Ρέα Βιτάλη 20 Ιουλίου 2026

Αγαπητέ μου κύριε Ψημένε. Σας αποκάλυψα ήδη την εισαγωγή μου. Θα ήθελα λοιπόν να μου μεταφέρετε την εικόνα αυτής της έκθεσης στην Ολλανδία και μέσα από τα δικά σας μάτια. Η ITBC είναι μια από τις πιο σημαντικές διεθνείς εκθέσεις για τον πεζοπορικό και ποδηλατικό τουρισμό. Παράλληλα με την έκθεση γίνεται και ένα διεθνές συνέδριο, στον ίδιο χώρο, όπου οι πιο επιδραστικοί άνθρωποι του χώρου παρουσιάζουν καλές πρακτικές, τις νέες τάσεις, τις απειλές και τους κινδύνους, τις νέες τεχνολογίες και τις ευκαιρίες που αναδύονται. Γίνεται κάθε Φεβρουάριο στην Ουτρέχτη της Ολλανδίας, και προσελκύει τους μεγαλύτερους ταξιδιωτικούς πράκτορες που ειδικεύονται σε εναλλακτικές μορφές τουρισμού, καθώς και χιλιάδες ιδιώτες επισκέπτες όχι μόνο από την Ολλανδία αλλά και από όλη τη βόρεια Ευρώπη, που αναζητούν πληροφορίες για να επιλέξουν τον επόμενο τόπο για τις πεζοπορικές ή ποδηλατικές διακοπές τους. Στην έκθεση αυτή συμμετέχουν με μεγάλα και εντυπωσιακά περίπτερα όλες οι ευρωπαϊκές χώρες που έχουν σημαντικό μερίδιο σε αυτή την αγορά, προσπαθώντας να αυξήσουν τους επισκέπτες τους, καθώς και αναδυόμενοι νέοι προορισμοί που έχουν να προσφέρουν αυτό που αναζητούν οι πεζοπόροι, δηλαδή σηματοδοτημένα δίκτυα πεζοπορικών και ποδηλατικών διαδρομών, καθαρά και ασφαλή μονοπάτια που διασχίζουν όμορφα τοπία, και όλα τα άλλα στοιχεία που συνθέτουν μια ολοκληρωμένη ταξιδιωτική εμπειρία (αξιοθέατα, πολιτιστικά μνημεία, τοπικά προϊόντα και τοπική κουζίνα, σύγχρονες υποδομές για τη διαμονή και τη μετακίνηση).

Στην φετινή έκθεση, κυριαρχούσαν με τα επιβλητικά τους περίπτερα  οι ηγέτες αυτής της αγοράς που είναι η Ισπανία, η Ιταλία, η Γερμανία, και η Πορτογαλία. Η Τουρκία επίσης είχε μια εντυπωσιακή παρουσία, προβάλλοντας ως USP (unique selling proposition) οργανωμένες πεζοπορικές διαδρομές όπως το Lycean Way μέσα από έναν πολιτιστικό πλούτο που βεβαίως είναι αρχαιοελληνικός, αλλά τον πλασάρουν ως δικό τους! Κοιτούσα τις γιγαντοαφίσες με τα τοπία και μνημεία που πρόβαλαν, και νόμιζα ότι ήταν η Ελλάδα. Οσο για την Ελλάδα, ήταν απούσα… Οχι παντελώς απούσα δηλαδή, υπήρχαν μερικά μικρά περίπτερα ιδιωτικών επιχειρήσεων, όπως το περίπτερο του Pyrgos House που δραστηριοποιείται στα Κύθηρα, ενός μικρού ταξιδιωτικού γραφείου με έδρα τη Θεσσαλονίκη που οργανώνει πεζοπορικές εκδρομές στη βόρεια Ελλάδα, και μιας εταιρίας που σχεδιάζει πεζοπορικές διαδρομές. Από την άλλη μεριά βέβαια, σκέφτομαι ότι καλά κάνει και απουσιάζει η Ελλάδα από αυτήν και από τις άλλες ανάλογες εκθέσεις, διότι τα περισσότερα μονοπάτια μας ακόμα είναι σε μαύρο χάλι, οι υποδομές μας για την εξυπηρέτηση του πεζοπορικού και ποδηλατικού τουρισμού υποτυπώδεις, και άρα δεν έχει νόημα αυτή τη χρονική περίοδο να προσπαθήσουμε ως χώρα να προσελκύσουμε τους Ευρωπαίους πεζοπόρους και ποδηλάτες στην Ελλάδα.

-Γιατί θεωρείτε σημαντικό να αναδειχτούν τα μονοπάτια της πατρίδας μας; Τι έχουμε να κερδίσουμε;

Να το πω όσο πιο συνοπτικά μπορώ: θα επεκτείνουμε την τουριστική μας περίοδο σε όλους τους ανοιξιάτικους και φθινοπωρινούς μήνες,  προσελκύοντας ένα κοινό με υψηλή αγοραστική δύναμη, που αναζητά τοπικά προϊόντα, επιλέγει διαμονή σε παραδοσιακούς ξενώνες, τρώει σε μικρά παραδοσιακά εστιατόρια και ταβερνάκια, νοικιάζει οχήματα, ενδιαφέρεται και συνεπώς προστατεύει το φυσικό περιβάλλον, ενδιαφέρεται να γνωρίσει την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα του τόπου, και μέσα από αυτή την εμπειρία καταλήγει να γίνει φίλος της Ελλάδας. Αν κινηθούμε σωστά, μπορούμε να προσελκύσουμε τουλάχιστον 10 εκατομμύρια πεζοπόρους και ποδηλάτες κάθε χρόνο, χωρίς αυτή η σημαντική αύξηση επισκεπτών να επιβαρύνει τις υποδομές μας, γιατί αυτοί οι άνθρωποι θα έρθουν εδώ όταν θα έχουν φύγει – ή προτού έρθουν – οι καλοκαιρινοί επισκέπτες.

Θα ενισχυθεί σημαντικά η τοπική οικονομία περιοχών που τώρα δεν έχουν τουρισμό γιατί βρίσκονται μακριά από παραλίες και από την τουριστική βιτρίνα μας. Θα μειωθεί η ανεργία και θα δημιουργηθούν χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας. Εχουμε πάρα πολλά να κερδίσουμε, και είναι όλα αυτά που βλέπουμε χρόνια τώρα να κερδίζουν άλλες χώρες, με μικρότερη φυσική ομορφιά, λιγότερα πολιτιστικά μνημεία και λιγότερο όμορφα μονοπάτια από τα δικά μας, μόνο και μόνο επειδή έχουν οργανώσει καλά τις υποδομές τους, έχουν καθαρίσει και σηματοδοτήσει σωστά τα μονοπάτια τους, τα συντηρούν, και τα προβάλλουν με κάθε τρόπο.

Εχετε αφιερώσει όλη σας τη ζωή στα μονοπάτια, Τι ακριβώς κάνετε; Πώς ξεκινήσατε και πώς κατέληξε επάγγελμα;

