Εκεί, όπου το κύμα του Αιγαίου σπάει με πάθος πάνω στα βράχια του ερημικού Κάστρου, η ψυχή του κοσμοκαλόγερου φτερουγίζει ακόμα. Η Σκιάθος του Παπαδιαμάντη δεν είναι φτιαγμένη από χώμα και πέτρα, αλλά από το άρωμα του θυμαριού και το βαθύ, μελαγχολικό βλέμμα των ανθρώπων της θαλασσοταραχής, Σε αυτήν αντικατοπτρίζονται η άγρια ομορφιά του νησιού και η εσωτερική, ήρεμη πνευματικότητα που εκπέμπει το έργο του συγγραφέα. Πατώντας το πόδι στη Χώρα, νιώθεις αμέσως την παρουσία εκείνου που σφράγισε την ψυχή του νησιού. .Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης περπατά ακόμα αόρατος στα στενά, λιθόστρωτα σοκάκια.. Εδώ, το βλέμμα δεν συναντά απλώς ένα τοπίο συναντά μια ζωντανή λογοτεχνία. Το σπίτι του, λιτό και απέριττο Ανάμεσα στο παλιό μελανοδοχείο, το στενό του κρεβάτι και τα κιτρινισμένα χειρόγραφα, νιώθεις τον χρόνο να σταματά. Εκεί, μέσα σε εκείνη τη σεμνή κάμαρη, καταλαβαίνεις πως αυτός ο τόπος δεν γέννησε απλώς ιστορίες, αλλά τις έθρεψε με το φως, τη φτώχεια και τη σιωπή του. Η επίσκεψη στο λιτό σπίτι του, υπήρξε μια στιγμή βαθιάς εσωτερικής αποκάλυψης. Καθώς δρασκέλισα το κατώφλι, μια ξαφνική, σχεδόν μυστική σιωπή με τύλιξε, απομονώνοντάς με από τον θόρυβο του κόσμου.

 

Μέσα σε εκείνη τη χαμηλοτάβανη, σεμνή κάμαρη, κοιτάζοντας το στενό, φτωχικό του κρεβάτι, το παλιό μελανοδοχείο και τα κιτρινισμένα χειρόγραφα, ένιωσα ένα δέος πρωτόγνωρο. Ήταν σαν ο χρόνος να είχε παγώσει και η πνοή του συγγραφέα να βρισκόταν ακόμα εκεί, ζωντανή στον αέρα..Εκεί, μέσα στην απόλυτη απλότητα, εκεί όπου ο Παπαδιαμάντης μετουσίωνε τον πόνο και τη φτώχεια σε αθάνατο φως, άγγιξα κάτι από την ίδια την ουσία της. Πρώτη εικόνα της Σκιάθου: αναδύεται μέσα από την πρωινή καταχνιά σαν μια πράσινη σμαραγδένια σχεδία, ριγμένη στα βαθιά νερά. Καθώς το δειλινό βάφει τον ορίζοντα με πορφυρά και χρυσά χρώματα, κοιτάζοντας την απέραντη θάλασσα, νομίζεις πως θα ακούσεις το «μοιρολόγι της φώκιας» να ανεβαίνει από τα  σκοτεινά νερά, .Το αποκορύφωμα του ταξιδιού βρίσκεται στο βόρειο, άγριο τμήμα του νησιού: στο μεσαιωνικό Κάστρο. Απομονωμένο πάνω στον απότομο βράχο του, εκεί όπου οι παλιοί Σκιαθίτες κρύβονταν από τους πειρατές, το τοπίο αλλάζει πρόσωπο. Ο άνεμος φυσά με μανία και το κύμα σκάει με πάθος στα ριζά του βράχου

 

