Ὁ Ἀ. Μωραϊτίδης, στὴ συνέχεια τοῦ χρονογραφήματός του, ἐπιστρέφει μέσω τῶν ἀναμνήσεών του, στὴν ἀντίστοιχη τελετὴ τῆς χαρμόσυνης ἡμέρας τῶν Φώτων, στὴν πατρίδα του, τὴ Σκιάθο. Θυμᾶται παραδοσιακοὺς στίχους τῆς ἡμέρα αὐτῆς γιὰ τὶς "Κυράδες" τοῦ νησιοῦ του καὶ τὸν καλλωπισμό τους, προκειμένου νὰ ἐμφανιστοῦν, μὲ ὅλα τὰ στολίδια τους, στὴν τελετὴ τοῦ Ἁγιασμοῦ τῶν Ὑδάτων:

Βάλει τὸν ἥλιο πρόσωπο καὶ τὸ φεγγάρι ἀστῆθι

καὶ τοῦ κοράκου τὸ φτερὸ βάλλει καμαροφρύδι....

Ἐνθυμεῖται τὸν παπα-Νικόλα, ἱερέα τῆς Σκιάθου ὅταν ὁ Μωραϊτίδης ἔμενε στὸ νησί, καὶ τὸ περιστατικὸ ὅπου ὁ ἱερέας φρόντιζε –μὲ διάφορα τεχνάσματα‒ νὰ πιάνει τὸν Σταυρό, μὲ τὴ ρίψη του στὴ θάλασσα, ἕνα φτωχὸ παιδὶ μὲ κινητικὰ προβλήματα, προκειμένου κατόπιν αὐτός, περιφέροντας τὸν Σταυρὸ στὴν πολίχνη τῆς Σκιάθου, νὰ καταφέρει νὰ συλλέξει λίγα χρήματα γιὰ τὶς πολλὲς ἀνάγκες του.

Στὸν παπα-Νικόλα ἀναφέρεται ὁ Ἀλέξ. Μωραϊτίδης καὶ στὴν περιγραφὴ τῆς πανηγύρεως τῆς μονῆς τῆς Εἰκονίστριας στὴ Σκιάθο στὴ συλλογὴ ταξειδιωτικῶν του, Μὲ τοῦ βορηᾶ τὰ κύματα:

«Ὁ παπα-Νικόλας, ἕνας ὑψηλὸς καὶ εὐμορφοκαμωμένος παπᾶς, ὅπου τόσον εὔμορφα τοῦ πηγαίνουν τὰ ράσσα, ὅσον τὸν εὐμορφαίνει ἡ λευκὴ καὶ μακρὰ γενειάδα του, βαστάζων τὴν Παναγίαν τὴν Κονίστριαν, μὲ τὸ πετραχῆλι τὸ ἀναποδογυρισμένον εἰς τὸν δεξιόν του ὧμον σπεύδει ἐν ὥρᾳ ἑσπερινοῦ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Παναγίαν τὴν Κονίστριαν».

Ἐπίσης, ὁ λόγιος τῆς Σκιάθου Ἰω. Ν. Φραγκούλας (Σκιάθος 1906 - Βόλος 1901) σημειώνει γιὰ τὸν παπα-Νικόλα:

 «Ὁ Νικόλαος ἱερεὺς ἦταν παπποῦς τοῦ πατέρα μου ἀπὸ τὴν μητέρα του καὶ τὸ ἐπίθετό του ἦταν Πρωτόπαππας – Παπανικολάου. Ἔπειτα ἀπὸ τὴν χηρεία του ἔγινε ἱερομόναχος καὶ ὀνομάστηκε Νικηφόρος. Ἔκαμε καὶ δύο φορὲς (1871-1783) καὶ (1874-1878) ἡγούμενος στὸ μοναστήρι τοῦ Εὐαγγελισμοῦ στὴ Σκιάθο».

Ὁ παπα-Νικόλας εἶναι ἐπίσης ὁ ἱερέας ποὺ τελεῖ τὸ μυστήριο τῆς βαπτίσεως τοὺ Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη στὶς 9 Ἀπριλίου 1851 καθὼς καὶ τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη στὶς 25 Νοεμβρίου 1850 καὶ ὑπογράφει τὴ ληξιαρχικὴ πράξη βαπτίσεώς τους ὡς «Νικόλαος ἱερεύς».

Ἡ ὑπογραφὴ «Νικόλαος ἱερεύς» στὴ ληξιαρχικὴ πράξη βαπτίσεως τοῦ Ἀλέξ. Παπαδιαμάντη··Φώτης Δημητρακόπουλος, Λεύκωμα Παπαδιαμάντη, ἐκδ. ERGO, Ἀθήνα 2002, σ. 27.

Ἀκόμη ὁ π. Γεώργιος Σταματᾶς, ἐφημέριος τοῦ ναοῦ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν Σκιάθου, γράφει σχετικὰ μὲ τὸν παπα-Νικόλα:

«Πρόκειται γιὰ τὸν ἱερέα Νικόλαο Φάλκο-Πρωτόπαπα-Παπανικολάου (Σκίαθος 1797-1883). Ἦταν θεῖος τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη καὶ ἱεράτευσε στο Κάστρο ἀλλὰ καὶ στὴν πολίχνη τῆς Σκιάθου. Εἶναι ὁ ἱερέας ποὺ βάφτισε τὸν Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη καὶ εἶχε τὸ ὀφφίκιο τοῦ Σακελλάριου. Τὸν ἀναφέρει στὰ διηγήματά του ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης καὶ ὁ Μωραϊτίδης. [...]. Ὁ Μωραϊτίδης γιὰ τὸν θεῖο του παπα-Νικόλα, στὸ διήγημά του "Χριστούγεννα στὸν ὕπνο μου" γράφει χαρακτηριστικὰ γι αὐτόν:
 "Ὁ ἕνας ἐφημέριος, ὑψηλός, στερεός, μὲ τὰ χρυσᾶ του ἄμφια καὶ τὴν χρυσῆν του στόφαν, ὁ γέρο-Παπανικόλας ὁ θεῖος μου, ὁποὺ εἰς τὰς μεγάλας ἑορτὰς ἄλλαζεν ὄχι μόνον τὰ ράσα του, ἀλλὰ καὶ τὴν φωνήν του καὶ ὅλην τὴν παράστασίν του ἐν γένει· ὡμοίαζε μὲ τὸν ἀρχιστράτηγον Μιχαήλ».

Ὁ παπα-Νικόλας ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη σὲ ἕξι διηγήματά του: «Ἅγια καὶ πεθαμένα», «Οἱ Ἐλαφροΐσκιωτοι», «Ρεμβασμὸς τοῦ δεκαπενταυγούστου, «Μάνα καὶ κόρη», «Ἡ Φόνισσα», «Ἡ Ντελησυφέρω».

Ἐφ. Ἀκρόπολις,  φ.7.1.1902, σ. 2.

ΚΕΙΜΕΝΟ

«ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΑΛΑΣΣΙΝΗΝ ΕΟΡΤΗΝ

ΧΑΡΑ ΣΤΑ ΦΩΤΑ ΤΑ ΣΤΕΓΝΑ

Εἶναι ἡ ποθεινοτέρα τῶν λαϊκῶν παροιμιῶν, τῆς ὁποίας ἡ ἐπαλήθευσις φέρει ὅλην τῆς γῆς τὴν εὐκαρπίαν:

Χαρὰ στὰ φῶτα τὰ στεγνὰ καὶ τὶς Λαμπρὲς βρεμένες

Νὰ φᾶμε σιμίθια φτάζυμα κουλοῦρες ζαχαρένιες.

Καὶ ἦταν ἀληθῶς στεγνὰ τὰ Φῶτα, μ’ ἕνα οὐρανὸν ἁμιλλόμενον πρὸς τὰ καταγάλανα βουνὰ τῆς Ἀττικῆς, μ’ ἕνα χρῶμα τοῦ Πεντελικοῦ, τὸ ὁποῖο θαρρεῖς καὶ ἦτο μαγικὴ ἀνταύγεια τοῦ Φαληρικοῦ κόλπου.

Τὴν πρωΐαν ὅτε μόλις ἐχάραζεν ἡ Ἀνατολή, τὴν ὥραν ὅπου οἱ φανοκόροι ἔσβυναν τοὺς φανοὺς καὶ μόλις ἔφθασαν τὰ κάρρα εἰς τὴν ἀγορὰν ἀπὸ τὸ λαχανοπάζαρον, ὁ ἄνεμος ἤρχετο παγωμένος ἀπὸ τὸν χιονισμένον Πάρνηθα. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, ὅσον ἐξάνοιγεν ἡ ἡμέρα, ἀφοῦ ἀνέβη δυὸ καντάρια ὁ ἥλιος ἀπάνω εἰς τὸν ὁρίζοντα, ἐξεδιπλώθη ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν πρωτοχρονιάτικην ἀπειλὴν τοῦ χειμῶνος μία ἡμέρα θερμὴ καὶ νήνεμος καὶ ἡλιόλουστος, διὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ κινήσῃ κατὰ τοῦ χειμῶνος ἡ ἄνοιξις μίαν ἀγωγὴν ἐπὶ ἰδιοποιήσει ξένης ἰδιοκτησίας.

Ἀλλὰ ἡ χθεσινὴ ἡμέρα ἀνῆκεν ὁλόκληρος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν γειτόνων μας Πειραιωτῶν. Αὐτοὶ τὴν ἀπήλαυσαν καὶ ὅσοι κατῆλθον νὰ παρακολουθήσουν ἐκ τοῦ πλησίον τὴν θαλασσινήν μας ἑορτήν, συνοδεύοντες τὴν μεγαλοπρεπῆ πομπὴν τοῦ Ἁγιασμοῦ τῶν ὑδάτων. Ἐκεῖ κάτω εἰς τοὺς λιμένας τῆς γείτονος πόλεως καὶ εἰς τὰς μαρμαρίνους προκυμαίας της ἐλαμποκοποῦσεν ἡ χαρὰ τῆς ἑορτῆς μέχρι τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου.

Ὡς θὰ ἐλαμποκοποῦσεν συγχρόνως εἰς ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς ἀκτὰς καὶ τὰς Ἑλληνικὰς νήσους ἡ χαρμόσυνος τῶν Φώτων ἡμέρα, ἀπὸ τὴν εὔμορφην σκούναν, ἐκείνην τὴν κυανόπρωρον μὲ τὸ ἄσπρο μποῦρδο ὁποῦ ἐσημαιοστολίσθη ὡς νύμφη, ἕως τὴν πλέον εὔμορφην "Κυράν", τοῦ τραγουδιοῦ, ἡ ὁποία πρωῒ-πρωῒ σηκώνεται καὶ στολίζεται νὰ πάει "στὰ Φῶτα καὶ στὸν Ἁγιασμό", καὶ ἡ ὁποία μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἄλλα στολίδια της:

Βάλει τὸν ἥλιο πρόσωπο καὶ τὸ φεγγάρι ἀστῆθι

καὶ τοῦ κοράκου τὸ φτερό βάλλει καμαροφρύδι....

https://ellinomouseionagrafon.blogspot.com/