Η επερχόμενη πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δεν είναι μια επέτειος με την κοσμική έννοια. Είναι υπενθύμιση μιας πληγής που έκλεισε και έγινε μνήμη ευγνωμοσύνης. Είναι η ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία θυμάται την οριστική αποκατάσταση των ιερών εικόνων το 843 μ.Χ., έπειτα από περισσότερο από έναν αιώνα ταραχών και διωγμών.

 

Η εικονομαχία δεν ήταν απλώς μια διαφωνία για τη χρήση των εικόνων και τον σεβασμό των ιερών λειψάνων. Ήταν σύγκρουση για το ίδιο το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως. Αν ο Θεός έγινε άνθρωπος, αν ο Λόγος «σὰρξ ἐγένετο», τότε το πρόσωπό Του μπορεί να εικονισθεί. Αν όχι, τότε η σωτηρία παραμένει ιδέα και όχι γεγονός.

 

Μετά την πρώτη φάση της εικονομαχίας και τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787), η ταραχή επανήλθε. Χρειάστηκε να φθάσουμε στο 843, όταν η αυτοκράτειρα Αγία Θεοδώρα η Αυγούστα ( 11 Φεβρουαρίου) , με τη σύμπραξη του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Μεθοδίου του Α΄, προχώρησαν στην τελική αναστήλωση των εικόνων στην Κωνσταντινούπολη. Η λιτανεία που πραγματοποιήθηκε τότε προς την Αγία Σοφία δεν ήταν κοσμικός θρίαμβος· ήταν ομολογία πίστεως και επικύρωση από το πλήρωμα της Εκκλησίας.

 

Από τότε η Εκκλησία καθιέρωσε την ημέρα αυτή ως Κυριακή της Ορθοδοξίας. Διαβάζεται το Συνοδικό της Ορθοδοξίας — κείμενο ομολογίας και μνήμης — για να διατηρείται ανόθευτο το περιεχόμενο της πίστεως, αφού το δόγμα διαφυλάσσει την αλήθεια.

 

Τι σημαίνει όμως σήμερα

 

Στη δική μας εποχή δεν υπάρχουν αυτοκρατορικά διατάγματα που να απαγορεύουν τις εικόνες. Υπάρχει όμως κάτι πιο ύπουλο: η αδιαφορία. Η πίστη δεν πολεμιέται πάντοτε ευθέως· συχνά απλώς παραμερίζεται. Ο άνθρωπος δεν καταστρέφει ιερές εικόνες — απλώς παύει να σηκώνει το βλέμμα του προς αυτές.

 

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας δεν είναι πρόσκληση σε πανηγυρική αυτάρκεια. Είναι υπενθύμιση ευθύνης. Αν η Εκκλησία τότε υπερασπίστηκε την εικόνα, σήμερα καλείται να υπερασπιστεί το πρόσωπο. Σε έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος κινδυνεύει να γίνει αριθμός ή προφίλ, η ορθόδοξη θεολογία συνεχίζει να μιλά για πρόσωπο, για σχέση, για ελευθερία.

 

Η σύγχρονη ιεραποστολή δεν θα γίνει με αντιπαραθέσεις, αλλά με μαρτυρία ζωής: με ενορίες που αναπνέουν, με λόγο καθαρό και κατανοητό, με παρουσία στον δημόσιο χώρο χωρίς φανατισμό. Η Ορθοδοξία δεν είναι μουσειακό κειμήλιο· είναι τρόπος ζωής.

 

Οι ιερές εικόνες

 

Οι ιερές εικόνες αποτελούν τα βιβλία των αγραμμάτων, αλλά και φάρους που οδηγούν τον σύγχρονο άνθρωπο στην αγιότητα. Η εικόνα δεν επιβάλλεται· αντανακλά. Δεν κραυγάζει· μαρτυρεί. Έτσι και ο πιστός. Δεν προβάλλει ιδεολογικά τον εαυτό του· γίνεται διάφανος, ώστε να περνά μέσα του το φως.

 

Ήδη από την Παλαιά Διαθήκη, η θεία αποκάλυψη προετοιμάζει τον άνθρωπο για την έννοια της ιερής παραστάσεως. Η εντολή του Θεού για την κατασκευή των χρυσών Χερουβίμ επάνω στην Κιβωτό της Διαθήκης φανερώνει ότι ο ίδιος ο Θεός επιτρέπει την εικονική αναφορά όταν αυτή οδηγεί στη μνήμη της παρουσίας Του.

 

Και βεβαίως, η ενανθρώπηση του Κυρίου μας αποτελεί την καθαρότερη απόδειξη της τιμής των εικόνων: διότι οι εικόνες μαρτυρούν πρόσωπα που υπήρξαν, έζησαν, αγωνίστηκαν και φωτίστηκαν από το Ευαγγέλιο.

 

Ο Μέγας Βασίλειος διατύπωσε τη φράση «ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει», εκφράζοντας τη θεμελιώδη αλήθεια ότι η τιμή δεν σταματά στο υλικό, αλλά αναφέρεται στο πρόσωπο.

 

Πρόσκληση

 

Η Εκκλησία μας καλεί όλες και όλους να πανηγυρίσουμε την ερχόμενη Κυριακή, όχι για να θυμηθούμε απλώς μια ιστορική νίκη, αλλά για να ανανεώσουμε την ομολογία μας μέσα σε έναν κόσμο κουρασμένο από θορύβους και ψεύτικες υποσχέσεις.

 

Η παρουσία μας στη Θεία Λειτουργία και στη λιτάνευση των ιερών εικόνων αποτελεί δημόσια ομολογία και ιεραποστολική μαρτυρία: ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και ότι η ανθρώπινη ζωή έχει πρόσωπο, βάθος και προορισμό.

 

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας δεν ανήκει στο παρελθόν. Ανήκει σε κάθε εποχή που διψά για αλήθεια και φως.

 

Χρόνια Πολλά!