Η Σκιάθος δεν είναι ένας προορισμός που απλώς επισκέπτεσαι. Είναι ένα οδοιπορικό των αισθήσεων, ένας τόπος όπου η φύση και η πνευματικότητα γίνονται ένα, αφήνοντας στην ψυχή του ταξιδιώτη τη γλυκιά μελαγχολία μιας αιώνιας νοσταλγίας. Τελικά, υπάρχουν τόποι που τους προσπερνάς και τόποι που σε σημαδεύουν. Η Σκιάθος ανήκει στους δεύτερους. Αφήνοντας πίσω το νησί, καταλαβαίνω πως η μεγαλύτερη ομορφιά κρύβεται στην απλότητα: σε ένα βότσαλο στα Λαλάρια, στο βλέμμα ενός φίλου την ώρα του δειλινού, σε ένα φτωχικό δωμάτιο που γέννησε αριστουργήματα. Το οδοιπορικό αυτό δεν ήταν απλώς μια καλοκαιρινή απόδραση, αλλά μια επιστροφή στην ουσία των πραγμάτων. Ένα φυλαχτό αναμνήσεων που θα μας γυρίζει πάντα πίσω σε εκείνες τις μαγικές στιγμές. Όνειρο στη Σκιάθο.Το Άπιαστο «Όνειρο στο Κύμα» είναι το πέρασμα από τη μια κατάσταση στην άλλη.

 

 

Το ιδανικό που μπορείς να θαυμάσεις και να αγγίξεις μόνο για μια στιγμή, αλλά ποτέ δεν μπορείς να το κάνεις δικό σου. Ο τρόπος που προστατεύει τη Μοσχούλα δείχνει έναν έρωτα ανώτερο, που δεν ζητά ανταλλάγματα ή κατοχή. Η ιδιαίτερη γλώσσα του ποιητή λειτουργεί σαν μουσική υπόκρουση. Η γλώσσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη χαρακτηρίζεται από μια βαθιά ποιητικότητα και μουσικότητα. Ο ίδιος δεν έγραφε απλά πεζά, αλλά «ζωγράφιζε» με τις λέξεις, Η περιγραφή του γίνεται πάντα με τόση λεπτολογία! Ζυμωμένος με την παράδοση ο Παπαδιαμάντης, πώς να μην αγαπά την πρώτη και την πιο αισθητή της Παραδόσεως ρίζα –την πατρίδα-, την πατρίδα του! Την αγαπά και την κατοικεί –και γι` αυτό την πολλαπλασιάζει στο έπακρο με τις απέραντες περιγραφές που η μια δεν συμπίπτει ποτέ με μιαν άλλη. Μέσα απ` την ελάχιστη Σκιάθο, με τους δύο – τρεις όρμους και τα δύο μικρά ακρωτήρια, έβγαλε εκατό τουλάχιστον διηγήματά του, όπως ένας ταχυδακτυλουργός μέσα από ένα μικρό, ελάχιστο κουτί τραβά κορδέλες, αυγά, νομίσματα, σπαθιά, τραπουλόχαρτα, σπίρτα, πουλιά.

 

Διαβάζεις τον Παπαδιαμάντη και νιώθεις την ελληνική γλώσσα να σαλεύει και να φουσκώνει, όπως η θάλασσα, και να σου τραγουδάει τα άρρητα, να σου μολογάει τα αμολόγητα, να σου ξεσκεπάζει τα αμπαρωμένα. Ως το σημείο, φυσικά, που η έκφραση μπορεί ακόμα και λειτουργεί, προτού να φτάσουμε στο ανέκφραστο, μπροστά στο οποίο όλοι σπαρταράμε ανήμποροι και τα μολύβια και τα χαρτιά και, από εκεί και πέρα, ο λόγος μηδέ που λέγεται μηδέ που γράφεται και ο άνθρωπος σωπαίνει. Και όμως ο Παπαδιαμάντης (όπως κάθε παρόμοιος άνθρωπος) καμιά φορά βρίσκει λόγια και για εκείνο που βρίσκεται πέρα από τα λόγια. Όταν κάποτε καταγραφτούν όλες οι λέξεις από το έργο του θα απορήσουμε δίκαια για το αποθησαύρισμα της γλωσσικής παρακαταθήκης του. Δεν υπάρχει άλλος Έλληνας συγγραφέας με τέτοια εξουσία απάνω στη χρήση της γλώσσας της ελληνικής, που να ξέρει όλα τα πράματα με τα ονόματά τους (ακόμα και για περιπτώσεις ή λεπτομέρειες που δε θα φανταζόταν κανείς πώς πλάστηκαν τα αντίστοιχα ονόματα. Ο φτωχούλης του θεού αβγάτισε τη λαλιά μας.