Αυτή η πορεία ξεκίνησε από τους προσκόπους, τη μεγάλη αυτή οικογένεια που προσφέρει στα παιδιά πολύτιμες εμπειρίες και αξίες: τη γνωριμία με τη φύση, το ομαδικό πνεύμα, την περιπέτεια, την εξερεύνηση και όλες τις πρακτικές γνώσεις για να νιώθει κανείς άνετα στο βουνό. Εκτός από την προσκοπική οικογένεια στην οποία έκανα μια μεγάλη διαδρομή, από λυκόπουλο έως αρχηγός Ομάδας, είχα την τύχη να γεννηθώ και να μεγαλώσω δίπλα σε ένα όμορφο καταπράσινο βουνό, τον Υμηττό, που ήταν ουσιαστικά η αυλή του σπιτιού μου. Πήγαινα καθημερινά στο βουνό, μόνος μου ή με παρέα (τα γειτονόπουλα ή τα αδέλφια μου) κάνοντας όλο και πιο μακρινές  εξερευνήσεις στα ατελείωτα μονοπάτια του, και πολύ συχνά έστηνα το μικρό μου αντίσκηνο σε εκπληκτικά σημεία μέσα στο δάσος απολαμβάνοντας μαγικές βραδιές κάτω από τα αστέρια! Ξεκίνησε λοιπόν από αγάπη, και μετά έγινε επάγγελμα. Η πρώτη μου εταιρεία, η ROAD, ήταν η πρώτη που εξέδωσε χάρτες ορεινών περιοχών σε λεπτομερή κλίμακα. Με την επόμενη εταιρεία μου, την TERRAIN, από το 2008 μέχρι σήμερα, εγώ και οι συνεργάτες μου ασχολούμαστε αποκλειστικά με τα μονοπάτια. Χαρτογραφούμε τα μονοπάτια με ακρίβεια, αποκλειστικά με έρευνα πεδίου.

Σχεδιάζουμε και εκδίδουμε λεπτομερείς πεζοπορικούς χάρτες και πεζοπορικούς οδηγούς. Εκπονούμε μελέτες για δημιουργία δικτύων σηματοδοτημένων πεζοπορικών διαδρομών και αναλαμβάνουμε την εκτέλεση των τεχνικών έργων για τον καθαρισμό και τη σηματοδότηση μονοπατιών. Ολα αυτά απαιτούν υψηλή τεχνογνωσία για να γίνονται σωστά, και η TERRAIN είναι μια εξειδικευμένη εταιρεία με πολύ μεγάλη εμπειρία στους τομείς αυτούς.

Εχω την αίσθηση ότι η σκηνή σας είναι για σας το πιο βολικό σπίτι! Με ιντριγκάρει δε ότι παραμένει «σπίτι» και στην ηλικία σας! Ολοι έχουμε να αφηγηθούμε ένα «κατόρθωμα» των πολύ νεανικών μας χρόνων με μια σκηνή σε μια παραλία. Αλλά, καταπληκτικό, να κρατάει αυτό σε σας «για πάντα»! Είναι πράγματι για εμένα μια μεγάλη απόλαυση η διανυκτέρευση στη σκηνή.

Ξεκίνησα από τριών χρονών, και συνεχίζω τώρα που είμαι 63. Εξήντα χρόνια στο βουνό, κυριολεκτικά όλη μου τη ζωή! Αλλά για μένα δεν είναι μόνο απόλαυση, είναι και μια πρακτική ανάγκη. Τα 13 χρόνια που ταξίδευα με τη μοτοσυκλέτα μου σε κάθε γωνιά της Ελλάδας για να γράψω τους ταξιδιωτικούς οδηγούς της σειράς «Ανεξερεύνητη Ελλάδα» έστηνα τη σκηνή μου και κοιμόμουν εκεί που με έπιανε η νύχτα. Καταλαβαίνεις πόσο κουραστικό (ή μάλλον μάταιο) θα ήταν να αναζητώ – ειδικά εκείνη την εποχή, τη δεκαετία του ’90 – στο τέλος κάθε ημέρας δωμάτιο για να μείνω, στα βουνά και στις ερημιές. Αλλά και τώρα, που είμαι όλη μέρα στο βουνό χαρτογραφώντας μονοπάτια, είναι πολύ πιο πρακτικό και ξεκούραστο να κοιμάμαι στο βουνό, όπου με πιάνει η νύχτα, παρά να περπατάω ώρες και ώρες για να βρω κατάλυμα. Μη φανταστείς όμως ότι η διανυκτέρευση στη σκηνή είναι μια λύση ανάγκης και μια ταλαιπωρία, το αντίθετο! Με τον κορυφαίο εξοπλισμό – που δικαιολογημένα είναι πολύ ακριβός – η εμπειρία είναι μαγική! Οπως σε κάθε τι, έτσι και εδώ ο καλός εξοπλισμός κάνει τη διαφορά. Ποιο ήταν το πρώτο μεγάλο ταξίδι της ζωής σας με τη μηχανή σας; Οσοι με ξέρουν από τα ταξιδιωτικά μου άρθρα στα περιοδικά μοτοσικλέτας ή από τους ταξιδιωτικούς οδηγούς μου, νομίζουν ότι το ταξίδι που έκανα στο Βόρειο Ακρωτήριο της Νορβηγίας το 1984 ή τα ταξίδια στα βουνά της Ευρώπης το 1990-1991 ήταν τα μεγάλα ταξίδια μου. 

Αλλά το πρώτο «μεγάλο της ζωής μου ταξίδιον» ήταν με το πρώτο μου μηχανάκι, μια βέσπα 50 κυβικών, με την οποία ξεκίνησα από την Αθήνα και έφτασα στη μεγάλη παραλία της Σκοτίνας, λίγο βόρεια από τον Πλαταμώνα! Αυτό έγινε το καλοκαίρι του 1980, και ήμουν μόλις 17 χρονών. Αυτό ήταν το πρώτο μου ταξίδι με δίτροχο, και έχει «γράψει» μέσα μου ως η πιο μεγάλη μοτοσικλετιστική ταξιδιωτική εμπειρία μου!

Και γυρίζουμε στα μονοπάτια. Ποιο νησί θεωρείτε μαγευτικό μονοπατιών; Ποιο έχει κλέψει την καρδιά σας;

Ξεχωρίζω την Τήλο, παρόλο που τα μονοπάτια της δεν έχουν ακόμα σηματοδοτηθεί. Είναι ένα πανέμορφο νησί με ωραίους ανθρώπους που αγαπούν τον τόπο τους και υποδέχονται με αγάπη τους επισκέπτες τους. Το χτιστό μονοπάτι από τα Λιβάδια προς τον εγκαταλειμμένο οικισμό Γέρα, είναι ίσως το ωραιότερο που υπάρχει σε όλο το Αιγαίο. Επειτα είναι η Σκόπελος, ένα νησί που επισκέπτομαι αδιάλειπτα από το 1980, και το οποίο έχει πανέμορφα σηματοδοτημένα μονοπάτια μέσα στο πυκνό πευκοδάσος. Και ξεχωρίζω και την Αστυπάλαια, όπου κανείς πεζοπορεί στην ιστορία, στην παράδοση, και σε μια απαράμιλλη φυσική ομορφιά.

Το αίσθημα του φόβου… Είναι δυνατόν να μην φοβάστε ζώντας στην ύπαιθρο; Πώς κατανικείται;

Ο φόβος – πιο σωστά: η φοβία – είναι η αντίδρασή μας σε κάτι που δεν γνωρίζουμε, που νομίζουμε ότι μας απειλεί, ότι κινδυνεύουμε από αυτό. Όταν γνωρίσεις κάτι καλά, όταν εξοικειωθείς μαζί του, και βέβαια έχεις την εμπειρία, τις γνώσεις και σωστό εξοπλισμό,  μπορείς να νιώθεις ασφαλής.  Όλα αυτά τα χρόνια, μόνος στην ερημιά των βουνών και στη σκοτεινή νύχτα του δάσους, δεν κινδύνεψα ούτε μια φορά. Όσες φορές κινδύνεψα – και αντίστοιχα, φοβήθηκα – ήταν μέσα σε πόλεις, ή σε δρόμους με κίνηση.

