Υπάρχει κάτι βαθιά οξύμωρο στον τρόπο με τον οποίο η Σκιάθος επιλέγει πλέον να παρουσιάζει τον εαυτό της. Ένα νησί με ιστορία, με αγροτική παράδοση, με προϊόντα που κάποτε αποτελούσαν κομμάτι της καθημερινότητας των κατοίκων του, σήμερα μοιάζει να ντρέπεται για τη γαστρονομική του ταυτότητα. Σαν να θεωρεί ότι δεν είναι αρκετά «μοντέρνα», αρκετά «ινσταγκραμική», αρκετά «premium» για να σταθεί δίπλα στα φανταχτερά menu των τουριστικών επιχειρήσεων.

Και κάπως έτσι, μέσα σε λίγα χρόνια, η Σκιάθος κατάφερε το ακατόρθωτο: να φιλοξενεί χιλιάδες επισκέπτες που φεύγουν από το νησί χωρίς να έχουν δοκιμάσει ούτε ένα πραγματικά σκιαθίτικο προϊόν. Χωρίς να έχουν ακούσει καν ότι υπάρχουν τοπικές συνταγές. Χωρίς να έχουν καταλάβει τι παρήγαγε αυτός ο τόπος πριν μετατραπεί ολοκληρωτικά σε τουριστικό σκηνικό.

Από το τσεμπέρι της γιαγιάς στο “deconstructed experience”

Αρκεί μια ματιά στα εδεσματολόγια δεκάδων καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος του νησιού. Greek Gyros. Club Sandwich. Pasta Napoli. Bao buns. Black Angus Burger. Αποδομημένο μιλφέιγ με νότες αγροκέρασου, αφρό λεβάντας και συναισθηματική επίγευση παιδικής ηλικίας. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, η Σκιάθος… απούσα.

Διότι πλέον δεν αρκεί ένα γλυκό να είναι απλώς γλυκό. Πρέπει να είναι «concept». Δεν αρκεί μια σαλάτα να είναι χωριάτικη. Πρέπει να είναι “Mediterranean textures πάνω σε κρέμα φέτας με αρωματικό έλαιο”. Και φυσικά όλα αυτά συνοδεύονται από ένα βλέμμα ελαφρώς κουρασμένο, ελαφρώς μπλαζέ, που σχεδόν σε κάνει να αισθανθείς επαρχιώτης αν αναρωτηθείς μήπως υπάρχει κάπου μια πραγματική παραδοσιακή συνταγή του νησιού.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.

Η γαστρονομία ενός τόπου δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο. Δεν είναι marketing concept. Δεν είναι φωτογραφικό φόντο για social media αναρτήσεις. Είναι πολιτισμός. Είναι μνήμη. Είναι παραγωγή. Είναι ταυτότητα.

Και η Σκιάθος δείχνει να εγκαταλείπει βίαια όλα αυτά.

Οι γεύσεις που χάνονται σιωπηλά

Πού βρίσκει σήμερα κάποιος στο νησί τις παραδοσιακές σκιαθίτικες πίτες; Πού συναντά τις τοπικές συνταγές με κατσίκι, τα μαγειρέματα που βασίζονταν σε προϊόντα της σκιαθίτικης γης, τις παλιές συνταγές των νοικοκυριών που περνούσαν από γενιά σε γενιά; Πού προβάλλεται η τοπική αμυγδαλόπιτα, τα γλυκά του κουταλιού, τα σύκα, τα δαμάσκηνα, τα μέλια, τα βότανα του νησιού;

Η απάντηση είναι σχεδόν πουθενά. Και αυτό δεν είναι τυχαίο.

Η Σκιάθος εδώ και χρόνια απομακρύνεται από κάθε μορφή πρωτογενούς παραγωγής. Η αγροτική δραστηριότητα ασθμαίνει. Οι καλλιέργειες εγκαταλείπονται. Τα περιβόλια λιγοστεύουν. Οι νέοι δεν ασχολούνται. Οι παλιοί κουράστηκαν ή έφυγαν. Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο τουρισμός δεν λειτούργησε συμπληρωματικά προς την τοπική παραγωγή — όπως συμβαίνει σε άλλους προορισμούς — αλλά σχεδόν εκτοπιστικά.