 

Στο «Όνειρο στο κύμα», η γλώσσα του Παπαδιαμάντη γίνεται καθαρή ποίηση. Οι παρακάτω τρεις σταθμοί του διηγήματος είναι οι πιο δυνατές, «ονειρικές» στιγμές, ιδανικές για να βουτήξουμε στον κόσμο του: Νὰ εἶχεν ὁ ἔρωτας σαΐτες!... νὰ εἶχε βρόχια... νὰ εἶχε φωτιές... Νὰ τρυποῦσε μὲ τὶς σαΐτες του τὰ παραθύρια... νὰ ζέσταινε τὶς καρδιές... νὰ ἔστηνε τὰ βρόχια του ἀπάνω στὰ χιόνια Η φύση αποκτά μαγική διάσταση και ο αφηγητής περιγράφει μια σκηνή απόλυτης ηρεμίας και ονειρικής απόλαυσης κάτω από μια βελανιδιά:«...ερρίφθην επί της χλόης, εκυλίσθην επάνω εις παπαρούνες και χαμολούλουδα. Αλλ` όμως ησθανόμην κρυφήν ευτυχίαν, ονειρώδη απόλαυσιν τι η αξία βρισκόταν στη διαδικασία της εξέλιξης.

Αφέθηκα στο παραμύθι, στην αλήθεια, στο μύθο και την πραγματικότητα, στο όνειρο, στη φαντασία, στα γεγονότα. Ταξίδεψα μαζί τους  σε θάλασσες υπαρκτές, φανταστικές και ανεξερεύνητες..Χαιρόμαστε μια γλώσσα ανθηρή και γλαφυρή, φυσική και κομψοεπή, λεπτουργημένη στο έπακρο, που είναι σε θέση, όπως απαιτούσε ο Ελύτης, «να παρακολουθήσει το πιο ασυγκράτητο παραλήρημα, να προικιστεί με τη λαμπρότερη αγάπη.

 

Στην εξοχή της ποίησης δεν έχουνε πια στέγες τα σπίτια! Είναι ξεσκέπαστα και τα τζιτζίκια σφηνωμένα στα μαλλιά της γης ψάλλουν ερωτικά, ψάλλουνε τ` αγριοπούλια χωμένα στις γλαυκές κόχες των έρημων όρμων. Ο έρωτας λειτουργεί σ` όλη την έκταση και σ` όλο το βάθος του τη ζωή, ενώ οι δείχτες της καρδιάς δείχνουν το πιο λαμπρό μεσημέρι. να ανασύρει εικόνες οι οποίες συγκροτούν έναν ειδυλλιακό τοπίο, γεμάτο χρώματα κι αρώματα, ήχους και φως. Στο ποιητικό αυτό τοπίο κεντρική θέση κατέχει ο έρωτας. Χαιρόμαστε λοιπόν στην ποίηση αυτή το θαύμα του έρωτα, την καθαρότητα του λόγου, λέξεις που σταλάζουν μουσική σαν μύρο, τη σεμνότητα των εκφραστικών μέσων ...Και βρίσκονται κάποιοι άνθρωποι: Αυτοί που αγγίζουν την ψυχή σου, που σ` αγκαλιάζουν, που κοιτάζουν με μάτια άδολα κι αθώα, που γνωρίζουν ότι δεν τα ξέρουν όλα, γιατί δεν μαθαίνονται όλα, που στύβουν το λίγο και βγάζουν πολύ κι αναζητούν την ομορφιά στα χαμόγελα των ανθρώπων, στα χάδια των ζώων, που είναι ερωτευμενάκια...ερωτευμένοι με τη ζωή γενικά..Χαιρόμαστε εικόνες άτριφτες (οπτικές, απτικές, ακουστικές), βαθύτατα ερωτικές: τη «δαντέλα της ακρογιαλιάς,» δηλωτική της ακαριαίας εξάπλωσης του έρωτα, την ποίηση της σταγόνας της βροχής, τον «ολομέθυστο ήλιο» που σκοντάφτει στα σύννεφα, τον πόθο-κυνηγό που στήνει ενέδρα, τον άσπιλο, γυμνό και ωραίο έρωτα στην παραλία-προσωποποίηση του έρωτα και άλλες πολλές. .