Είστε παντρεμένος πολλά χρόνια. Και πατέρας δυο παιδιών. Σας συνοδεύει η οικογένεια σε αυτά τα ταξίδια;

Οχι, δεν ήταν εφικτό. Τα επαγγελματικά ταξίδια μου – για χαρτογράφηση ή για τη σύνταξη των ταξιδιωτικών οδηγών – δεν έχουν καμία σχέση με τα ταξίδια αναψυχής που ξέρει ο κόσμος. Πολλοί φαντάζονται ότι είμαι σε ένα ατελείωτο ταξίδι αναψυχής, αλλά δεν είναι έτσι. Οδηγώ ή πεζοπορώ όσο έχει φως, ήλιο με ήλιο που λέγαν οι παλιοί. Τις περισσότερες μέρες με ζορίζει η ζέστη, ή το κρύο, ή η βροχή, ή ο άνεμος. Μαγειρεύω στη φωτιά και κοιμάμαι στο δάσος, και αυτό δεν είναι εύκολο όταν έχει προηγηθεί μια πολύ κουραστική μέρα. 

Η μοτοσικλέτα μου είναι μικρή και ελαφριά (για να μπορεί να πηγαίνει παντού) αλλά βαρυφορτωμένη με εξοπλισμό για πολυήμερες αποδράσεις, και η ολοήμερη οδήγησή της είναι κουραστική στους δύσβατους δρόμους των βουνών. Αλλά το πιο σημαντικό είναι η ευθύνη που επωμίζομαι όταν χαρτογραφώ μια περιοχή. Πρέπει να είμαι πολύ προσεκτικός και απόλυτα συγκεντρωμένος στη δουλειά μου, να μην αφήνω την κούραση ή τις συνθήκες να υποβαθμίσουν την ποιότητα και την πληρότητα της χαρτογραφικής εργασίας. Δεν ταξιδεύω λοιπόν ως τουρίστας, δεν είναι ταξίδια αναψυχής τα ταξίδια μου, και γι’ αυτό δεν θα μπορούσε να είναι μαζί μου η οικογένειά μου. Τώρα βέβαια τα παιδιά μου έχουν μεγαλώσει και έχουν φύγει από το σπίτι, και γυρίζουν τον κόσμο μόνα τους! Ομως τα τελευταία χρόνια η Λέττα, η γυναίκα μου – η σύντροφος, συνοδοιπόρος και συνεργάτης μου πάνω από σαράντα χρόνια!  – τώρα που δεν έχω τις δυνάμεις που είχα παλιά, έρχεται μαζί μου σε πολλές αποστολές και αναλαμβάνει τα δύσκολα κομμάτια.

Οντας τόσο εξοικειωμένος στην μοναχικότητα ως ευεργεσία στην ψυχή σας, πώς να είναι η επιστροφή σε μια πολύβουη πρωτεύουσα, σε έναν άλλο τρόπο σύνθετο, σύνθετης  ζωής;    

Επιστρέφω ευεργετημένος, ευτυχής από μια μετάληψη που αγγίζει τα βάθη της ψυχής μου. Οταν είμαι εκεί έξω, όλη η ομορφιά και το μυστήριο και η δύναμη της φύσης με διαποτίζει. Ο κόσμος (με τη αρχαιοελληνική ετυμολογία της λέξης, που σημαίνει στολίδι, κόσμημα) γίνεται πολύτιμο κόσμημα μέσα μου. Γυρίζω πλούσιος, τόσο πλούσιος και ευλογημένος, που μπορώ να συγχωρώ (και πάλι με την αρχαιοελληνική ετυμολογία της λέξης, που σημαίνει να αφήνω χώρο, να συνυπάρχω ειρηνικά) την τύρβη της μεγάλης πόλης.

Συνηθισμένη η φράση Ελλήνων «Αν ήμουν εγώ υπουργός». Εσείς δικαιούστε να μας πείτε και να το λάβουμε σοβαρά υπόψιν. Αν ήσασταν υπουργός Τουρισμού της χώρας μας τι θα πράττατε;

