιβλική αυτή παράδοση μειώνει ή ακυρώνει την αρχαία ελληνική καταγωγή. Οι Ίωνες, οι Αιολείς, οι Δωριείς και τα άλλα ελληνικά φύλα ανήκουν στην ιστορική πορεία του ελληνικού κόσμου, όπως αυτή μελετάται από την ιστορία,, την αρχαιολογία και τη γλωσσολογία. Ο βιβλικός «Πίνακας των Εθνών» δεν έρχεται να αντικαταστήσει αυτή την ιστορία. Την προσεγγίζει από άλλη σκοπιά, μέσα στη βιβλική αντίληψη ότι οι επιμέρους λαοί της γης έχουν τελικά κοινή ανθρώπινη αρχή.[1][2]

Η πορεία του ελληνόφωνου κόσμου συνεχίσθηκε στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους και αργότερα μέσα στη Ρωμανία. Εκεί η ρωμαϊκή πολιτειακή ταυτότητα συνυπήρξε επί αιώνες με την ελληνική γλώσσα και παιδεία και με τη συνεχή παρουσία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.[5][6] Η αυτοσυνειδησία των Ρωμαίων της Ανατολής δεν πρέπει να μεταφέρεται άκριτα στις κατηγορίες των νεότερων εθνικών κρατών. Εξίσου λανθασμένο, όμως, θα ήταν να παραγνωρισθεί η καθριστική θέση που κατέλαβαν η ελληνική γλώσσα και η ελληνική παιδεία στον πολιτισμό της Ρωμανίας.[5][6]

Έτσι, δεν υπάρχει λόγος να δημιουργείται μια τεχνητή αντιπαράθεση μεταξύ βιβλικής και ελληνικής παραδόσεως ή μεταξύ ελληνικής και ρωμαϊκής ιστορικής κληρονομιάς. Δεν είναι πράγματα που χρειάζεται να ανταγωνισθούν μεταξύ τους. Η Γένεση δίνει τη δική της θεολογική εικόνα για την κοινή αρχή των λαών, ενώ η ιστορία, η αρχαιολογία και η γλωσσολογία παρακολουθούν την ιδιαίτερη πορεία τους μέσα στον χρόνο.

Η σύγχρονη επιστήμη, ασφαλώς, δεν αντιμετωπίζει τον «Πίνακα των Εθνών» ως βιολογικό ή γενετικό χάρτη των σημερινών πληθυσμών. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ιστορικό ενδιαφέρον των ονομάτων που διασώζει. Στην περίπτωση του Ιαυάν, μάλιστα, η σύνδεσή του με τους Ίωνες έχει παλαιά ερμηνευτική παράδοση και βρίσκει χαρακτηριστικό παράλληλο στην ανατολική ονομασία Yaunā των αχαιμενιδικών πηγών.[2][3][4]

Κατά τη βιβλική και αρχαία ερμηνευτική παράδοση, λοιπόν, οι Ίωνες και, ευρύτερα, ο ελληνικός κόσμος συνδέθηκαν με τη γενεά του Ιάφεθ διά του Ιαυάν.[1][4] Αυτό δεν σημαίνει εβραϊκή καταγωγή των Ελλήνων ούτε έρχεται σε αντίθεση με την ιστορική τους διαδρομή, από τα αρχαία ελληνικά φύλα, τον ελληνιστικό και τον ρωμαϊκό κόσμο έως τη μακραίωνη παρουσία της ελληνικής γλώσσας και παιδείας στη Ρωμανία.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον σημείο της βιβλικής διηγήσεως: δεν επιχειρεί να μας διδάξει τη γενετική ιστορία των λαών. Τους τοποθετεί όλους, με τα διαφορετικά ονόματα και τις διαφορετικές πορείες τους, μέσα στην εικόνα μιας ανθρωπότητας που έχει κοινή αρχή.

•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•

Βιβλιογραφία 

[1] Septuaginta. Id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, ed. Alfred Rahlfs, rev. Robert Hanhart, Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006, Γένεσις 10,1–5, ιδίως 10,2. Για τη γενεαλογική γραμμή του Σημ έως τον Άβραμ βλ. επίσης Γεν. 11,10–26.

[2] Gordon J. Wenham, Genesis 1–15, Word Biblical Commentary 1, Word Books, Waco, Texas 1987, σχολιασμός στο Genesis 10:2–5. Βλ. επίσης Nahum M. Sarna, Genesis: The Traditional Hebrew Text with the New JPS Translation, The JPS Torah Commentary, Jewish Publication Society, Philadelphia 1989, σχολιασμός στο Genesis 10:2. Για την ταύτιση του βιβλικού Javan (Yāwān) με την Ιωνία/τους Ίωνες και, ευρύτερα, τους Έλληνες.

[3] Roland G. Kent, Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, 2nd ed., American Oriental Society, New Haven 1953: βλ. τις παλαιοπερσικές βασιλικές επιγραφές DNa (Δαρείος Α΄, Naqš-i Rustam) και XPh (Ξέρξης Α΄, Περσέπολη), όπου απαντά το εθνωνύμιο Yaunā. Βλ. επίσης Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period, 2 vols., Routledge, London–New York 2007, για τις αχαιμενιδικές πηγές και τους καταλόγους των λαών της αυτοκρατορίας.

[4] Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae (Jewish Antiquities) I, 6, 1 (§124). Κριτική έκδοση και αγγλική μετάφραση: H. St. J. Thackeray, Josephus, Jewish Antiquities, Books I–IV, Loeb Classical Library 242, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts 1930. Στο συγκεκριμένο χωρίο ο Ιώσηπος συνδέει τον Javan με τους Ίωνες και τους Έλληνες.

[5] Anthony Kaldellis, Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition, Cambridge University Press, Cambridge 2007. Για την ελληνική παιδεία, την πρόσληψη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και τις μεταβολές της ελληνικής ταυτότητας στη Ρωμανία.

[6] Anthony Kaldellis, Romanland: Ethnicity and Empire in Byzantium, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts 2019. Για τη ρωμαϊκή ταυτότητα των κατοίκων της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τη σχέση της με τη γλώσσα και τον πολιτισμό.