Η Φιλοζωία στην Αγία Γραφή - Παλαιά και Καινή Διαθήκη | Γράφει ο π. Παντελεήμων Χούλης
2025-12-15 12:34:10
Στις 16 Δεκεμβρίου, η Εκκλησία μας εορτάζει τον Άγιο Μόδεστο, Αρχεπίσκοπο Ιεροσολύμων, ο οποίος σύμφωνα με τη παράδοση φέρεται να προστατεύει τα ζώα, ιδιαίτερα αυτά που σέρνουν άροτρο. Στην εορτή του δεν «εορτάζουν» μόνο τα βόδια, αλλά κατά επέκταση όλα τα οικόσιτα ζωντανά.
Οι άγιοι της Εκκλησίας μας, ως φορείς των ακτίστων ενεργειών του Θεού, κατέστησαν προστάτες της ζωής μας και της θείας δημιουργίας. Τα ζώα είναι και αυτά εκλεκτά και αξιοθαύμαστα δημιουργήματα του Θεού, επιτελώντας σπουδαία αποστολή στη διαδικασία της ζωής.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αύξηση ενδιαφέροντος προς τα ζώα με αφορμή και τα θλιβερά συμβάντα κακοποίησης τους.
Γεγονότα που ανάγκασε και την πολιτεία να λάβει δραστικά μέτρα προς όσους προβαίνουν σε τέτοιες καταδικαστέες πράξεις.
Η αγάπη προς τα ζώα, η φροντίδα για την κτίση και η ελεήμων καρδιά έναντι κάθε έμψυχου όντος αποτελούν και πτυχές της Ορθόδοξης πνευματικότητας, οι οποίες βρίσκουν θεμέλιο στην Αγία Γραφή και αναπτύσσονται με βάθος στη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων. Η φιλοζωία δεν είναι νεωτερισμός ή μόδα, αλλά αποτέλεσμα της θεοκεντρικής αντίληψης περί δημιουργίας, στην οποία τα πάντα είναι «λίαν καλά» (Γεν. 1,31).
Η δημιουργία των ζώων και η αγαθότητά τους
Η Παλαιά Διαθήκη καταγράφει ότι τα ζώα δημιουργήθηκαν από τον Θεό την πέμπτη και την έκτη ημέρα και κρίθηκαν «καλά» (Γεν. 1,20-25). Ο Θεός εμπιστεύθηκε στον άνθρωπο την κυριαρχία επί της κτίσης όχι ως εξουσία καταστροφής, αλλά ως διακονία ευθύνης και προστασίας:
«αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε... καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων... καὶ πάντων τῶν ζῴων» (Γεν. 1,28)¹.
Η έννοια της εξουσίας (ἄρχετε) στον Πατερικό λόγο συνδέεται με τη φροντίδα και όχι με την αυθαιρεσία².
Ο Νώε και η Κιβωτός: Σωτηρία και για τα ζώα
Ο Θεός διατάσσει τον Νώε να διαφυλάξει τη ζωή των ζώων στον κατακλυσμό:
«ἔκαστον κατὰ γένος αὐτοῦ εἰσελθέτω σὺν σοὶ εἰς τὴν κιβωτόν, ἀπὸ πάντων τῶν κτηνῶν» (Γεν. 6,19)³.
Το γεγονός ότι η σωτηρία περιλαμβάνει και τα ζώα φανερώνει τη συνεχή πρόνοια του Θεού για όλη τη δημιουργία.
Η εντολή της ημέρας αναπαύσεως και για τα ζώα
Η τέταρτη εντολή της Παλαιάς Διαθήκης διατάσσει την ανάπαυση όχι μόνο για τον άνθρωπο αλλά και για τα ζώα του:
«καὶ τῷ βοΐ σου καὶ τῷ ὄνῳ σου ἀναπαύσεσθαι» (Έξ. 23,12)⁴.
Αυτό δηλώνει έμμεσα τον σεβασμό προς τη φύση, που καθιερώνεται νομικά και θεολογικά.
Η προστασία των ζώων στο Μωσαϊκό Νόμο
Υπάρχουν λεπτομερείς διατάξεις προστασίας για τα ζώα:
– «Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα» (Δευτ. 25,4)⁵.
– «Ἐὰν ἴδῃς τὸν ὄνον τοῦ ἀδελφοῦ σου πεσόντα ὑπὸ τὸ φορτίον… βοηθήσεις» (Δευτ. 22,4)⁶.
Οι εντολές αυτές θεμελιώνουν μια ηθική στάση φιλανθρωπίας και φιλοζωίας.
Εντολές φιλοζωίας στην Παλαιά Διαθήκη
Η Παλαιά Διαθήκη, πέρα από την γενική εντολή σεβασμού προς τη δημιουργία, περιέχει και συγκεκριμένες απαγορεύσεις που φανερώνουν ευαισθησία προς τα ζώα και τον κύκλο της ζωής τους. Τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι οι εξής:
α) Απαγόρευση σφαγής μητέρας ζώου και των μικρών της την ίδια ημέρα
«Βουν ἢ πρόβατον καὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ οὐ σφάξεις ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ.»
(Λευιτικόν 22,28)
Η εντολή αυτή εκφράζει σεβασμό στη μητρική σχέση και στον κύκλο της ζωής, και εισάγει το στοιχείο του μέτρου και της ευαισθησίας ακόμη και στην εκτροφή ή θυσία ζώων.
