Η μεγάλη εκκρεμότητα των Σποράδων

Υπάρχουν ζητήματα που επιστρέφουν διαρκώς στη δημόσια συζήτηση των Σποράδων. Όχι επειδή κάποιοι αρνούνται να τα εγκαταλείψουν, αλλά επειδή ουδέποτε επιλύθηκαν ουσιαστικά. Ένα από αυτά είναι και η δημιουργία μιας διανησιωτικής ναυτιλιακής εταιρίας λαϊκής βάσης. Μια ιδέα που κατά καιρούς εμφανίζεται στον δημόσιο διάλογο, συζητείται για λίγο και στη συνέχεια επιστρέφει στο συρτάρι μέχρι την επόμενη ακτοπλοϊκή κρίση.

Ίσως όμως έχει έρθει η στιγμή να εξεταστεί ξανά με μεγαλύτερη σοβαρότητα. Όχι επειδή αποτελεί κάποια μαγική λύση, αλλά επειδή τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει παραμένουν ακριβώς τα ίδια εδώ και δεκαετίες. Οι Σποράδες εξακολουθούν να εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από αποφάσεις τρίτων για κάτι απολύτως κρίσιμο για την επιβίωσή τους: την ακτοπλοϊκή τους σύνδεση.

Όταν το αυτονόητο παραμένει ζητούμενο

Κάθε χρόνο οι τοπικές κοινωνίες επαναλαμβάνουν περίπου τα ίδια αιτήματα. Έγκαιρη ανακοίνωση δρομολογίων, σταθερότητα συνδέσεων, αξιοπιστία στην εκτέλεσή τους, επαρκή δρομολόγια από τον Άγιο Κωνσταντίνο, ουσιαστική σύνδεση με το Μαντούδι και τακτική παρουσία στη γραμμή της Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για ζητήματα που σε έναν ώριμο νησιωτικό προορισμό θα έπρεπε να θεωρούνται δεδομένα. Αντίθετα, στις Σποράδες εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαρκούς διεκδίκησης. Οι επαγγελματίες περιμένουν να οργανώσουν τη σεζόν τους, οι επισκέπτες αναζητούν δρομολόγια που συχνά ανακοινώνονται με καθυστέρηση, οι τοπικές αρχές παρεμβαίνουν εκ των υστέρων και τα νησιά παραμένουν σε κατάσταση αναμονής, σαν να μην μπορούν να επηρεάσουν ούτε στο ελάχιστο το ίδιο τους το μέλλον.

Το ακριβότερο επιβατομίλι δεν είναι κανονικότητα

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση: το κόστος. Για χρόνια οι κάτοικοι των Σποράδων έχουν συνηθίσει να πληρώνουν ναύλους που συχνά συγκαταλέγονται στους υψηλότερους της χώρας αναλογικά με την απόσταση που διανύεται. Το γεγονός αυτό έχει πλέον ενσωματωθεί σχεδόν στη συλλογική συνείδηση, σαν να πρόκειται για φυσικό νόμο, σαν να μην μπορεί να αλλάξει, σαν να είναι αναπόφευκτο.

Κι όμως, η συνήθεια δεν μετατρέπει μια στρέβλωση σε κανονικότητα. Απλώς την καθιστά λιγότερο ορατή. Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα των Σποράδων να μην είναι πλέον το υψηλό κόστος ή η περιορισμένη διαθεσιμότητα δρομολογίων. Ίσως να είναι η αποδοχή τους ως αναπόφευκτων.

Η Σκύρος απέδειξε ότι οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να παρέμβουν

Υπάρχει όμως ένα παράδειγμα που αξίζει να εξεταστεί προσεκτικά. Όχι γιατί είναι απόλυτα συγκρίσιμο ούτε γιατί αποτελεί μοντέλο που μπορεί να αντιγραφεί αυτούσιο, αλλά γιατί αποδεικνύει κάτι πολύ σημαντικό: ότι οι νησιωτικές κοινωνίες δεν είναι καταδικασμένες να παραμένουν παθητικοί παρατηρητές.

Η Σκύρος, ένα νησί με μικρότερο πληθυσμό και σαφώς μικρότερο τουριστικό αποτύπωμα από το σύνολο των Σποράδων, επέλεξε εδώ και δεκαετίες έναν διαφορετικό δρόμο. Μέσω της Skyros Shipping Company, μιας εταιρίας με έντονο τοπικό χαρακτήρα και συμμετοχή της ίδιας της κοινωνίας του νησιού, κατάφερε να αποκτήσει ουσιαστικό λόγο στη διασφάλιση της ακτοπλοϊκής της σύνδεσης.

Δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα. Δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν δυσκολίες. Δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μια εύκολη ή ανέξοδη διαδικασία. Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό: ότι η τοπική κοινωνία αποφάσισε να μην παραμένει αποκλειστικά εξαρτημένη από αποφάσεις που λαμβάνονταν αλλού. Αποφάσισε να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της λύσης.

