Ήταν όμορφη, καλλιεργημένη και χαριτωμένη, μα η ζωή της δεν έμοιαζε με των άλλων νέων της εποχής. Ο πατέρας της, ο ειδωλολάτρης και αυστηρός Διόσκορος –ή Διόσορος, όπως τον αναφέρουν κάποιες πηγές– πιστεύοντας πως έτσι θα την προστατέψει από επίδοξους μνηστήρες, την κράτησε κλεισμένη σε έναν ψηλό πύργο, μακριά από όλους και από όλα.
Όμως, η νεαρή Βαρβάρα, παρά τους περιορισμούς, άκουσε για τη διδασκαλία του Χριστού και μυστικά προσηλυτίστηκε στη νέα πίστη. Ήταν μια απόφαση βαθιά προσωπική, που τη φύλαξε στα βάθη της ψυχής της μέχρι τη στιγμή που θα δοκιμαζόταν με τον πιο οδυνηρό τρόπο.
Ο Διόσκορος, έχοντας πάντοτε έγνοια για τη θυγατέρα του, διέταξε να χτιστεί για εκείνη ένα ιδιωτικό λουτρό ώστε να μην αναγκάζεται να πηγαίνει στα δημόσια. Το σχέδιο προέβλεπε δύο παράθυρα, αλλά η Βαρβάρα ζήτησε και εγκατέστησε τρίτο, θέλοντας να τιμήσει την Αγία Τριάδα. Δεν δίστασε μάλιστα να εκμυστηρευτεί στον πατέρα της τον λόγο αυτής της αλλαγής.
Η αποκάλυψη αυτή προκάλεσε την οργή του Διόσκορου. Μην μπορώντας να δεχτεί ότι η ίδια του η κόρη είχε ασπαστεί τον Χριστιανισμό, τη συνέλαβε και την παρέδωσε στον Ρωμαίο έπαρχο, ο οποίος είχε διαταγή να αντιμετωπίζει με αυστηρότητα κάθε χριστιανό που εντοπιζόταν στην περιοχή.
Ο έπαρχος, βλέποντας την ομορφιά της και θαυμάζοντας την ευγένεια του χαρακτήρα της, προσπάθησε στην αρχή να τη μεταπείσει. Όμως, η Βαρβάρα έμεινε σταθερή. Τότε εκείνος, άλλοτε από καθήκον κι άλλοτε από επιθυμία να τη λυτρώσει από την οργή του πατέρα της, την υπέβαλε σε σειρά μαρτυρίων, τα οποία όμως δεν κατόρθωσαν να λυγίσουν την πίστη της.
Τελικά διατάχθηκε ο αποκεφαλισμός της. Και, σύμφωνα με την επιθυμία του Διόσκορου, την ποινή αυτή την εκτέλεσε ο ίδιος ο πατέρας –όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο βιογράφος της Συμεών: «Πατρικαίς χερσί τω πατρικώ ξίφει την τελείωσιν δέχεται.»
Τη στιγμή που ο πατέρας της ολοκλήρωσε το φρικτό του έργο, θεϊκή δίκη τον χτύπησε με κεραυνό, αφήνοντάς τον νεκρό μπροστά στο σώμα της κόρης του. Λένε πως τη στιγμή εκείνη άστραψε στον ουρανό η δόξα του μαρτυρίου της.
Η Βαρβάρα δεν μαρτύρησε μόνη. Μαζί της θανατώθηκε και η Ιουλιανή της Νικομηδείας, η οποία τιμάται κι εκείνη ως Αγία.
Ο ακριβής τόπος και χρόνος του μαρτυρίου της παραμένουν αβέβαιοι. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι μαρτύρησε στη Νικομήδεια της Βιθυνίας το 210 μ.Χ., άλλες την τοποθετούν στην Ηλιούπολη του Λιβάνου (τη σημερινή Μπααλμπέκ) το 360 μ.Χ., ενώ η δυτική παράδοση τη θέλει να έζησε και να μαρτύρησε σε κάποια πόλη της Τοσκάνης.
Λόγω της τιμωρίας που δέχθηκε ο πατέρας της και της θεϊκής επέμβασης με κεραυνό, η Αγία Βαρβάρα συνδέθηκε για πάντα με την προστασία από κεραυνό και φωτιά. Έτσι έγινε προστάτιδα του Πυροβολικού, αλλά και όσων εργάζονται κάτω από τη γη – μεταλλωρύχων, ανθρακωρύχων, εργατών σηράγγων και ορυχείων. Στην Κρήτη θεωρείται προστάτιδα των σταφιδεργατών, ενώ παλαιότερα οι ναυτικοί ονόμαζαν «Αγία Βαρβάρα» τις πυριτιδαποθήκες των πολεμικών πλοίων.
