SKIATHOS Ο καιρός σήμερα

«Σαν σήμερα: Η εκπαίδευση δικαίωμα για όλους» | Γράφει η Ηρώ Μελαχροινάκη

2026-01-09 09:12:58
«Σαν σήμερα: Η εκπαίδευση δικαίωμα για όλους» | Γράφει η Ηρώ Μελαχροινάκη

Σαν σήμερα γεννήθηκε το 1908 η Σιμόν ντε Μποβουάρ, η εμβληματική μορφή του φεμινισμού, Γαλλίδα συγγραφέας και διανοούμενη με έντονη φεμινιστική δράση. Το ιδιαίτερα διαδεδομένο έργο της «Το δεύτερο φύλο» έχει καθιερωθεί ως θεμελιώδες κείμενο του φεμινιστικού κινήματος.

Στην Ελλάδα, η πρώτη και θεμελιώτρια μορφή του οργανωμένου φεμινισμού θεωρείται η Καλλιρρόη Παρρέν (1861–1940). Δημοσιογράφος και διανοούμενη, ίδρυσε το 1887 την «Εφημερίδα των Κυριών», το πρώτο γυναικείο έντυπο στην Ελλάδα, και αγωνίστηκε συστηματικά για την εκπαίδευση των γυναικών, την εργασία, τα πολιτικά δικαιώματα και τη νομική τους ισότητα. Παράλληλα, ίδρυσε γυναικείους συλλόγους και συνέδεσε το ελληνικό γυναικείο κίνημα με τα ευρωπαϊκά ρεύματα.

Η πρώτη γυναίκα Γυμνασιάρχης στην Ελλάδα (1925) και ιδρύτρια του πρώτου Πρότυπου Ειδικού Σχολείου Αθηνών (1937) ήταν η Ρόζα Ιμβριώτη.

«Ο δάσκαλος δεν είναι μόνο γράμματα, είναι περισσότερο από όλα ο ίδιος παράδειγμα αγωνιστικό και αποφασιστικό με τη δράση του, με το βίο και την πολιτεία του για τους μαθητές του».

Μια πρωτοπόρα γυναίκα στον χώρο της εκπαίδευσης ήταν η Ρόζα Ιμβριώτη (1898–1977), η πρώτη γυναίκα γυμνασιάρχης στην Ελλάδα και ιδρύτρια του πρώτου Πρότυπου Ειδικού Σχολείου Αθηνών το 1937. Δίδαξε στο Κυριακό Σχολείο Εργατριών και το 1917 διορίστηκε στο 1ο Ελληνικό Σχολείο Θηλέων Αθηνών. Επηρεασμένη από τις φιλελεύθερες ιδέες που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη και τη συνεργασία της με τον Αλέξανδρο Δελμούζο, βρέθηκε στο επίκεντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στον συντηρητισμό και τη μεταρρυθμιστική παιδεία. Μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία και τη Γαλλία (1927–1930) και το 1934 έγινε η πρώτη γυναίκα γυμνασιάρχης στην Ελλάδα, στο Κιλκίς. Παρά τις δυσκολίες, κατά τη δικτατορία του Μεταξά, που την έθεσε σε διαθεσιμότητα λόγω των σοσιαλιστικών της ιδεών, το 1936 ίδρυσε το πρώτο «Ειδικό Σχολείο», το οποίο το 1938 μετονομάστηκε σε Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών στην Καισαριανή.

Η Καλλιρρόη Παρρέν έθεσε τα θεμέλια του ελληνικού φεμινισμού, διεκδικώντας εκπαίδευση, κοινωνική παρουσία και δικαιώματα για τις γυναίκες σε μια βαθιά πατριαρχική κοινωνία. Λίγες δεκαετίες αργότερα, η Σιμόν ντε Μποβουάρ διατύπωσε θεωρητικά αυτό που οι πρωτοπόρες γυναίκες πράττανε ήδη στην πράξη: ότι η γυναίκα δεν γεννιέται, αλλά γίνεται, μέσα από κοινωνικούς μηχανισμούς αποκλεισμού. Στο ίδιο ιδεολογικό συνεχές εντάσσεται και η Ρόζα Ιμβριώτη, παιδαγωγός και αγωνίστρια της εκπαίδευσης, που πίστευε ότι η παιδεία πρέπει να αγκαλιάζει όλα τα παιδιά, χωρίς κοινωνικούς, φύλο-λογικούς ή νοητικούς αποκλεισμούς. Το έργο της στην ειδική αγωγή και τη δημοκρατική εκπαίδευση αποτέλεσε έμπρακτη εφαρμογή των φεμινιστικών και κοινωνικών διεκδικήσεων στον χώρο του σχολείου.

Η Ιμβριώτη ίδρυσε το Πρότυπο Σχολείο πριν περίπου 100 χρόνια, αλλά η διάδοση και εφαρμογή των παιδαγωγικών της αρχών δεν ήταν άμεση, ούτε εύκολη σε όλη την Ελλάδα. Το επικείμενο Ειδικό Σχολείο στη Σκόπελο έρχεται να συνεχίσει αυτήν ακριβώς την παράδοση: την παράδοση της ισότητας, της φροντίδας και της καθολικής πρόσβασης στην εκπαίδευση. Όπως η Παρρέν άνοιξε δρόμους για τις γυναίκες, η Μποβουάρ ανέλυσε τις δομές της ανισότητας και η Ιμβριώτη μετέτρεψε τη θεωρία σε παιδαγωγική πράξη, έτσι και το Ειδικό Σχολείο στη Σκόπελο αποτελεί σύγχρονη έκφραση ενός διαχρονικού αγώνα για ανθρώπινη αξιοπρέπεια και κοινωνική δικαιοσύνη. Η ιδέα χρειάστηκε χρόνο για να ωριμάσει στην κοινωνία και να ξεπεραστούν διοικητικές και κοινωνικές δυσκολίες, αλλά η ουσία της παραμένει διαχρονική: ίσες ευκαιρίες για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως ικανοτήτων.