Και οι Σποράδες τι ακριβώς περιμένουν;

Εδώ ακριβώς προκύπτει το δύσκολο ερώτημα. Η Σκύρος το τόλμησε. Οι Σποράδες γιατί όχι;

Η Σκιάθος, η Σκόπελος και η Αλόννησος διαθέτουν σημαντικό πληθυσμό, εκατοντάδες επιχειρήσεις, ισχυρή τουριστική οικονομία, ναυτική παράδοση και ανθρώπους που γνωρίζουν τη θάλασσα όσο λίγοι. Κι όμως, επί δεκαετίες παραμένουν εγκλωβισμένες στην ίδια συζήτηση, στις ίδιες αγωνίες, στα ίδια αιτήματα και στις ίδιες εξαρτήσεις.

Ασφαλώς η ίδρυση μιας ναυτιλιακής εταιρίας λαϊκής βάσης δεν είναι απλή υπόθεση. Απαιτεί κεφάλαια, διοίκηση, τεχνογνωσία και επαγγελματισμό. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν πρόκειται για εύκολο εγχείρημα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η διάθεση να εξεταστεί σοβαρά.

Ο φόβος που πρέπει κάποτε να τελειώσει

Υπάρχει βεβαίως και ένας παράγοντας που σπάνια αναφέρεται δημόσια: ο φόβος. Ο φόβος ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία αυτοοργάνωσης μπορεί να παρεξηγηθεί. Ο φόβος ότι οι ακτοπλοϊκές εταιρίες ενδέχεται να αντιδράσουν. Ο φόβος ότι τα νησιά μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με δυσμενείς συνέπειες.

Όμως καμία κοινωνία δεν μπορεί να σχεδιάζει το μέλλον της υπό καθεστώς φόβου. Μια εταιρία λαϊκής βάσης δεν συνιστά εχθρική ενέργεια απέναντι σε κανέναν. Αποτελεί απλώς μια προσπάθεια μεγαλύτερης συμμετοχής των ίδιων των νησιωτών στη διαχείριση ενός ζωτικού ζητήματος. Και αυτό θα έπρεπε να θεωρείται απολύτως θεμιτό.

Το πραγματικό ζητούμενο είναι η συνεργασία

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση να μην είναι οικονομική αλλά κοινωνική. Διότι πριν συζητηθούν τα πλοία, τα κεφάλαια και τα επιχειρησιακά σχέδια, πρέπει να απαντηθεί ένα απλούστερο ερώτημα: μπορούν οι τρεις νησιωτικές κοινωνίες να λειτουργήσουν ως ενιαίο σύνολο;

Μπορούν να συμφωνήσουν σε έναν κοινό σχεδιασμό; Μπορούν να αφήσουν στην άκρη τοπικισμούς και επιμέρους επιδιώξεις; Μπορούν να αποδείξουν ότι εξακολουθούν να διαθέτουν το πνεύμα συνεργασίας που απαιτούν οι συνθήκες;

Διότι μια διανησιωτική ναυτιλιακή εταιρία δεν απαιτεί μόνο χρήματα. Απαιτεί εμπιστοσύνη, συνεννόηση και κοινό όραμα. Και ίσως, πάνω απ` όλα, απαιτεί να αποδείξουν οι ίδιες οι Σποράδες ότι δεν έχουν χάσει εκείνο το στοιχείο που για αιώνες τις χαρακτήριζε: τη ναυτοσύνη τους.

Η συζήτηση που κάποτε πρέπει να γίνει

Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια διανησιωτική ναυτιλιακή εταιρία λαϊκής βάσης θα πετύχει. Όπως κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το σημερινό μοντέλο θα λύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν διαχρονικά τα νησιά.

Ίσως όμως η ουσία να βρίσκεται αλλού. Στο γεγονός ότι οι Σποράδες εξακολουθούν να συζητούν τα ίδια ζητήματα εδώ και δεκαετίες χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά τίποτα, περιφερόμενες κάθε χρόνο ως επαίτες έξω από βουλευτικά και υπουργικά γραφεία, τα οποία λαχταρουν να εργαλειοποιούν ως επίγειο παρεμβατικό θαύμα, το αυτονόητο.

Και κάποια στιγμή οι τοπικές κοινωνίες οφείλουν να απαντήσουν σε ένα απλό ερώτημα: θέλουν να συνεχίσουν να διεκδικούν από άλλους τη λύση ή θέλουν να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να γίνουν οι ίδιες μέρος της;

Γιατί η ακτοπλοΐα δεν είναι απλώς μια μεταφορική υπηρεσία. Είναι όρος επιβίωσης. Και η επιβίωση των νησιών δύσκολα μπορεί να παραμένει για πάντα υπόθεση των άλλων.

(*) Νικόλαος Σαρούκος

Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού
Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας