Η πρόσφατη δασική πυρκαγιά στη Σκιάθο ευτυχώς δεν εξελίχθηκε σε τραγωδία. Κατασβέστηκε γρήγορα, χωρίς να αφήσει πίσω της εικόνες καταστροφής που το νησί έχει ζήσει στο παρελθόν. Και αυτό δεν ήταν ούτε τυχαίο, ούτε αυτονόητο.

Ήταν αποτέλεσμα ανθρώπων.  Ανθρώπων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, που έδρασαν άμεσα, που γνώριζαν το έδαφος, που δεν δίστασαν. Των πυροσβεστών του Κλιμακίου Σκιάθου — πολλοί εκ των οποίων εποχικοί — οι οποίοι, για ακόμη μία φορά, κράτησαν το νησί όρθιο. Και όμως, το ερώτημα που προκύπτει δεν αφορά μόνο τη φωτιά. Αφορά το πώς αυτή η κοινωνία επιλέγει να αντιμετωπίζει αυτούς τους ανθρώπους.

Η αθέατη πραγματικότητα πίσω από την «επιτυχία»

Η γρήγορη κατάσβεση της πυρκαγιάς δημιουργεί ένα αίσθημα ανακούφισης. Το νησί «γλίτωσε». Ο τουρισμός δεν επηρεάστηκε. Η εικόνα παρέμεινε ανέπαφη.

Αλλά αυτή είναι μόνο η μία πλευρά.

Η άλλη πλευρά είναι πολύ λιγότερο «ελκυστική». Οι ίδιοι άνθρωποι που προστάτευσαν τη Σκιάθο, καλούνται να ζήσουν σε συνθήκες που δεν συνάδουν ούτε με τη σημασία του έργου τους, ούτε με στοιχειώδη λογική. Ενοίκια που αγγίζουν ή και ξεπερνούν τα 500, 600, ακόμη και 700 ευρώ για πρόχειρες κατασκευές, για προκατασκευασμένα καταλύματα αμφίβολης ποιότητας, για χώρους που σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνονται σε αυτό που θα έπρεπε να θεωρείται αξιοπρεπής διαβίωση.

Και δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια κανονικότητα.

Ένα νησί που εξαρτάται από ανθρώπους που δεν «χωρούν» σε αυτό

Η αντίφαση είναι προφανής.

Χωρίς τους πυροσβέστες, η Σκιάθος δεν θα μπορούσε να προστατεύσει το φυσικό της κεφάλαιο. Και χωρίς το φυσικό της κεφάλαιο, ο τουρισμός — ο βασικός πυλώνας της τοπικής οικονομίας — απλώς δεν θα υπήρχε.

Το ίδιο ισχύει και για άλλες κατηγορίες εργαζομένων: εκπαιδευτικοί, υγειονομικοί, δημόσιοι λειτουργοί. Άνθρωποι που στηρίζουν την καθημερινότητα του νησιού.

Κι όμως, όλοι αυτοί αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα: δυσκολεύονται να βρουν στέγη. Και όταν τη βρίσκουν, αυτή είναι συχνά ακριβή και ποιοτικά ανεπαρκής.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο: το νησί να εξαρτάται από ανθρώπους που, στην πράξη, δεν μπορούν να ζήσουν σε αυτό με αξιοπρέπεια.

Όταν το τουριστικό χρήμα γίνεται αυτοσκοπός

Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά κοινωνικό.

Διότι πίσω από τις τιμές των ενοικίων δεν βρίσκεται απλώς η «αγορά». Βρίσκεται μια νοοτροπία. Μια αντίληψη που τοποθετεί το άμεσο τουριστικό κέρδος πάνω από κάθε άλλη παράμετρο.  Πάνω από τη γνώση. Πάνω από τη συνέπεια. Πάνω από τη συνεργατικότητα. Πάνω από την κοινωνική ευθύνη.

Η βραχυχρόνια εκμετάλλευση κάθε διαθέσιμου χώρου για τουριστική χρήση περιορίζει δραστικά την προσφορά κατοικιών για μόνιμους ή εποχικούς εργαζόμενους. Και όταν η προσφορά μειώνεται, οι τιμές εκτοξεύονται. Αυτό, όμως, δεν είναι απλώς μια «παρενέργεια» της ανάπτυξης. Είναι μια επιλογή

Από την ανάπτυξη στην ανισορροπία

Κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία του τουρισμού για τη Σκιάθο. Αντιθέτως, αποτελεί τη βάση της οικονομικής της δραστηριότητας. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: μπορεί μια οικονομία να θεωρείται βιώσιμη όταν υπονομεύει τους ίδιους τους ανθρώπους που τη στηρίζουν;

Όταν η εξυπηρέτηση του επισκέπτη γίνεται προτεραιότητα εις βάρος της καθημερινότητας του κατοίκου και του εργαζόμενου, τότε η ανάπτυξη παύει να είναι ισορροπημένη. Και όταν η ισορροπία χάνεται, οι συνέπειες δεν είναι άμεσες — αλλά είναι αναπόφευκτες.

Διότι αργά ή γρήγορα, η έλλειψη βασικών υπηρεσιών, η αδυναμία στελέχωσης κρίσιμων δομών και η αποχώρηση ανθρώπινου δυναμικού αρχίζουν να επηρεάζουν συνολικά τη λειτουργία του προορισμού.

Το μάθημα που δεν πρέπει να αγνοηθεί

Η πρόσφατη πυρκαγιά θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί πολύ διαφορετικά. Η Σκιάθος έχει ζήσει στο παρελθόν τον πύρινο όλεθρο. Και γνωρίζει — ή θα έπρεπε να γνωρίζει — τι διακυβεύεται. Το γεγονός ότι αυτή τη φορά τα χειρότερα αποφεύχθηκαν, δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό. Αντιθέτως, θα έπρεπε να αποτελέσει αφορμή για προβληματισμό.

Ποιοι είναι αυτοί που κρατούν το νησί ασφαλές;  Ποιοι είναι αυτοί που διασφαλίζουν ότι η τουριστική «μηχανή» μπορεί να λειτουργεί απρόσκοπτα;

Και, τελικά, πώς επιλέγουμε να τους αντιμετωπίζουμε;

Το πραγματικό δίλημμα

Η Σκιάθος βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή που δεν είναι ούτε θεωρητική ούτε μακρινή. Θα συνεχίσει να λειτουργεί με όρους που μεγιστοποιούν το άμεσο τουριστικό όφελος, αδιαφορώντας για τις κοινωνικές συνέπειες; Ή θα αναζητήσει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, όπου η οικονομική ανάπτυξη συνυπάρχει με την κοινωνική συνοχή;

Διότι στο τέλος της ημέρας, η βιωσιμότητα ενός προορισμού δεν κρίνεται μόνο από τις αφίξεις και τα έσοδα. Κρίνεται από το αν οι άνθρωποι που τον στηρίζουν μπορούν να ζουν και να εργάζονται σε αυτόν με αξιοπρέπεια.

Και σήμερα, στη Σκιάθο, αυτή η απάντηση δεν είναι καθόλου αυτονόητη.

Δεν είναι κρίμα ;

(*) Ο Νικόλαος Σαρούκος είναι Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας 
του Υπουργείου Τουρισμού / Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας