Η Καινή Διαθήκη, ωστόσο, δεν αφήνει περιθώρια για μια τέτοια αφαίρεση. «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν» (Ιω. 1,14). Η φράση αυτή δεν περιγράφει μια ποιητική μεταφορά, αλλά το κέντρο της χριστιανικής πίστης. Ο Θεός δεν απευθύνεται στον άνθρωπο εξ αποστάσεως, ούτε τον σώζει μέσω ιδεών ή ηθικών εντολών. Τον σώζει εισερχόμενος ο ίδιος στην ανθρώπινη κατάσταση, αναλαμβάνοντας τη σάρκα, τον χρόνο, την ιστορία και τον θάνατο.

 

Η πατερική θεολογία είναι απολύτως σαφής: χωρίς την κατά σάρκα Γέννηση του Χριστού, δεν υπάρχει σωτηρία. Ο άγιος Αθανάσιος ο Μέγας διατυπώνει με απαράμιλλη ακρίβεια το αξίωμα της χριστιανικής σωτηριολογίας: «Αὐτὸς γὰρ ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν»¹. Η Ενσάρκωση δεν αποτελεί απλώς το πρώτο επεισόδιο της θείας οικονομίας, αλλά την αναγκαία προϋπόθεση για τη θέωση του ανθρώπου. Αν ο Θεός δεν γινόταν αληθινός άνθρωπος, ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε ποτέ να κοινωνήσει αληθινά του Θεού.

 

Κι όμως, στη δυτική χριστιανική εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών πολύ εντονότερα , παρατηρείται μια σταδιακή αποδυνάμωση αυτής της θεολογικής επίγνωσης. Εύκολα γίνεται αντιληπτό και στην Ελλάδα αυτή η αποδυνάμωση.

Στο ερώτημα προς κάποιον :τι θα κάνεις τα Χριστούγεννα,  θα δωθούν πολλές απαντήσεις, μέσα σε αυτες όμως το οτι θα πάω στη Θεία Λειτουργία,  ίσως ποτέ δεν αναφερθεί. Η πίστη συχνά μετατοπίζεται από το πρόσωπο του Χριστού προς αφηρημένες έννοιες: αξίες, ηθική, κοινωνική συνοχή. Ο Χριστός τιμάται ως διδάσκαλος, ως πρότυπο καλοσύνης ή ως σύμβολο ειρήνης, αλλά λιγότερο ως ο ενανθρωπήσας Θεός που σώζει τον άνθρωπο με την ίδια Του τη ζωή.

Δεν θα ήταν υπερβολικό να ειπωθεί πως αναζητείται ο Χριστός κάθε φορά που εορτάζουμε Χριστούγεννα.

 

Ένας σύγχρονος άγιος της εποχής μας ο άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, έγραφε τα εξής για τη σημερινή Ευρώπη και τον άθεο πολιτισμό της: «Ο Χριστός απεμακρύνθη από την Ευρώπην, όπως κάποτε από την χώραν των Γαδαρηνών, όταν οι Γαδαρηνοί το εζήτησαν. Μόλις όμως Αυτός έφυγε, ήλθε ο πόλεμος, η οργή, ο τρόμος και η φρίκη, η κατάρρευσις και η καταστροφή. Επέστρεψεν εις την Ευρώπην ο προχριστιανικός βαρβαρισμός…μόνον που αυτός ήταν εκατό φορές φρικωδέστερος».

 

Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής υπογραμμίζει ότι η σωτηρία δεν είναι εξωτερική διόρθωση, αλλά οντολογική μεταμόρφωση: «Ὃ γὰρ μὴ προσληφθὲν, οὐδὲ ἰάται»². Αν ο Χριστός δεν προσέλαβε όλη την ανθρώπινη φύση, τότε ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται. Η περιθωριοποίηση της Ενσάρκωσης οδηγεί αναπόφευκτα και σε μια υποβάθμιση της ίδιας της σωτηρίας, η οποία νοείται πλέον ως ψυχολογική παρηγοριά ή ηθική ανακούφιση, όχι ως αποκατάσταση της κοινωνίας Θεού και ανθρώπου.

 

Αυτό έχει και άμεσες πνευματικές συνέπειες στη ζωή του πιστού. Όταν ο Χριστός απουσιάζει ως Πρόσωπο, η χριστιανική ζωή μετατρέπεται σε ατομικό εγχείρημα. Η προσευχή χάνει τον χαρακτήρα της συνάντησης, η λατρεία γίνεται τελετουργία χωρίς υπαρξιακό βάθος, και η εορτή των Χριστουγέννων καταλήγει να τιμά περισσότερο το συναίσθημα παρά το μυστήριο. Δεν είναι τυχαίο ότι, σε πολλές δυτικές κοινωνίες, η Γέννηση του Χριστού αποσπάται από τη σταυρική και αναστάσιμη προοπτική της, σαν να πρόκειται για ένα τρυφερό επεισόδιο χωρίς σωτηριολογικό βάρος.

Προ ημερών στο Λονδίνο έλαβα χώρα διαδήλωση - συναυλία με θέμα ο Χριστός να επιστρέψει στα Χριστούγεννα.

Ίσως δειλά δειλά μέρος της οι κοινωνίας  αρχίζει να αντιλαμβάνεται την λάθος πορεία. 

 

Σύγχρονοι ορθόδοξοι θεολόγοι έχουν επισημάνει αυτή τη μετατόπιση. Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης τόνισε επανειλημμένα ότι η δυτική θεολογία, αποσπώντας τη σωτηρία από την εμπειρία της θεώσεως, υποβάθμισε την Ενσάρκωση σε νομική ή συμβολική πράξη³. Αντίστοιχα, ο μητροπολίτης Περγάμου κυρός Ιωάννης (Ζηζιούλας) ανέδειξε ότι χωρίς την κατανόηση του Χριστού ως Προσώπου που θεμελιώνει τη σχέση, ο χριστιανισμός εκφυλίζεται σε ιδεολογία⁴.

 

Κι όμως, η ίδια η Γέννηση του Χριστού παραμένει μια ανοιχτή πρόσκληση. Όχι προς έναν εορτασμό αυτάρκη, αλλά προς μια επανανακάλυψη της πίστης ως σχέσης. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος όχι για να κοσμήσει τον κόσμο, αλλά για να τον αναγεννήσει. Και όσο η δυτική χριστιανική συνείδηση θα συνεχίζει να τιμά τα Χριστούγεννα χωρίς να τολμά να συναντήσει τον Ενανθρωπήσαντα Θεό, τόσο η εορτή θα παραμένει λαμπρή αλλά εσωτερικά κενή.

 

Η Ενσάρκωση, όμως, δεν ακυρώνεται από τη λήθη. Παραμένει το αμετακίνητο κέντρο της σωτηρίας. Και ίσως, ακριβώς μέσα από την εμπειρία της απουσίας, να αναδύεται ξανά το ερώτημα που δεν μπορεί να αποφευχθεί: όχι τι γιορτάζουμε, αλλά ποιον.

 

Καλά Χριστούγεννα!

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

Παραπομπές

 

1. Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου, PG 25, 192Β.

 

2. Μάξιμος Ομολογητής, Προς Θαλάσσιον, PG 90, 312C.

 

3. Ιωάννης Ρωμανίδης, Το προπατορικό αμάρτημα, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1989.

 

4. Ιωάννης Ζηζιούλας, Το είναι ως κοινωνία, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1985.

 

5. Καινή Διαθήκη, Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον 1,14.