β) Απαγόρευση λήψης της μητέρας πουλιών μαζί με τα μικρά ή τα αυγά
«ἐὰν συναπαντήσῃς νοσσιὰν ὀρνίθων... οὐ λήμψῃ τὴν μητέρα μετὰ τῶν τέκνων· ἀφελεῖς ἀφελεῖς τὴν μητέρα, τὰ δὲ τέκνα λήμψῃ, ἵνα εὖ σοι γένηται καὶ μακροχρόνιος γένῃ.»(Δευτερονόμιον 22,6-7)
Ο Νόμος προστατεύει τη μητέρα-πουλί, και υπογραμμίζει ότι ακόμα και στη λήψη της τροφής ο άνθρωπος πρέπει να ενεργεί με έλεος και σεβασμό. Μάλιστα, η τήρηση αυτής της εντολής συνδέεται με ευλογία και μακροζωία.
η) Ανάπαυση των ζώων την ημέρα του Σαββάτου
«Ἐξ ἡμερῶν ποιήσεις τὰ ἔργα σου, τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀναπαύσῃ, ἵνα ἀναπαύσηται ὁ βοῦς σου καὶ ὄνος σου...»
(Έξοδος 23,12)
Ακόμα και τα υποζύγια του ανθρώπου δικαιούνται ανάπαυση. Η εντολή αυτή εντάσσει τα ζώα στο πλαίσιο του θείου θελήματος και της θεολογικής αντίληψης περί δικαιοσύνης και αναψυχής.
Η σχέση του Δικαίου με τα ζώα
Ο Σολομών λέει χαρακτηριστικά:
«Δίκαιος οἰκτείρει ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ» (Παροιμ. 12,10)⁷.
Η αληθινή ευσέβεια εκδηλώνεται και στη σχέση του ανθρώπου με τα ζώα που τον περιβάλλουν. Η σκληρότητα προς αυτά είναι ένδειξη πνευματικής τύφλωσης.
Ο Χριστός και τα ζώα
Ο Χριστός διδάσκει ότι ο Θεός φροντίζει ακόμη και για τα σπουργίτια:
«οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἕν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν» (Ματθ. 10,29)⁸.
Η πρόνοια του Θεού επεκτείνεται σε κάθε ζωντανό πλάσμα. Η εικόνα αυτή είναι βαθιά θεολογική και αποκαλύπτει την αγάπη του Δημιουργού για την κτίση.
Ο άγιος Παΐσιος και τα ζώα
Ο άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης συμβίωνε με ζώα στο κελί του και τα αγαπούσε με αληθινή αγάπη. Έλεγε:«Τα ζώα είναι ευαίσθητα, κι αν ο άνθρωπος έχει καλοσύνη, του δείχνουν κι αυτά εμπιστοσύνη»⁹.
Η σχέση με τα ζώα δεν είναι συναισθηματισμός, αλλά καρπός της καθαρότητας της καρδιάς.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και η δημιουργία
Στον Λόγο του για τα Θεοφάνια, ο άγιος Γρηγόριος τονίζει ότι ο Χριστός ενανθρώπησε και «ἔλαβε τὸν ἄνθρωπον, δι᾽ οὗ κατεσκευάσθη ὁ κόσμος»¹⁰.
Η αποκατάσταση του ανθρώπου συνεπάγεται και την αποκατάσταση της δημιουργίας. Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα είναι μέρος της οικουμενικής σωτηρίας.
Η Ορθόδοξη θεώρηση της Κτίσης
Κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, ο άνθρωπος είναι «μικρὸς κόσμος», που συνδέει τα κτιστά και τα άκτιστα. Η σωστή σχέση με τα ζώα είναι έκφραση της αποκατεστημένης φύσης του ανθρώπου¹¹.
Η φιλοζωία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά εκδήλωση της αγάπης προς τον Θεό που τα έπλασε.
Αυτό το μαρτυρεί η Εκκλησία μέσα από τη λειτουργική της ζωή. Έχει ιδιαίτερες ευχές για τα ζώα στο Ευχολόγιο της αλλά και αγίους οι οποίοι μέσα από τη παράδοση θεωρούνται προστάτες των ζώων.
Σύγχρονη πράξη και ευθύνη
Η Ορθόδοξη Πίστη καλεί τον άνθρωπο να ζήσει εν μετανοία και να αποκαταστήσει τις σχέσεις του: με τον Θεό, με τον συνάνθρωπο, και με την κτίση. Η κακομεταχείριση των ζώων, η αδιαφορία ή η σκληρότητα είναι πνευματικές αστοχίες, που δείχνουν έλλειψη εσωτερικής ζωής. Ο αγιασμένος άνθρωπος αγαπά και τον άνθρωπο και το ζώο, και όλη την κτίση «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ».
~~~~~~~~~~~~~~~~~~
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
1. Γεν. 1,28.
2. Βλ. Μέγας Βασίλειος, Εἰς τὴν Ἐξαήμερον, Ομιλία Θ’.
3. Γεν. 6,19.
4. Έξ. 23,12.
5. Δευτ. 25,4 – Αναφέρεται και από τον απόστολο Παύλο (Α’ Κορ. 9,9).
6. Δευτ. 22,4.
7. Παροιμ. 12,10.
8. Ματθ. 10,29.
9. Άγιος Παΐσιος Αγιορείτης, Λόγοι Β΄: Πνευματική Αφύπνιση, Ιερόν Ησυχαστήριον Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος.
10. Αγ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος 38: Εἰς τὰ Θεοφάνια, PG 36, 312.
11. Αγίου Μαξίμου Ομολογητού, Μυσταγωγία, PG 91, 665-716
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
