Ο θάνατος πάντοτε γεννά μια σιωπή. Μια σιωπή που δεν γεμίζει εύκολα με λόγια. Εκεί, στο όριο ανάμεσα στη ζωή και στην μνήμη, ο άνθρωπος καλείται να αποφασίσει πώς θα αποχαιρετήσει τον κόσμο. Στη σύγχρονη εποχή ολοένα και περισσότεροι επιλέγουν την αποτέφρωση μετά τον θάνατο. Για άλλους είναι μια πρακτική λύση, για άλλους μια προσωπική επιθυμία, ίσως και μια προσπάθεια να αποφευχθεί η φθορά ή η μακρά παρουσία του θανάτου μέσα στον χρόνο.

 

Πίσω όμως από κάθε τέτοια επιλογή υπάρχει πάντοτε ένας άνθρωπος. Με τη ζωή του, τους φόβους του, την κούραση των ετών και την ελπίδα του. Γι’ αυτό και η Εκκλησία, όταν στέκεται μπροστά σε τέτοια ζητήματα, προσπαθεί πρώτα να κατανοήσει τον άνθρωπο και όχι να τον κατακρίνει.

 

Η Αγία Γραφή μιλά για τον άνθρωπο με έναν τρόπο βαθιά ενωτικό. Ο Θεός «ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς» (Γεν. 2,7). Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ψυχή ούτε μόνο σώμα· είναι μια ενότητα που γεννήθηκε από τη γη και από την πνοή του Θεού. Ακόμη και μετά την πτώση, η Γραφή δεν μιλά για εξαφάνιση αλλά για επιστροφή: «γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ» (Γεν. 3,19). Η γη γίνεται τόπος υποδοχής, όχι τόπος λήθης.

 

Γι’ αυτό και στην παράδοση της Παλαιάς Διαθήκης η ταφή συνδέεται με τη μνήμη και με την κοινότητα. Ο πατριάρχης Ιακώβ ζητά να ταφεί στον τόπο των πατέρων του (Γεν. 49,29–31), ενώ στο βιβλίο του Τωβίτ η φροντίδα για την ταφή των νεκρών θεωρείται πράξη ελέους και πίστης (Τωβίτ 1,17). Ο νεκρός δεν εγκαταλείπεται· παραμένει μέσα στη μνήμη των ζώντων και στην ελπίδα του Θεού.

 

Η εμπειρία αυτή συνεχίζεται και στην Καινή Διαθήκη. Το σώμα του Χριστού δεν εξαφανίζεται· ενταφιάζεται. «Καὶ καθελὼν αὐτὸ ἐνετύλιξεν σινδόνι καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν μνήματι λαξευτῷ» (Λουκ. 23,53). Ο τάφος γίνεται τόπος σιωπής αλλά και αναμονής. Εκεί όπου όλα φαίνονται να τελειώνουν, γεννιέται η ελπίδα της Αναστάσεως.

 

Ο απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί μια εικόνα που η Εκκλησία δεν έπαψε ποτέ να θυμάται: «σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ» (Α΄ Κορ. 15,42). Το σώμα μοιάζει με σπόρο που παραδίδεται στη γη για να μεταμορφωθεί από τον Θεό. Η ταφή, μέσα σε αυτή τη θεολογική προοπτική, δεν είναι απλώς ένα έθιμο· είναι μια πράξη ελπίδας.

 

Οι Πατέρες της Εκκλησίας μίλησαν με σεβασμό για το ανθρώπινο σώμα. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός υπενθυμίζει ότι το σώμα υπήρξε «συνεργὸν τῆς ψυχῆς» σε όλη την πορεία της ζωής και γι’ αυτό τιμάται ακόμη και μετά τον θάνατο (Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, Δ΄, 27). Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, στο έργο του Περί ψυχής και αναστάσεως, τονίζει ότι τίποτε από τον άνθρωπο δεν χάνεται από τη γνώση και την πρόνοια του Θεού.

 

Μέσα σε αυτή την παράδοση, η Εκκλησία βλέπει την ταφή ως έναν τρόπο να εκφραστεί η σχέση του ανθρώπου με τη γη, με την κοινότητα και με την ελπίδα της Αναστάσεως. Ο τάφος γίνεται τόπος μνήμης και προσευχής, ένας σιωπηλός τόπος όπου οι ζωντανοί ανάβουν ένα κερί και θυμούνται.

 

Η σύγχρονη επιλογή της αποτέφρωσης συχνά εκφράζει κάτι διαφορετικό: μια επιθυμία να κλείσει γρήγορα ο κύκλος της ζωής, να μη μείνει τίποτε πίσω, να μην υπάρχει τόπος που να θυμίζει τον θάνατο. Είναι μια στάση που γεννιέται μέσα στον πολιτισμό της εποχής μας, ο οποίος συχνά δυσκολεύεται να συνυπάρξει με τη φθορά και με τη μνήμη του τέλους.

Ωστόσο, η Εκκλησία δεν στέκεται απέναντι στους ανθρώπους με αυστηρότητα. Ο πόνος, η μοναξιά, ο φόβος του θανάτου ή απλώς οι διαφορετικές εμπειρίες ζωής μπορούν να οδηγήσουν τον καθένα σε επιλογές που χρειάζονται κατανόηση και σεβασμό. Ο ποιμαντικός λόγος της Εκκλησίας παραμένει πάντοτε λόγος αγάπης.

 

Ίσως εκείνο που η χριστιανική παράδοση προσπαθεί να διαφυλάξει δεν είναι απλώς ένας τρόπος διαχείρισης του σώματος μετά τον θάνατο. Είναι κυρίως η μνήμη ότι ο άνθρωπος δεν είναι ένα γεγονός που εξαφανίζεται μέσα στον χρόνο. Είναι πρόσωπο που παραμένει μέσα στην αγάπη του Θεού και μέσα στη μνήμη της κοινότητας.

 

Η ελπίδα της Εκκλησίας μας δεν στηρίζεται τελικά ούτε στη γη ούτε στη στάχτη. Στηρίζεται στην Ανάσταση. Και αυτή η ελπίδα παραμένει η βαθύτερη παρηγοριά του ανθρώπου: ότι η ζωή δεν χάνεται, αλλά μεταμορφώνεται μέσα στο φως του Θεού.

 

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Βιβλιογραφία 

 

Αγία Γραφή: Γένεσις 2,7· 3,19· 49,29-31.

 

Αγία Γραφή: Τωβίτ 1,17.

 

Αγία Γραφή: Λουκᾶς 23,53.

 

Αγία Γραφή: Α΄ Κορινθίους 15,42-44.

 

Ιωάννης Δαμασκηνός, Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, βιβλ. Δ΄, κεφ. 27, PG 94, 1125-1128.

 

Γρηγόριος Νύσσης, Περί ψυχής και αναστάσεως, PG 46, 12-160.