ν Κυριακή της Τυρινής, η Εκκλησία φέρνει ενώπιόν μας την έξωση των Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο. Όχι για να μας φορτώσει ενοχές· αλλά για να μας θυμίσει ποιοι είμαστε, και πού ακριβώς χάθηκε ο δρόμος.

 

Στο Τριώδιο ακούμε τον Αδάμ να κάθεται απέναντι από τον χαμένο Παράδεισο και να θρηνεί. Η γυμνότητά του δεν είναι μόνο σωματική· είναι υπαρξιακή. Έχασε τη σχέση. Έχασε το μέτρο. Έχασε το φως. Και τότε αρχίζει η νοσταλγία.

 

Η Καθαρά Δευτέρα έρχεται αθόρυβα. Δεν υψώνει φωνή. Δεν επιβάλλει. Προτείνει.

 

 

Η έξωση των Πρωτοπλάστων δεν είναι μύθος — όσο κι αν ο σύγχρονος άνθρωπος βιάζεται να τη χαρακτηρίσει έτσι. Είναι η εικόνα κάθε ανθρώπου που απομακρύνεται από τη σχέση με τον Θεό και με τον άλλον.

 

Η πρώτη παράβαση συνδέεται με την παρακοή μιας εντολής που αφορούσε τη νηστεία. Δεν είναι τυχαίο ότι η Εκκλησία αντιπροτείνει πάλι τη νηστεία. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως θεραπεία της ελευθερίας.

 

Η νηστεία, στην ορθόδοξη εμπειρία, δεν περιορίζεται στο φαγητό. Είναι άσκηση μέτρου. Είναι η εκπαίδευση της καρδιάς στο να λέει «όχι» χωρίς φόβο και «ναι» χωρίς δουλεία. Δεν καθαρίζει μόνο το τραπέζι· καθαρίζει τον νου.

 

Ο Εσπερινός της Συγχωρήσεως, την ερχόμενη Κυριακή, μας υπενθυμίζει κάτι ουσιαστικό: η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν ξεκινά με αυστηρότητα, αλλά με συγγνώμη. Η ρήξη θεραπεύεται με σχέση. Η έξωση αντιστρέφεται με κοινωνία.

 

 

Σήμερα δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε για «πτώση». Η λέξη μοιάζει βαριά. Η «ενοχή» ενοχλεί. Η «μετάνοια» παρεξηγείται.

Προτιμούμε να μιλάμε για πρόοδο, αυτονομία, εξέλιξη. Κι όμως, η εμπειρία της μοναξιάς, η διάρρηξη των σχέσεων, η εσωτερική κόπωση, μαρτυρούν ότι κάτι έχει ραγίσει βαθύτερα.

 

Όταν η Εκκλησία μιλά για έξωση, δεν περιγράφει έναν αρχαίο μύθο. Περιγράφει μια απόσταση. Μια υπαρξιακή ρωγμή. Και όταν προτείνει τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ως πορεία, δεν το κάνει νοσταλγικά. Το κάνει θεραπευτικά.

 

Ίσως τελικά η αμηχανία μας μπροστά στην αφήγηση του Παραδείσου να μην είναι απόρριψη. Ίσως να είναι η δυσκολία μας να παραδεχθούμε την απώλεια σε έναν πολιτισμό που επιμένει να προβάλλει αυτάρκεια.

 

 

Σε έναν κόσμο έντονης κατανάλωσης, αδιάκοπης πληροφορίας και διαρκούς εικόνας, η Καθαρά Δευτέρα προτείνει κάτι σχεδόν αντισυμβατικό: απλότητα. Σιωπή. Μείωση.

Ενώ μας καλεί σε πνευματική εσωστρέφεια , ταυτόχρονα ο Εσπερινός της Συγχωρήσεως μας καλεί  συναντηθούμε με τον διπλανό μας συγχωρημένοι.

Η Καθαρά Δευτέρα ως αρχή της νηστείας δεν μας ζητά απλώς να θυμηθούμε τον Παράδεισο. Μας καλεί να στραφούμε προς αυτόν.

 

Αν η έξωση φανερώνει το τραύμα της ελευθερίας, η Καθαρά Δευτέρα υπενθυμίζει τη δυνατότητα της θεραπείας της. Δεν στεκόμαστε απέναντι από τον Παράδεισο για να μείνουμε εκεί, ακίνητοι και νοσταλγικοί. Στεκόμαστε για να ξεκινήσουμε.

 

Και ίσως αυτή η αρχή — τόσο ήσυχη και τόσο απαιτητική — να είναι το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα της Εκκλησίας μέσα στη φασαρία της εποχής μας.

 

 

•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•

 

Βιβλιογραφία 

 

Το Τριώδιον, έκδ. Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος.

 

Alexander Schmemann, Great Lent: Journey to Pascha, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood NY 1969.

 

Kallistos Ware, The Orthodox Way, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood NY 1979 .

 

Mary Douglas, Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo, Routledge, London 1966 .

 

Victor Turner, The Ritual Process: Structure and Anti-Structure, Aldine, Chicago 1969 .