Η ελληνική πολιτική σκηνή, και ιδιαίτερα ο χώρος της Κεντροαριστεράς, ζει ξανά μια παράξενη στιγμή. Αντί για ανανέωση, αντί για ιδέες που κοιτάζουν μπροστά, επιστρέφει ο Αλέξης Τσίπρας. Επιστρέφει μέσα από ένα «βιβλίο» γραμμένο από τον ίδιο, με τα γνωστά λάθη που τον συνοδεύουν (βλ. «Ρίγα της Εσθονίας»), που, αντί να φωτίζει την περίοδο της διακυβέρνησής του με ψυχραιμία και αυτοκριτική, επιχειρεί να επιβάλει την εκδοχή της ιστορίας που τον βολεύει. Μοιάζει σαν μια απόπειρα αναθέρμανσης του θυμού των ψηφοφόρων, λες και ο θυμός είναι πολιτικό πρόγραμμα.

Διαβάζοντάς το, αυτό που μένει είναι μια διαρκής επίθεση προς όλους: η χώρα έκανε λάθος που δεν τον ψήφισε το 2019 και το 2023, οι πολίτες δεν κατάλαβαν πόσο «καλός» πρωθυπουργός υπήρξε, οι συνεργάτες του ήταν ανώριμοι και ανέτοιμοι και ανεπαρκείς. Είναι μια προσωπική εκδοχή του παρελθόντος, μια αφήγηση που ρίχνει ευθύνες παντού, εκτός από εκεί όπου πραγματικά ανήκουν: στον ίδιο. Για τον Τσίπρα, όλοι φταίμε και φταίνε. Εκτός από τον Τσίπρα.

Το 2015 ζήτησε την ψήφο των ανθρώπων στηριζόμενος αποκλειστικά στον θυμό. Αυτόν τον θυμό επιχείρησε να καβαλήσει. Και τελικά αυτός ο θυμός τον κατάπιε.
Εκείνος επέλεξε και ανέδειξε εκείνο το συνονθύλευμα «περίεργων προσωπικοτήτων», τους πολιτικούς καουμπόηδες της εποχής, στους οποίους τότε έδινε ρόλους-κλειδιά. Οι ίδιοι άνθρωποι είναι που σήμερα τον εκθέτουν ή τον «κυνηγούν».

Κι ενώ ο ίδιος αναγνωρίζει αστοχίες, απειρία, έλλειψη προετοιμασίας, και συνολική ανεπάρκεια στη διακυβέρνηση, καταλήγει στο εξωφρενικό συμπέρασμα ότι… πρέπει να ξαναδοκιμάσει. Σαν να δόθηκε το μάθημα πάνω στη χώρα, κι εμείς οι πολίτες του οφείλουμε, του χρωστάμε άλλη μια ευκαιρία. Κι αν δεν την δώσουμε, κινδυνεύουμε να μας ανεβάσει κι εμάς στον «εξώστη», όπως έκανε με τους Φάμελλο, Χαρίτση, Αχτσιόγλου και το μισό κόμμα του.

Το πιο ανησυχητικό όμως δεν βρίσκεται στον ίδιο τον Τσίπρα. Βρίσκεται στο γεγονός ότι ο χώρος της ελληνικής κεντροαριστεράς έχει αφήσει τόσο πολιτικό κούφωμα, που η επιστροφή του μοιάζει σχεδόν φυσική. Εδώ και χρόνια αδυνατεί να αρθρώσει μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατική πρόταση. Δεν έχει αναδείξει ηγεσία με βάθος. Δεν έχει συγκροτήσει πρόγραμμα που να συνομιλεί με τον 21ο αιώνα. Δεν έχει καν πρόσωπα ικανά να οδηγήσουν. Μόνο πρόσωπα που παρασύρονται, συχνά από πολιτικά ακατανόητες ή ευτελείς επιλογές, όπως τα «ξυλόλια», και μικροκομματικές ισορροπίες.

Όταν ένας ολόκληρος χώρος στέκεται έτσι, άδειος, αμήχανος, χωρίς αφήγημα, το πολιτικό σκηνικό γίνεται μονοδιάστατο. Και σε ένα μονοδιάστατο σκηνικό πάντα επιστρέφουν ή παραμένουν όσοι θα έπρεπε να έχουν περάσει ήδη στην Ιστορία.

Ο Τσίπρας συγκρίνεται μόνο με το παρελθόν του, γιατί δεν μπορεί να συγκριθεί με το μέλλον. Βλέπει την πολιτική ως προσωπική δικαίωση, όχι ως σύγκρουση ιδεών και, κυρίως, σχεδίου για το αύριο. Στο μεταξύ όμως, ο κόσμος αλλάζει δραματικά. Η Ευρώπη μετασχηματίζεται. Η θέση της Ελλάδας στον αυριανό κόσμο έχει αναδιαταχθεί. Κι εκείνος στέκεται ακόμα στο 2015, στα «Go Back Madame Merkel», στο διαρκές «εμείς και οι άλλοι», στη νοσταλγία ενός καταστροφικού διχασμού. Το μόνο που φαίνεται να ξεχνά είναι η περίφημη kolotoumba, ελπίζοντας ίσως ότι θα την ξεχάσουν κι όσοι τον ψήφισαν.

Ακόμη και η φράση «πατριωτική αριστερά» που χρησιμοποιεί τελευταία, δεν είναι ιδεολογική θέση. Είναι πολιτικό δάνειο. Μια απόπειρα να κλέψει χώρο από το ακροδεξιό alter ego του, τον Πάνο Καμμένο, με τον οποίο συγκυβέρνησε – μια ειρωνεία που, αδίστακτα, δεν τον απασχολεί.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η Δημοκρατία χρειάζεται δύο σοβαρούς, λειτουργικούς πόλους. Δεν μπορεί να λειτουργήσει με έναν πόλο στο παρόν και έναν εγκλωβισμένο στο παρελθόν. Γιατί τότε χάνεται το μέλλον. Μια ευρωπαϊκή χώρα έχει ανάγκη από μια κεντροαριστερά που να μιλά τη γλώσσα της κοινωνικής πολιτικής χωρίς δημαγωγία, της θεσμικότητας χωρίς κρατισμό, της προόδου χωρίς αντιευρωπαϊκούς εθνολαϊκισμούς.

Χρειάζεται μια κεντροαριστερά που να μπορεί να πιέσει, να ελέγξει, να προτείνει, να ανεβάσει τον πήχη της πολιτικής ζωής, και να αναγκάσει την εξουσία να γίνεται καλύτερη, είτε είναι άλλη είτε η ίδια που κυβερνά. Χωρίς αυτόν τον ρόλο, η πολιτική κουλτούρα φτωχαίνει και ο δημόσιος λόγος παραδίνεται στην ευκολία, την αμνησία και την τεχνητή οργή. Δεν υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα πολιτικά ώριμος πολίτης, ακόμη κι αν ανήκει στον στενό πυρήνα της κεντροδεξιάς, που να μη θέλει μια σοβαρή, στιβαρή, ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά.

Κι αν όλοι την αναζητούν, πού είναι;