Η συζήτηση για την απαγόρευση οικοδομικών εργασιών κατά τους θερινούς μήνες στη Σκιάθο έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια μιας τεχνικής ρύθμισης. Δεν πρόκειται απλώς για μια διοικητική πράξη. Πρόκειται για μια καθαρά πολιτική επιλογή, με σαφείς όμως οικονομικές, κοινωνικές και στρατηγικές συνέπειες για το νησί.

Και γι’ αυτό δεν μπορεί να κριθεί με όρους ενόχλησης ή εντυπώσεων. Πρέπει να κριθεί με όρους βιωσιμότητας και μοντέλου ανάπτυξης.

Η εύκολη αφήγηση

Η εύκολη αφήγηση είναι ελκυστική. Ένας δήμαρχος που «βάζει τάξη». Που «σπάει αυγά». Που προστατεύει το τουριστικό προϊόν. Που σταματά τη σκόνη και τον θόρυβο του Αυγούστου.

Στην πλατιά κοινωνική μάζα του νησιού, μικροεπαγγελματίες, συνταξιούχοι, νοικοκυραίοι, ναυτικοί, άνθρωποι που δεν επενδύουν άμεσα, ή και κάποιοι που απλώς ενοχλούνται από οτιδήποτε τους διαταράσσει, αυτή η αφήγηση ακούγεται λογική.

Κανείς δεν θέλει μπετονιέρες δίπλα στο ενοικιαζόμενο δωμάτιό του τον Αύγουστο.
Κανείς δεν θέλει κομπρεσέρ έξω από το παράθυρό του. Η ρύθμιση, σε επίπεδο εντύπωσης, λειτουργεί. Μέχρι τη στιγμή που κάποιος από αυτούς θα θελήσει να χτίσει. Μέχρι τη στιγμή που θα χρειαστεί εργολάβο. Μέχρι τη στιγμή που θα αντιληφθεί ότι η αγορά δεν λειτουργεί πια όπως πριν. Μέχρι τη στιγμή που θα βάλει πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη για να χτίσει ή να επισκευάσει κάτι.

Η κοινωνική αποδοχή μιας ρύθμισης δεν ταυτίζεται, με τη σωστή οικονομική πολιτική. Συχνά ταυτίζεται με την άμεση ψυχολογική, ίσως και ψηφοθηρική, ικανοποίηση.

Και η πολιτική γνωρίζει πολύ καλά αυτή τη διαφορά.

Η πραγματική οικονομία της Σκιάθου

Η Σκιάθος είναι 49 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Δεν είναι απεριόριστη. Είναι κατεξοχήν τουριστικός προορισμός. Όμως η οικονομία της δεν κινείται μόνο από τα τραπεζάκια και τα μπαρ. Κινείται από επενδύσεις, ανακαινίσεις, νέες κατασκευές, ενεργειακές αναβαθμίσεις, τραπεζικό δανεισμό και επενδυτικό κόστος, τεχνικά επαγγέλματα, μικρά και μεσαία συνεργεία.

Το κόστος κατασκευής στο νησί κυμαίνεται σήμερα μεταξύ 1.900 και 2.400 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Η ανακαίνιση μεταξύ 800 και 1.200 ευρώ. Στην Αθήνα και στον Βόλο το αντίστοιχο κόστος είναι 25% έως 40% χαμηλότερο.

Η διαφορά δεν είναι τυχαία. Οφείλεται στο κόστος μεταφορικών, περιορισμένη αποθήκευση, μικρό αριθμό συνεργείων, αυξημένο κόστος διαμονής εργατικού δυναμικού, εποχικότητα. Το νησί λειτουργεί ήδη σε υψηλή βάση κόστους. Δεν είναι μια αγορά με μεγάλα περιθώρια απορρόφησης επιπλέον επιβαρύνσεων.

Τι αλλάζει με τη δίμηνη ή πεντάμηνη παύση

Η απαγόρευση εργασιών για πέντε μήνες θα συμπιέσει την ενεργή κατασκευαστική περίοδο στους χειμερινούς μήνες. Από αυτούς, ένα μέρος θα χάνεται λόγω καιρικών συνθηκών και καθυστερήσεων. Πρέπει, άλλωστε, να θυμόμαστε ότι η Σκιάθος έχει έναν από τους υψηλότερους δείκτες βροχόπτωσης ανάμεσα στα νησιά της Ελλάδας.

Το αποτέλεσμα θα είναι επιμήκυνση έργων έως 35%–50% σε ημερολογιακό χρόνο.

Στο τρίγωνο «χρόνος – κόστος – ποιότητα», όταν ο χρόνος περιορίζεται τεχνητά, το κόστος αυξάνεται και η ποιότητα τίθεται «υπό διαπραγμάτευση». Οι εκτιμήσεις και η εμπειρία παρόμοιων περιπτώσεων δείχνουν ότι θα υπάρξει μια ρεαλιστική επιβάρυνση 15%–25% στο τελικό κόστος έργου.

Αλλά το κρίσιμο δεν είναι μόνο η επιμήκυνση. Είναι η στρέβλωση της προσφοράς. Αν στο νησί δραστηριοποιούνται δέκα εργολάβοι που μπορούν να καλύψουν δέκα έργα τον χειμώνα, τι γίνεται όταν εμφανιστεί ο ενδέκατος ιδιοκτήτης;

Η απάντηση είναι απλή: Ή θα πληρώσει ακριβότερα ή θα φέρει συνεργείο εκτός νησιού. Και τότε το κόστος θα εκτοξευτεί κι άλλο για μεταφορά εξοπλισμού, διαμονή συνεργείου, εκτός έδρας αμοιβές.

Η αγορά δεν θα παγώσει. Θα ακριβύνει!

Ποιος πραγματικά θα πληρώσει

Η οικονομική δραστηριότητα δεν κατανέμεται ισομερώς. Ένα μικρότερο ποσοστό κατοίκων – αυτοί που επενδύουν, που χτίζουν, που αναλαμβάνουν ρίσκο – ελέγχει μεγαλύτερο όγκο οικονομικής αξίας.

Αυτοί θα πονέσουν πρώτοι, αλλά όχι μόνοι τους.

Η απαγόρευση, σήμερα, μπορεί να ικανοποιεί τη μάζα που δεν επενδύει. Όμως η πραγματική οικονομία βρίσκεται αλλού. Και όταν αυτή επιβαρύνεται, το κόστος διαχέεται. Μέσω τιμών. Μέσω ενοικίων. Μέσω κόστους υπηρεσιών. Μέσω της αύξησης του κόστους στα αγαθά του νησιού. Η ζημιά δεν θα φανεί αμέσως. Θα φανεί σταδιακά.

Το επιχείρημα της ποιότητας ζωής

Η όχληση είναι υπαρκτή και κανείς δεν την αμφισβητεί. Όμως, τα στοιχεία καταγγελιών για οικοδομικές ενοχλήσεις δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι συστημικό. Μάλιστα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από την Ελληνική Αστυνομία που είδαν το φως της δημοσιότητας, δείχνουν ότι είναι ελάχιστες οι καταγγελίες για όχληση από οικοδομές από το 2019 μέχρι σήμερα.

Το ερώτημα λοιπόν είναι αν η λύση πρέπει να είναι οριζόντια και γενικευμένη ή στοχευμένη; Η οριζόντια απαγόρευση που εφάρμοσε η Δημοτική Αρχή Σκιάθου είναι η πιο βαριά μορφή παρέμβασης. Και συνήθως η πιο εύκολη πολιτικά, καθώς είναι «πιασάρικη» και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη μελέτη.

Αν ήθελε πραγματικά να αλλάξει το μοντέλο

Αν ο στόχος ήταν αληθινά μια ουσιαστική μεταρρύθμιση και όχι διαχείριση εντυπώσεων, τότε η παρέμβαση θα ήταν διαφορετική. Δεν θα ρύθμιζε τους μήνες. Θα ρύθμιζε το πώς και το πόσο. Θα έφερνε αυστηρή κανονιστική ποιότητας κατασκευής, μορφολογικούς κανόνες ένταξης και επιτήρησης και ελέγχου, ενεργειακά πρότυπα, επανακαθορισμό ζωνών και συντελεστών, πραγματική προστασία δασικών εκτάσεων, σύνδεση κάθε νέας άδειας με επάρκεια ύδρευσης και αποχέτευσης, καθορισμό και περιορισμό της επέκτασης υποδομών οδοποιίας, ύδρευσης και αποχέτευσης σε περιοχές υψηλού φυσικού κάλους.

Η Σκιάθος δεν έχει άπειρη φέρουσα ικανότητα. Η οριζόντια μεγέθυνση έχει όρια. Το νησί δεν μπορεί να χτίζεται από τη μία άκρη ως την άλλη χωρίς συνέπειες. Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα. Όχι οι δύο ή πέντε μήνες της οικοδομής.

Πολιτική και στόχευση

Κάθε δημοτική απόφαση, φυσικά, έχει πολιτικό στόχο. Το ερώτημα είναι ποιον;

Όταν μια ρύθμιση ικανοποιεί άμεσα τη μάζα, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί εικόνα σύγκρουσης και «κατασκευής εχθρών», κι ενώ δεν συνοδεύεται από συνολικό στρατηγικό σχέδιο, ενώ μεταφέρει το κόστος σε μικρότερο, παραγωγικότερο τμήμα της κοινωνίας, τότε το ερώτημα τίθεται αναπόφευκτα: πρόκειται άραγε για μεταρρύθμιση ή για πολιτικό τακτικισμό;

Η ψευδαίσθηση του «σπάω αυγά» είναι ελκυστική. Αλλά το πραγματικό σπάσιμο αυγών στην πολιτική σημαίνει σύγκρουση με δομές, όχι με χρονοδιαγράμματα.

Η πραγματική μεταρρύθμιση θα ήταν δύσκολη. Θα απαιτούσε σχέδιο, μελέτη, έλεγχο, σύγκρουση με αυθαιρεσίες, ενίσχυση μηχανισμών, όραμα και προοπτική για το 2040 ή το 2050.

Η οριζόντια απαγόρευση είναι πιο εύκολη.

Το ερώτημα του μέλλοντος

Η Σκιάθος βρίσκεται σε καμπή. Μπορεί να συνεχίσει με τέτοιες αποσπασματικές ρυθμίσεις; Ή να επιλέξει στρατηγικό σχεδιασμό;

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα δουλεύουν δέκα μπετονιέρες τον Αύγουστο. Τα πραγματικά ερωτήματα είναι άλλα. Πόση δόμηση αντέχει το νησί; Πώς προστατεύεται το φυσικό του απόθεμα; Πώς συνδέεται η ανάπτυξη με τις υποδομές; Πώς διασφαλίζεται η ποιότητα και η ταυτότητα;

Χωρίς απαντήσεις σε αυτά, οι χρονικές απαγορεύσεις είναι διαχείριση εντυπώσεων.

Η Σκιάθος δεν χρειάζεται συγκυριακές απαγορεύσεις. Χρειάζεται θεσμικό, μακροπρόθεσμο σχέδιο. Οι μήνες είναι δευτερεύον ζήτημα. Το μοντέλο είναι το κρίσιμο. Και αυτό δεν θα το κρίνει η ενόχληση του Αυγούστου. Θα το κρίνει η αντοχή της οικονομίας του χειμώνα, και η μορφή του νησιού τα επόμενα είκοσι χρόνια._