Η εορτή των Θεοφανίων δεν αποτελεί μόνο αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού, αλλά και πανηγυρική διακήρυξη της συμφιλίωσης του Θεού με την κτίση. Ο Μέγας Αγιασμός των υδάτων, κατεξοχήν γνώρισμα της εορτής,  φανερώνει ότι η σωτηρία δεν περιορίζεται στον άνθρωπο, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον. Το νερό, στοιχείο ζωής και καθαρισμού, γίνεται φορέας αγιασμού, ανανέωσης και αναδημιουργίας της φύσεως.

 

 

Η Αγία Γραφή παρουσιάζει το νερό όχι μόνο ως φυσικό στοιχείο, αλλά ως χώρο ενεργείας του Θεού. Από την αρχή της δημιουργίας, το Πνεύμα του Θεού «ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος» (Γεν. 1,2), προαναγγέλλοντας ότι το νερό θα γίνει φορέας ζωής και ανανέωσης.

Στον Κατακλυσμό, το νερό καθαρίζει τη γη από τη φθορά και ανοίγει τον δρόμο για μια νέα αρχή. Στην Ερυθρά Θάλασσα, γίνεται πέρασμα από τη δουλεία στην ελευθερία. Στην Καινή Διαθήκη, το νερό κορυφώνεται ως στοιχείο αναγέννησης:

«ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος…» (Ιω. 3,5).

 

Η Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη δεν αφορά προσωπικό Του καθαρισμό, αλλά τη θεία κάθοδο μέσα στη φθαρμένη φύση, ώστε αυτή να καθαρθεί, να θεραπευθεί και να ανακαινισθεί.

 

 

Οι ευχές του Μεγάλου Αγιασμού μιλούν ρητά για μεταμόρφωση του ίδιου του φυσικού στοιχείου. Το νερό αγιάζεται για να γίνει: καθαρτικό της φθοράς,

ιαματικό της ασθένειας, ανακαινιστικό της κτίσεως.

Δεν πρόκειται για συμβολισμό, αλλά για θεολογική ομολογία ότι η φύση μπορεί να δεχθεί τη χάρη του Θεού. Ο αγιασμός των ποταμών, των θαλασσών και των πηγών δηλώνει ότι ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον καλείται να εξέλθει από την «δουλεία της φθοράς» και να μετέχει στην ελευθερία της θείας ζωής.

 

 

Οι Πατέρες της Εκκλησίας βλέπουν τη Βάπτιση του Χριστού και τον αγιασμό των υδάτων ως ένα παγκόσμιο κοσμικό γεγονός.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος τονίζει ότι ο Χριστός κατέρχεται στα νερά για να καταδύσει μέσα τους τον παλαιό, φθαρμένο κόσμο και να ανασύρει μια νέα κτίση.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι η φύση πάσχει μαζί με τον άνθρωπο και θεραπεύεται μαζί του. Ο αγιασμός των υδάτων είναι σημείο ότι η δημιουργία δεν εγκαταλείπεται, αλλά προσδοκά τη μεταμόρφωσή της.

Η Εκκλησία, μέσα από τον Μέγα Αγιασμό, προσεύχεται όχι μόνο για τον άνθρωπο, αλλά για την ειρήνη, την υγεία και την ευφορία της γης.

 

 

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιμετωπίζει τη φύση ως απλό φόντο της ανθρώπινης ζωής. Την ευλογεί, την αγιάζει και την εντάσσει στη λατρεία. Ο Μέγας Αγιασμός αποτελεί ίσως την πιο έντονη από αιώνων οικολογική πράξη της Εκκλησίας: η χάρη δεν περιορίζεται στους ναούς, αλλά εξέρχεται προς τα νερά, τα δέντρα, τη γη, τον αέρα.

Αυτή η λειτουργική πράξη φανερώνει μια θεολογία ευθύνης. Η μόλυνση του περιβάλλοντος δεν είναι απλώς τεχνικό ή επιστημονικό ζήτημα, αλλά πνευματική εκτροπή, διότι ο άνθρωπος παύει να λειτουργεί ως ιερέας της κτίσεως και μετατρέπεται σε καταναλωτή της.

 

 

Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, εκεί που όντως η παράδοση είναι παρούσα στη πράξη της εκκλησιαστικής ζωής αλλά και της καθημερινότητας, βλέπουμε τη σχέση της εορτής των Θεοφανίων με τη φύση, τους καρπούς εν προκειμένω τα πορτοκάλια.

Τα πορτοκάλια, με το ζωντανό τους χρώμα και τη φρεσκάδα τους, χρησιμοποιούνται συχνά κατά τη διάρκεια των Θεοφανίων ως συμβολισμός της ζωής, της καθαρότητας και της αναγέννησης. Το πορτοκαλί χρώμα συμβολίζει τη φωτεινότητα και τη λάμψη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο καταβαίνει κατά τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, οι πιστοί ρίχνουν πορτοκάλια στο αγιασμένο νερό κατά τη διάρκεια της τελετής του Μεγάλου Αγιασμού. Τα πορτοκάλια παραλαμβάνονται από το νερό μαζί με τον Σταυρό και θεωρούνται ευλογημένα. Στη συνέχεια, οι άνθρωποι τα παίρνουν στο σπίτι τους ως φυλαχτό, για να φέρουν υγεία, καλή τύχη και ευημερία στο νοικοκυριό τους.

 

Σε άλλες περιοχές, τα πορτοκάλια προσφέρονται ως δώρα σε φίλους και συγγενείς, συνοδεύοντας τις ευχές για μια φωτεινή και ευλογημένη χρονιά.

 

Το πορτοκάλι συνδέεται και με τη φύση, υπενθυμίζοντας τη σημασία της γης και των καρπών της στην καθημερινή ζωή. Μέσα από αυτό το έθιμο, αναδεικνύεται ο σεβασμός στη δημιουργία και η σύνδεση του ανθρώπου με τη γη.

 

 

Ο Μέγας Αγιασμός μας καλεί σε διπλό καθαρισμό: καθαρισμό της καρδιάς από την αμαρτία και τον εγωκεντρισμό,

καθαρισμό της φύσεως από την ανθρώπινη απληστία και αδιαφορία.

Το αγιασμένο νερό - όχι μαγικό- γίνεται υπενθύμιση ότι η αναδημιουργία του κόσμου αρχίζει ήδη από τώρα, μέσα στην ιστορία, και προγεύεται στη λατρεία της Εκκλησίας.

 

 

Ο Μέγας Αγιασμός των Θεοφανίων αποκαλύπτει μια βαθιά αλήθεια: ο Θεός δεν σώζει έναν κόσμο αποκομμένο από τη φύση, αλλά έναν κόσμο ενωμένο. Το νερό, αγιασμένο και καθαρμένο, γίνεται σημείο της μελλοντικής ανακαίνισης ολόκληρης της κτίσεως.

Η Εκκλησία, ευλογώντας τα ύδατα, ευλογεί τη ζωή, τη γη και το περιβάλλον, καλώντας τον άνθρωπο να ζήσει με ευθύνη, σεβασμό και ευχαριστία απέναντι στη δημιουργία του Θεού.

 

 

 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~