Όταν το τουριστικό χρήμα γίνεται αυτοσκοπός

Διότι όταν το εύκολο και γρήγορο τουριστικό χρήμα γίνεται αυτοσκοπός, τότε η παραγωγή αντιμετωπίζεται περίπου σαν γραφικό απολίθωμα. Σαν κάτι παλιό, κουραστικό και χαμηλής «απόδοσης». Γιατί να καλλιεργήσεις όταν μπορείς να νοικιάσεις; Γιατί να παράγεις όταν μπορείς να σερβίρεις κατεψυγμένο προϊόν με gourmet περιγραφή και τριπλάσια τιμή;

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο ένα νησί με τόσο ισχυρή τουριστική ταυτότητα να μην μπορεί να τροφοδοτήσει ούτε στοιχειωδώς την ίδια του τη γαστρονομία με δικά του προϊόντα.

Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι ίσως άλλο.

Η μεγάλη απουσία ακόμη και από το ποτήρι

Ακόμη και οι ετικέτες του μοναδικού οινοποιείου της Σκιάθου απουσιάζουν από τραπέζια καταστημάτων και ξενοδοχείων του νησιού. Σε έναν τόπο που διαφημίζει διαρκώς την «τοπικότητα» και την «αυθεντική εμπειρία», ο ίδιος ο τοπικός οίνος συχνά αντιμετωπίζεται σαν υποσημείωση.

Αντί να αποτελεί στοιχείο υπερηφάνειας και βασικό κομμάτι της τουριστικής εμπειρίας, παραγκωνίζεται από μαζικές και απολύτως προβλέψιμες ετικέτες που μπορεί να βρει κανείς από τη Ρόδο μέχρι τη Χαλκιδική και από τη Μύκονο μέχρι κάποιο rooftop bar στο κέντρο της Αθήνας.

Και τελικά αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης τουριστικής αντίληψης στη Σκιάθο: η ομογενοποίηση.

Ένα νησί που αρχίζει να μοιάζει με όλα τα άλλα

Τα ίδια menu.
Οι ίδιες λέξεις.
Οι ίδιες «fusion» αισθητικές.
Οι ίδιες ξύλινες πλακέτες σερβιρίσματος.
Οι ίδιες “premium εμπειρίες”.
Η ίδια ψευδαίσθηση πολυτέλειας.

Μόνο που ένας τόπος χάνει σταδιακά την ψυχή του όταν παύει να αφηγείται τη δική του ιστορία. Και η γαστρονομία είναι ένας από τους πιο ισχυρούς τρόπους αφήγησης.

Ο επισκέπτης δεν έρχεται μόνο για να κολυμπήσει. Θέλει να νιώσει ότι βρίσκεται κάπου διαφορετικά. Ότι δοκιμάζει κάτι που δεν θα βρει αλλού. Ότι ο τόπος έχει χαρακτήρα. Ότι διαθέτει γεύση με τοπικό αποτύπωμα.

Αντί αυτού, πολλές φορές η εμπειρία καταλήγει να είναι ένα τουριστικό déjà vu. Μια επανάληψη πραγμάτων που ο επισκέπτης έχει ήδη δει δεκάδες φορές σε άλλους προορισμούς.

Η ειρωνεία της «αυθεντικότητας»

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία. Την ώρα που ο παγκόσμιος τουρισμός στρέφεται ολοένα και περισσότερο στην αυθεντικότητα, στην τοπικότητα και στην εμπειρία μικρής κλίμακας, η Σκιάθος μοιάζει να τρέχει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σαν να προσπαθεί να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει όσο πιο generic γίνεται.

Κανείς φυσικά δεν υποστηρίζει ότι το νησί πρέπει να επιστρέψει σε μια εξιδανικευμένη αυτάρκεια του παρελθόντος. Ούτε ότι ο τουρισμός είναι πρόβλημα. Ο τουρισμός είναι η οικονομική βάση της Σκιάθου. Το ερώτημα όμως είναι άλλο: μπορεί ένας τόπος να παραμένει βιώσιμος όταν αποκόπτεται πλήρως από την παραγωγική και πολιτισμική του ρίζα;

Τι πραγματικά χάνει η Σκιάθος

Διότι όταν χαθεί η τοπική παραγωγή, δεν χάνεται μόνο ένα οικονομικό μέγεθος. Χάνεται γνώση. Χάνεται παράδοση. Χάνεται μνήμη. Χάνεται τελικά η ιδιαιτερότητα που κάνει έναν τόπο ξεχωριστό.

Και τότε η Σκιάθος κινδυνεύει να μετατραπεί (αν δεν έχει ήδη μετατραπεί) σε κάτι πολύ πιο φτωχό από αυτό που πραγματικά είναι:

Σε ένα πανέμορφο νησί χωρίς γευστική ταυτότητα.

Και αυτό, πράγματι, θα είναι κρίμα.

(*) Νικόλαος Σαρούκος, Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού, Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας