Habemus Αντιπεριφερειάρχη!

Ψηφίστηκε λοιπόν από τη Βουλή ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης ο οποίος δίνει στην Περιφερειακή Ενότητα Σποράδων μια αυτοτελή χωρική αναφορά στην Περιφέρεια Θεσσαλίας και έναν δικό της Αντιπεριφερειάρχη.

Μια πραγματική και σημαντική διοικητική μεταβολή. Θα έλεγα και μια μεγάλη αλλαγή στη συλλογική ψυχολογία των κατοίκων των τριών νησιών.

Για πρώτη φορά τα νησιά αποκτούν την αίσθηση ότι έχουν τον δικό τους εκπρόσωπο στα πράγματα. Έναν άνθρωπο που δεν θα μοιράζει θεωρητικά την προσοχή, τον χρόνο και την πολιτική του ευθύνη ανάμεσα στον Βόλο, στο Πήλιο, στη χερσαία Μαγνησία και, κάπου στο τέλος, στις Σποράδες.

Το λες και ψυχολογική αποκέντρωση. Αν είναι και διοικητική, θα το δούμε παρακάτω.

Για να λειτουργήσουν όλα θετικά, πρέπει να αποκτήσουν αληθινό περιεχόμενο. Διαφορετικά, η απόσταση ανάμεσα στις αυξημένες προσδοκίες και στις πραγματικές δυνατότητες του νέου θεσμού μπορεί να οδηγήσει πολύ γρήγορα σε απογοήτευση.

Η σχέση των Σποράδων με τον Βόλο

Εδώ επανέρχεται αναπόφευκτα η διαχρονική σχέση των νησιών με τον Βόλο.

Εδώ και πολλά χρόνια τα νησιά λόγω του τουρισμού παράγουν πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτή που παίρνουν πίσω από το διοικητικό και οικονομικό κέντρο της Μαγνησίας.

Οι ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το καλοκαίρι τα καράβια πάνε κι έρχονται, ενώ τα χειμερινά δρομολόγια είναι παρακμιακά. Ως και ανήθικα, υποχρεώνουν τους κατοίκους των νησιών να διανυκτερεύουν στον Βόλο για μια ιατρική εξέταση, μια διοικητική, δικαστική ή επαγγελματική υπόθεση.

Ο νησιώτης πληρώνει ξενοδοχείο, φαγητό, μετακινήσεις και χάνει μία ή περισσότερες ημέρες από την εργασία και τη ζωή του. Η οικονομία του Βόλου, αντιθέτως, ενισχύεται από τους νησιώτες που, ως γνωστόν, «έχουν λεφτά».

Το ίδιο συμβαίνει με την αγορά των προμηθειών. Οι επιχειρήσεις της Μαγνησίας στο μεγαλύτερο ποσοστό τους αντιμετωπίζουν τα νησιά ως εξαρτημένη αγορά. Ή πιο απλά, σαν «χρυσή χήνα» για ξεπουπούλιασμα.

Μπορεί, επομένως, η νέα χωρική Αντιπεριφέρεια να δημιουργήσει την αίσθηση ότι οι Σποράδες επιτέλους «ξεκόβουν» από τον Βόλο;

Εδώ χρειάζεται προσοχή.

Ούτε απόσχιση έχουμε ούτε ανεξαρτησία από την Περιφέρεια Θεσσαλίας. Έχουμε, όμως, μια ουσιαστική αναδιάταξη της διοικητικής και πολιτικής εκπροσώπησης. Και ενδεχομένως μια σημαντική ευκαιρία επαναπροσδιορισμού μιας σχέσης που επί χρόνια είναι άνιση.

Το σωστό ερώτημα, λοιπόν, είναι αν οι Σποράδες θα μπορέσουν πλέον, λόγω της νέας Αντιπεριφέρειας, να συνομιλούν με τον Βόλο και με την κεντρική διοίκηση της Περιφέρειας Θεσσαλίας από ισχυρότερη θέση.

Ένας νέος πολιτικός πόλος στα τρία νησιά

Μέχρι σήμερα οι δήμαρχοι ήταν οι βασικοί τοπικοί θεσμικοί εκφραστές της Σκιάθου, της Σκοπέλου και της Αλοννήσου.

Τώρα εισέρχεται στο σύστημα ένας νέος ισχυρός πολιτικός παράγοντας. Ένας νέος «παίκτης» με χωρική αναφορά και στα τρία νησιά.

Πώς αλλάζουν λοιπόν οι ισορροπίες;

Ο νέος Αντιπεριφερειάρχης μπορεί να λειτουργήσει ως συντονιστής κοινών αιτημάτων. Ως σύνδεσμος με τον Περιφερειάρχη και τις υπηρεσίες. Ως μοχλός πίεσης για έργα και χρηματοδοτήσεις. Ως κοινός εκπρόσωπος για την ακτοπλοΐα, την πολιτική προστασία, τις υποδομές, την υγεία και τα κοινά προβλήματα των νησιών. Ως άμεσος μηχανισμός λύσεων και τεχνικών παρεμβάσεων.

Μπορεί όμως να εξελιχθεί και σε ανταγωνιστικό πολιτικό κέντρο για τους δημάρχους.

Πώς θα παρεμβαίνει στις τοπικές πολιτικές ισορροπίες; Τι θα συμβεί αν διεκδικεί την πατρότητα έργων και χρηματοδοτήσεων; Αν αναπτύσσει απευθείας σχέσεις με φορείς και παράγοντες παρακάμπτοντας τις δημοτικές αρχές; Αν χρησιμοποιεί τη θέση ως βάση για μια μελλοντική βουλευτική ή δημαρχιακή υποψηφιότητα; Αν επιχειρήσει να υποκαταστήσει ή να υποβαθμίσει πολιτικά τους δημάρχους;

Τελικά, οι τρεις δήμαρχοι θα αποκτήσουν έναν πολύτιμο συνεργάτη ή έναν νέο ανταγωνιστή;

Η απάντηση θα εξαρτηθεί από τις αρμοδιότητες που θα μεταβιβαστούν, από το πολιτικό βάρος και το ήθος του προσώπου, από τις σχέσεις του με τον Περιφερειάρχη και κυρίως από την πολιτική κουλτούρα με την οποία θα επιλέξει να λειτουργήσει.

Δύσκολα πράγματα.

Τρία νησιά, τριπλά βάσανα

Ο νέος χωρικός Αντιπεριφερειάρχης θα εκπροσωπεί τρεις διαφορετικές κοινωνίες, κι όχι έναν ενιαίο χώρο.

Η Σκιάθος, η Σκόπελος και η Αλόννησος έχουν μεν κοινά χαρακτηριστικά και πολλές κοινές ανάγκες, αλλά δεν έχουν πάντοτε κοινές προτεραιότητες.

Αν ο Αντιπεριφερειάρχης προέρχεται από ένα συγκεκριμένο νησί, θα πρέπει να αποδείξει στην πράξη ότι δεν λειτουργεί ως εκπρόσωπος του τόπου καταγωγής του αλλά ολόκληρης της Περιφερειακής Ενότητας Σποράδων.

Και πού θα είναι η έδρα;

Πού θα εγκατασταθεί επίσημα ο Αντιπεριφερειάρχης; Πού θα βρίσκεται το κεντρικό γραφείο του; Στη Σκιάθο, στη Σκόπελο ή στην Αλόννησο;

Η έδρα δημιουργεί διοικητικό κέντρο. Εκεί θα βρίσκεται κατά κανόνα ο Αντιπεριφερειάρχης. Εκεί θα εγκατασταθεί το βασικό προσωπικό. Εκεί θα πραγματοποιούνται οι περισσότερες συσκέψεις. Εκεί θα έχουν ευκολότερη πρόσβαση και επαφή οι τοπικοί φορείς, οι επαγγελματίες και οι πολίτες.

Και μαζί με την έδρα έρχεται αναπόφευκτα το ζήτημα των υπηρεσιών και των πόρων.

Αν (λέμε αν) δημιουργηθεί τεχνικό κλιμάκιο, πού θα εγκατασταθεί;

Αν (λέμε αν) διατεθούν μηχανήματα έργου, πού θα σταθμεύουν;

Αν (ξανά λέμε αν) δημιουργηθούν αποθήκες εξοπλισμού, υλικών, καυσίμων ή μέσων πολιτικής προστασίας, πού θα βρίσκονται;

Η Σκιάθος μπορεί να προβάλλει την οικονομική της βαρύτητα, το αεροδρόμιο και την καλύτερη σύνδεση με τη στεριά.

Η Σκόπελος μπορεί να επικαλεστεί την κεντρική γεωγραφική θέση της και την παλιά της ιδιότητα ως πρωτεύουσα της πάλαι ποτέ Επαρχίας.

Η Αλόννησος μπορεί δικαιολογημένα να πει ότι μια ζωή είναι τελευταία κι «ας έρθει επιτέλους κάτι και σε μας, για να μην υπάρχουν και καβγάδες».

Εδώ μπορεί πράγματι να γίνει… των Σποράδων.

Άρα, χρειάζεται ένα εξαιρετικά-εξαιρετικά προσεκτικό μοντέλο πραγματικής διανησιωτικής λειτουργίας. Με μόνιμη διοικητική παρουσία και στα τρία νησιά, τακτική φυσική παρουσία του Αντιπεριφερειάρχη, δυνατότητα εξ αποστάσεως εξυπηρέτησης και ισόρροπη κατανομή προσωπικού, υπηρεσιών και βασικού τεχνικού εξοπλισμού.

Οι πολιτικές φιλοδοξίες και ο κομματικός χαρακτήρας

Η δημιουργία μιας νέας ισχυρής θέσης γεννάει αναπόφευκτα νέες πολιτικές φιλοδοξίες.

Η περιφερειακή αυτοδιοίκηση έχει σαφώς εντονότερο κομματικό χαρακτήρα από τις δημοτικές εκλογές. Η παράταξη και η κομματική στήριξη έχουν πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η θέση μπορεί να προσελκύσει πολλούς νέους αλλά και πολλούς «πρώην».

Πρώην, όπως αποτυχόντες υποψηφίους βουλευτές, αποτυχόντες ή και αποτυχημένους δημοτικούς συμβούλους ή άλλα πρόσωπα με κομματική επιρροή.

Δεν σημαίνει βέβαια ότι όλοι αυτοί θα είναι κατ’ ανάγκη ακατάλληλοι.

Το ερώτημα άλλωστε δεν είναι αν ο Αντιπεριφερειάρχης θα έχει κομματική ταυτότητα. Σχεδόν όλοι έχουν. Και κατά τη γνώμη μου πολύ καλά κάνουν, διότι έτσι γίνεται ευκολότερο για εμάς τους ψηφοφόρους να καταλάβουμε τι θα κάνουν σε βασικά θέματα. Όπως ο τουρισμός και η επιχειρηματικότητα των νησιών. Όπως οι υποδομές και η διαχείριση της διοίκησης σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα και η προσέγγιση στις τοπικές κοινωνίες.

Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν είναι αν, πέρα από κομματική ταυτότητα, διαθέτουν διοικητική γνώση, κοινωνική αποδοχή, ανεξαρτησία κρίσης και πραγματική ικανότητα συνεργασίας και με τα τρία νησιά.

Αυτό που καίει

Όλα τα παραπάνω είναι σημαντικά.

Ένα πράγμα όμως είναι που καίει.

Αν η αυτοτελής πολιτική και χωρική εκπροσώπηση της Περιφερειακής Ενότητας Σποράδων θα συνοδευτεί από πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα;

Αν ο Αντιπεριφερειάρχης θα διαθέτει, με απλά λόγια, «οργανωμένο μαγαζί».

Θα έχει τεχνική υπηρεσία; Μηχανικούς; Διοικητικό προσωπικό; Χειριστές; Μηχανήματα έργου; Δικό του επιχειρησιακό προγραμματισμό; Άμεση πρόσβαση σε πιστώσεις; Δυνατότητα να δίνει εντολή και να προκαλεί άμεση παρέμβαση;

Ή θα πρέπει κάθε φορά να απευθύνεται – ξανά – στις υφιστάμενες υπηρεσίες της Μαγνησίας και στην κεντρική διοίκηση της Περιφέρειας Θεσσαλίας;

Άρα η πραγματική ισχύς της «new version» Π.Ε. Σποράδων θα κριθεί από τις αρμοδιότητες που θα μεταβιβαστούν, από το προσωπικό που θα τοποθετηθεί, από τις πιστώσεις που θα διατεθούν και από τα μηχανήματα και μηχανισμούς που θα βρίσκονται πραγματικά στα νησιά.

Στη βροχή θα φανεί

Για να καταλάβουμε τι θα γίνει, δεν χρειάζεται να εξετάσουμε καμιά τεράστια φυσική καταστροφή.

Αρκεί μια συνηθισμένη έντονη βροχόπτωση και ας πούμε ότι προκαλούνται ζημιές σε δρόμους της χερσαίας Μαγνησίας και ταυτόχρονα στις Σποράδες. Τα διαθέσιμα μηχανήματα αν είναι ξανά στον Βόλο, πού θα πάνε πρώτα;

Ο Αντιπεριφερειάρχης Μαγνησίας θα πιέζεται από τους δήμους, τους πολίτες και τους επαγγελματίες του Βόλου, του Πηλίου και της ευρύτερης περιοχής της χερσαίας Μαγνησίας που τον εκλέγει.

Ο Αντιπεριφερειάρχης Σποράδων θα πιέζεται αντίστοιχα από τους κατοίκους και τους δημάρχους των τριών νησιών που επίσης τον εκλέγουν.

Και οι δύο θα ενεργούν πολιτικά ορθολογικά.

Ποιος νικάει;

Αν υπάρχει ξανά ένας ενιαίος στόλος μηχανημάτων στον Βόλο και η ίδια τεχνική υπηρεσία, τότε τζίφος για τα νησιά.

Τι είχες, Γιάννη μου, τι είχα πάντα.

Και τότε η σύγκρουση δεν θα είναι μόνο θέμα ακτοπλοϊκών δρομολογίων. Θα είναι ενσωματωμένη στη διοικητική δομή. Θα δημιουργήσει καχυποψία, εντάσεις και ενδεχομένως ένα βαθύ κοινωνικό και πολιτικό σχίσμα ανάμεσα στη Μαγνησία και στις Σποράδες.

Η πραγματική αποκέντρωση έχει κόστος

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας θα πρέπει άμεσα να αποφασίσει αν η μεταβολή θα περιοριστεί στην πολιτική και ψυχολογική της διάσταση ή αν θα αποκτήσει πλήρες διοικητικό και επιχειρησιακό περιεχόμενο.

Η πραγματική αποκέντρωση έχει κόστος. Μεγάλο.

Απαιτεί μεταφορά αρμοδιοτήτων, προσωπικού, πιστώσεων, εξοπλισμού και πραγματικής εξουσίας λήψης αποφάσεων.

Αν δεν μεταφερθεί τίποτα, οι κάτοικοι των Σποράδων θα έχουν κάθε λόγο να θεωρήσουν ότι απέκτησαν έναν Αντιπεριφερειάρχη «για τα μάτια του κόσμου».

Άρα, για να συνεννοηθούμε

Το αν η νέα πραγματικότητα θα λειτουργήσει τελικά προς όφελος της Σκιάθου, της Σκοπέλου και της Αλοννήσου θα εξαρτηθεί από τις αρμοδιότητες, τα μέσα, τις υπηρεσίες, την έδρα, την κατανομή των πόρων, τα πρόσωπα και τις πολιτικές ισορροπίες που θα τη συνοδεύσουν.

Έχουμε πλέον και Αντιπεριφερειάρχη.

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να χαρούμε.

Το ερώτημα είναι αν μαζί με τον τίτλο αποκτήσαμε και πραγματική διοικητική δύναμη.

Και αν αυτή η νέα δύναμη θα μοιραστεί δίκαια και στα τρία νησιά ή αν απλώς θα δημιουργήσουμε ένα καινούργιο κέντρο εξουσίας, νέες προσδοκίες και ακόμη περισσότερες αφορμές για σύγκρουση.

ΥΓ: καλή δύναμη και καλό κουράγιο στην καλή φίλη Αμαλία Γραβάνη