Στις αγιογραφίες εικονίζεται συχνά με άγιο ποτήριο, φοίνικα μαρτυρίου ή σταυρό. Άλλοτε παρουσιάζεται μπροστά στον πύργο της, τον πύργο με τα τρία παράθυρα – σύμβολο της Τριάδας που υπερασπίστηκε με τη ζωή της. Είναι πολιούχος της Δράμας και του Ρεθύμνου.
Το θαύμα της Δράμας και το έθιμο με τα καραβάκια
Στη Δράμα, το όνομα της Αγίας έχει χαραχτεί όχι μόνο στην καρδιά των κατοίκων αλλά και στο ίδιο το τοπίο. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν τη Δράμα το 1383 (σε άλλη εκδοχή το 1830), αποφάσισαν να γκρεμίσουν το μικρό εκκλησάκι της και να ανεγείρουν στη θέση του τζαμί.
Όμως ανήμερα της γιορτής της Αγίας Βαρβάρας, η περιοχή πλημμύρισε ξαφνικά. Μια λίμνη σχηματίστηκε και «κατάπιε» το εκκλησάκι, εμποδίζοντας τους κατακτητές να πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Έτσι η Αγία έγινε η πολιούχος της πόλης και, απέναντι από τη λίμνη που σκέπασε το παλιό μικρό εκκλησάκι, χτίστηκε νέα εκκλησία προς τιμήν της.
Κάθε χρόνο, στις 3 Δεκεμβρίου, η πόλη ζει το έθιμο των «καραβιών των ευχών».
Παιδιά και μεγάλοι ετοιμάζουν μικρά καράβια από ξύλο ή ανακυκλώσιμα υλικά, τα στολίζουν με κεράκια και τα αφήνουν στη λίμνη μπροστά από τον ναό. Τα πλεούμενα φώτα ταξιδεύουν πάνω στα νερά προς το βυθισμένο εκκλησάκι.
Άλλες εκδοχές της παράδοσης λένε πως τα κορίτσια άφηναν κεριά πάνω σε σανίδες για να προστατεύσουν τα «τυχερά» του γάμου τους, άλλες πως η πορεία του καραβιού έδειχνε αν μια ευχή θα γινόταν πραγματικότητα.
Η εικόνα των εκατοντάδων φωτισμένων καραβιών που ταξιδεύουν στη σκοτεινή λίμνη αποτελεί ένα από τα πιο μαγευτικά θεάματα της ελληνικής λαογραφίας.
Η γιορτή, η λιτανεία και το γλυκό «Βαρβάρα»
Στη Δράμα, οι εορτασμοί είναι λαμπροί:
– λιτανεία της εικόνας και των λειψάνων της
– εσπερινός, αγρυπνία
– δοξολογία
– παρέλαση στρατιωτικών τιμών
– προσφορά του γλυκού «Βαρβάρα».
Το παραδοσιακό αυτό έδεσμα παρασκευάζεται με βρασμένο σιτάρι, σταφίδες, καρύδια και κανέλα – ένα ζεστό σύμβολο αφθονίας και ευλογίας. Η Ένωση Κυριών Δράμας και το Λύκειο Ελληνίδων το προσφέρουν κάθε χρόνο σε επισκέπτες και φιλοξενούμενους.
Το πάρκο της Αγίας Βαρβάρας, με τις λίμνες, τα πλατάνια, τα ξύλινα γεφυράκια και τους νερόμυλους, έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα 60 ομορφότερα πάρκα της Ευρώπης στο πλαίσιο του προγράμματος Culture 2000. Στην ίδια περιοχή ξεχωρίζει και η πολυώροφη παλιά καπναποθήκη του Έρμαν Σπήρερ, που έχει μετατραπεί σε πολυτελές ξενοδοχείο.
Στον 9ο αιώνα τα λείψανά της μεταφέρθηκαν από τη Βιθυνία στην Κωνσταντινούπολη. Το 991 μ.Χ., ο Βασίλειος Β΄ πρόσφερε μέρος τους στους Βενετούς, που τα κατέθεσαν στον Άγιο Μάρκο. Τον 12ο αιώνα, άλλα λείψανα μεταφέρθηκαν στο μοναστήρι του Αγίου Μιχαήλ στο Κίεβο και αργότερα στον Καθεδρικό του Αγίου Βλαδίμηρου στην ουκρανική πρωτεύουσα.