Η κλιματική αλλαγή θα αλλάξει σύντομα τα δεδομένα στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη. Χώρες του νότου όπως η Ελλάδα, θα δουν να μειώνονται οι καλοκαιρινοί επισκέπτες τους οι οποίοι θα αναζητούν πιο δροσερούς προορισμούς τον Ιούλιο και τον Αύγουστο στη βόρεια Ευρώπη. Αν δεν καταστρώσουμε ένα σχέδιο και δεν δράσουμε από τώρα, θα χάσουμε τη μπάλα και θα είναι αργά να ξαναμπούμε στο παιχνίδι. Οσο όμως κι αν ανέβει η θερμοκρασία το καλοκαίρι, οι φθινοπωρινοί, οι χειμωνιάτικοι και οι ανοιξιάτικοι μήνες  θα είναι πάντα πολύ όμορφοι στην Ελλάδα, και οι ιδανικές δραστηριότητες αυτούς τους μήνες είναι η πεζοπορία, η ποδηλασία, η αναρρίχηση, όλα τα σπορ και οι δραστηριότητες στη φύση. Σε αυτές τις δραστηριότητες πρέπει να εστιάσουμε. Αν ήμουν υπουργός Τουρισμού, θα κατέστρωνα ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο για την τουριστική ανάπτυξη της Ελλάδας, δίνοντας απόλυτη προτεραιότητα στις δραστηριότητες αυτές. Θα συγκροτούσα μια ομάδα εμπειρογνωμόνων για κάθε έναν από αυτούς τους τομείς.

Γνωρίζω πολύ καλά τους κορυφαίους ελληνες επαγγελματίες και ειδήμονες στον καθένα από αυτούς τους τομείς, και θα επένδυα στις γνώσεις και τον πατριωτισμό τους για να κάνουμε την Ελλάδα κορυφαίο προορισμό στην Ευρώπη στον αθλητικό τουρισμό και τον τουρισμό περιπέτειας, τον γαστρονομικό τουρισμό και τον οινοτουρισμό, τον πολιτιστικό τουρισμό και τον οικοτουρισμό. Ποτέ κανένας – ούτε ένας! – υπουργός Τουρισμού της Ελλάδας δεν ασχολήθηκε σοβαρά με αυτούς τους τομείς. Και πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού κανείς από όσους πέρασαν από αυτό το δύσμοιρο και υποβαθμισμένο υπουργείο δεν είχε την παραμικρή σχέση ή γνώση με αυτούς τους τομείς. Μόνο υποσχέσεις, σχέδια, και βαρύγδουπες δηλώσεις.

Τι χάνω από της ζωής σας το ταξίδιον; Βάλτε με σε μια ατμόσφαιρα σας

Ιανουάριος. Ολη μέρα πεζοπορία, από τα χαράματα. Στα πρώτα δεκαπέντε χιλιόμετρα όλα πήγαιναν καλά. Αλλά μετά ήρθαν τα σύννεφα, και σε λίγο η βροχή. Σιγανή στην αρχή, και μετά βαριά και κρύα. Κατά το μεσημέρι, το χιονόνερο έγινε χιόνι κανονικό. Χιλιόμετρο στο χιλιόμετρο, μου τελείωσαν τα τρόφιμα, το νερό, το κουράγιο. Το είχα πάρει όμως απόφαση και συνέχιζα, ονομάζοντας το δύσκολο εύκολο, το μαύρο άσπρο.

Κι εκεί, στο εικοστό χιλιόμετρο, σχεδόν στο τέλος της μέρας και στη μέση του πουθενά, ένας λωτός! Ο μοναδικός σε όλο το νησί. Τέτοια εποχή, δεν θα έπρεπε να έχει ούτε φύλλα, ούτε καρπούς. Ομως αυτός εδώ, σαν να ήξερε ότι θα περάσω από εκεί εξαντλημένος, σαν να με περίμενε, ήταν φορτωμένος με ώριμα, ολόγλυκα φρούτα! Απλωσα το χέρι μου στα κλαδιά όπως ξεφυλλίζει κανείς τις σελίδες ενός παραμυθιού. Χόρτασα. Γέμισα δύναμη. Η ζωή, στιγμές στιγμές, καλύτερη και από τα όνειρά μας…

Ευχαριστώ πολύ που μας ταξιδέψατε έστω και εν στάσει. Εν ζωή και εν ροή… Κυρίως του νου.  

Πηγή: Protagon.gr