 

Καθώς ο ήλιος ανεβαίνει, ο δρόμος μάς βγάζει στις Κουκουναριές. Η χρυσή άμμος λαμπιρίζει κάτω από τον ήλιο σαν μια απέραντη στρώση από πολύτιμη σκόνη, ενώ ο γειτονικός υδροβιότοπος της Στροφιλιάς ψιθυρίζει μυστικά των πουλιών μέσα από τις καλαμιές Η χρυσή άμμος των Κουκουναριών μοναδική, σαν ζωντανός καθρέφτης του ήλιου σμίγει με το απέραντο γαλάζιο στην ακρογιαλιά Κι η Σκιάθος κεντάει όνειρα στην πιο γλυκιά σιωπή της. Οι άνθρωποι κάνουν λάθος να νομίζουν ότι παύουν  να ερωτεύονται όταν μεγαλώνουν, χωρίς να καταλάβουν ότι γερνούν όταν παύουν να ερωτεύονται. Όλοι θέλουν να ζήσουν στην κορφή του βουνού, χωρίς να γνωρίζουν πως η αληθινή ευτυχία βρίσκεται στον τρόπο που κατεβαίνουν. Ταξίδι είναι.. Ελπίδα, Άνοιξη, η ελευθερία.. Διαρκής ανηφοριά που τη λέμε ζωή. Υπέρβαση διαρκείας. Δυστυχώς καταφέραμε μέσα σε ελάχιστα χρόνια, και βρεθήκαμε τελείως ξεκρέμαστοι, ο μονόδρομος που ακολουθήθηκε θυμίζει το γνωστό δημοτικό τραγούδι «ο ξενητεμένος» «Να πάω κι εγώ με τα πουλιά και με τα χελιδόνια, τα χελιδόνια να γυρνούν κι εγώ να μη γυρίζω». Θα μετανιώσουμε σίγουρα για τη μέρα που δεν βρήκαμε χρόνο να χαμογελάσουμε, για μια αγκαλιά, ένα φιλί, γιατί ήμασταν πολύ απασχολημένοι, για τις κρυφές μας σκέψεις που κανείς δεν θα θυμάται.. Σε μας εναπόκειται να πάρουμε το στρείδι κα με την αιχμηρή σκέψη μας να αποκαλύψουμε το μαργαριτάρι..

 

Το ταξίδι αυτό τελείωσε όμως, παίρνω μαζί μου κάτι πολύ πιο πολύτιμο: την ηχώ από τα γέλια των φίλων μου της Πηνελόπης και του Γιώργου που μετέτρεψαν τις μέρες μας στη Σκιάθο από απλές διακοπές σε μια λυρική ανάμνηση ζωής. Η φιλία τους είναι το πιο όμορφο κοχύλι που μάζέψα φέτος από το Αιγαίο. Ναι το ταξίδι αυτό τελείωσε αλλά η Σκιάθος θα παραμείνει μέσα μου για πάντα ένας εσωτερικός προορισμός, μια γλυκιά καταφυγή της ψυχής, όπου θα επιστρέφω κάθε φορά που αναζητώ το αληθινό φως, αλλά και  εκείνη την ιερή σιωπή από την κάμαρη του Κοσμοκαλόγερου..

Ευχαριστώ θερμά για τη φιλοξενία!!

 

 

Ρούλα Βακαλάκου Παπαδημοσθένη . (εκπαιδευτικός)