σύνθεση Οδυσσέα Ελύτη από το έργο του ''Οπτασία''.

1. ΑΡXAIA

Τι μπορεί να αναδείξει από το αρχαίο της παρελθόν; Πρώτα- πρώτα τον οικισμό στην Κεφάλα που είναι κομβικός στο κεντρικό Αιγαίο και κατοικήθηκε από το 10ο ως τον 5ο αιώνα π.Χ. Ξεκίνησαν οι έρευνες από το πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας σε συνεργασία με την εφορεία αρχαιοτήτων. Ήρθε στο φως πλήθος ευρημάτων, απέχουμε όμως πολύ απ’ το να αποκαλυφθεί ο αρχαιολογικός χώρος στο σύνολό του και να καταστεί επισκέψιμος για το κοινό. Μετά τον οικισμό αυτό, οι κάτοικοι ως γνωστόν, μετοίκησαν στη σημερινή κλασική θέση της πόλης πριν φύγουν για πέντε αιώνες στο Κάστρο περί το 1350 μ.Χ. Από την αρχαία πόλη που θάφτηκε στα θεμέλια της καινούργιας, σώζονται διάφορα όπως οι επιγραφές στο Αθανάσιο Μουσείο Βόλου, στους Δελφούς κι εκείνες που φυλάσσονται στη δημαρχία. Υπάρχουν διάσπαρτα μάρμαρα στο νησί από την αρχαία προβλήτα, ενάλια ευρήματα που αλιεύθηκαν από την εφορεία αρχαιοτήτων, χάλκινα τοπικά νομίσματα στο Μουσείο Σκοπέλου κι αλλού, πέτρινοι ογκόλιθοι πιθανόν από φρυκτωρίες, κτερίσματα από το ρωμαϊκό ανάκτορο στο Βασιλιά. Γι’ αυτό επιμένω πως πρέπει να στεγαστεί στο Μπούρτζι αρχαιολογικό μουσείο. Υπάρχουν ακόμα στη Ναυτική Διοίκηση στον Πειραιά, τεμάχια από το αλεώριο στον ύφαλο Λευτέρη (Μύρμηξ) που ύψωσε ο Ξέρξης κι αποτελούν τμήμα της πρώτης στήλης στον κόσμο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Αυτά πρέπει να τα διεκδικήσουμε και στολίσουν την είσοδο στο Μπούρτζι. Στο Πυργί επίσης, πρέπει να γίνει αρχαιολογική έρευνα και να ολοκληρωθεί, όσο γίνεται, η έρευνα στη θέση Βασιλιά. Αν τα κάνουμε όλα αυτά, η σημερινή Σκιάθος θα συνδεθεί με το αρχαίο της παρελθόν και θα γίνει ελκυστική και γι’ αυτό το λόγο…

2. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ- ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ

Στη Βυζαντινή- μεσαιωνική Σκιάθο εξέχουσα θέση κατέχει ασφαλώς η Καστροπολιτεία που κουβαλά ιστορία πέντε αιώνων. Για το Κάστρο, αν και θεωρείται »ο Μυστράς του Βορρά» κι έχει τιμηθεί ιδιαίτερα από τους δύο Αλέξανδρους και παρότι η Σκιάθος θέλει να λέγεται σοβαρός τουριστικός προορισμός, ουδέποτε μερίμνησαν οι κρατικές και οι δημοτικές αρχές με αποτέλεσμα και εξαιτίας του σημείου στο οποίο βρίσκεται και της μεταφοράς ένεκα της ανέχειας, από τους τελευταίους κατοίκους του, ό,τι υλικού τους χρειάζονταν για να οικοδομήσουν τη νέα πόλη, έχει υποστεί τη μεγαλύτερη και γρηγορότερη φθορά απ’ όλα τα φρούρια που διασώζονται στη χώρα. Σήμερα κυριολεκτικά ρημάζει κι ευτυχώς που υπάρχουν πολίτες σαν τους ΄΄φίλους του Κάστρου» που δεν επέτρεψαν να καταρρεύσει τελείως. Η κατάστασή του είναι πια τραγική. Κατάντησε βοσκότοπος για τα γίδια που καταστρέφουν ό,τι απόμεινε και μόνο οι νέοι μπορούν να σκαρφαλώσουν στις ακανόνιστες πέτρες και να φτάσουν ως το Κανόνι. Το νότιοανατολικό τείχος είναι ετοιμόρροπο, το ίδιο και το Τζαμί, ενώ το Διοικητήριο σχεδόν έπεσε. Ακούμε εδώ και δύο δεκαετίες για μελέτες και μόλις πέρυσι επικαιροποιήθηκαν κάποιες που προβλέπουν την αποκατάσταση και στερέωση των βάθρων της γέφυρας, την κατασκευή νέας, την αντικατάσταση της πύλης που ξεχαρβαλώθηκε και την ανάπλαση του μονοπατιού πρόσβασης. Αναμένεται φέτος να ενταχθούν στο πρόγραμμα του ΥΠΠΟΑ και να χρηματοδοτηθούν από κάποιο πρόγραμμα. Ας είναι, καλοδεχούμενα όλα αυτά αρκεί να γίνουν -μην ξεχνάμε πως και για το μετζήτι Τζαμί υπάρχει μελέτη του Αλεξίου από το 1998 κι ακόμα χρηματοδοτείται…-και κυρίως, να μην αλλοιώσουν το μοναδικό περιβάλλον. Μακριά απ’ το Κάστρο ο »πολιτισμός» μας!… Πάνω στο βράχο όμως τι θα γίνει; Χρειάζεται μελέτη για να φύγουν τα γίδια, να καθαριστεί ο τόπος, να καναστηθούν οι πεσμένες ταμπέλες, να μπει ένας φύλακας- ξεναγός; Το όνειρό μου είναι να ενεργοποιηθεί η Αρχαιολογική υπηρεσία και ν’ αποτυπωθεί ανάγλυφα ο χώρος. Να έρθουν στο φως τα Καστρινά καλντερίμια και να βρεθούν οι άγνωστες ακόμα εκκλησίες. Από τις 25 που υπήρχαν κάποτε, γνωρίζουμε τη θέση των 12 και είναι όρθιες μόλις οι τέσσερις. Έξω απ’ το Κάστρο επίσης, λίγα μέτρα ψηλότερα από την ακτή, υπάρχει το πανέμορφο χάλασμα απ’ το μοναστηράκι του Ευαγγελισμού και μέρος του βορινού τείχους του. Παρατημένο στο έλεος των ανέμων κι ας αποτελεί σημαντικό μνημείο από τον 15ο αιώνα. Τι λένε οι μελέτες γι’ αυτό; Μιας και αναφέρθηκα στο Κάστρο, να θυμίσω τέλος την πρόταση του καθηγητή Σκουβαρά που διατυπώθηκε από το 70 και κανείς από τους αρμοδίους ποτέ δεν υλοποίησε, αμφιβάλλω καν αν τη γνωρίζει. Στο σημείο της θυσίας του φτωχού Άγιου, όπου ακόμα μοσχοβολά το χώμα, να στηθεί ένα σεμνό μνημείο για να θυμίζει στον περαστικό το φρικτό μαρτύριό του.

3. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ

Η θρησκευτική μας παράδοση είναι η μόνη ζωντανή πια στο νησί γι’ αυτό ο Δήμος οφείλει να την συνδράμει στους τομείς που εμπλέκεται η Πολιτεία. Τέτοιοι αποτελούν η διατήρηση- συντήρηση- αποκατάσταση- αναστύλωση- προβολή εκκλησιαστικών μνημείων και ο εικονογραφικός διάκοσμος των εκκλησιών. Όπως μας πληροφορεί ο αείμνηστος δρας Αλέξης Δ. Αλεξίου στο σημαντικό έργο του ‘Σκιάθος, αρχιτεκτονική μεταβυζαντινών μνημείων’, μόνο 5 απ’ τις 55 εκκλησίες της Σκιάθου έχουν εικονογραφικό διάκοσμο και γι’ αυτό είναι ντροπή που οι αρμόδιοι επί χρόνια τον αφήνουν να ξεθωριάζει και να σβήνει… Διαθέτουν τα καθολικά των: Παναγία Κεχριά, Κουνίστρα, Αγίου Ιωάννη του Παρθένη (Κρυφός), Ευαγγελίστρια, Χριστός στο Κάστρο. Υπήρχαν και σε άλλες εκκλησίες εικονογραφίες όπως στην Παναγία Πρέκλα, στον Ευαγγελισμό έξω απ’ το Κάστρο, στην Παναγία Καρδάση, ίσως κι αλλού μα καταστράφηκαν από την αδιαφορία των αρχών. Ειδικά η πολιούχος Παναγία Κουνίστρα και η Μονή Παναγίας Κεχριάς που είναι ιστορικά μοναστήρια της Σκιάθου, αλλά και της ευρύτερης περιοχής, στάθηκαν αφορμή να ενεργοποιηθεί ο Σύλλογος ‘Σκιάθος’ που έχει επιδοθεί σ’ έναν αγώνα δρόμου για να εκπονηθούν οι σχετικές μελέτες και να διασωθούν οι τοιχογραφίες. Ως πότε όμως ένας Σύλλογος θα σηκώνει το βάρος αυτής της βαριάς πολιτιστικής μας κληρονομιάς; Με ενέργειες του ίδιου Συλλόγου ανακηρύχθηκε ως «Ιστορικός Τόπος» από το υπουργείο Πολιτισμού, με το ΦΕΚ 357/9-10-2013.και προστατεύεται το κοιμητήριο της Σκιάθου που σήμερα συγκαταλέγεται στα σημαντικά αξιοθέατα του νησιού. Υπάρχουν όμως κι άλλα σχετικά μνημεία, όπως το τείχος και η ερειπωμένη Βυζαντινή Βασιλική εκκλησία της Αγίας Τριάδας, το μόνο αυτής της εποχής στην πολίχνη, όπως εύστοχα ενημέρωσε το κοινό ο πολιτιστικός Σύλλογος ΄΄Δύο Αλέξανδροι». Ακόμα, έχω προτείνει, με αφορμή την ύπαρξη στον Τρούλο του ερειπίου του ναού της παλαιάς βυζαντινής Μονής η οποία ήταν αφιερωμένη στην του Θεού Σοφία κι απ’ τον τρούλο της ονομάστηκε έτσι η περιοχή, να χτιστεί καινούργιο εκκλησάκι πανομοιότυπο στο Τρουλονήσι, ορατό και από τη θάλασσα. Ο Δήμος λοιπόν, πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά και με την θρησκευτική μας παράδοση για να προσελκύσει το ανάλογο ενδιαφέρον των υποψηφίων ή μη επισκεπτών του προικισμένου νησιού.

4. ΝΑΥΤΙΚΗ- ΑΓΡΟΤΙΚΗ
Η ναυπηγική- ναυτική- αλιευτική παράδοση της Σκιάθου έχει τις ρίζες της πολύ πριν τον 18ο αιώνα, έφτασε στην ακμή της στις αρχές του 20ου όταν προσέθεσαν την εμπειρία τους και οι Μικρασιάτες που ήρθαν απ’ την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ, και χάθηκε οριστικά στη δεκαετία του 60 που ξεκίνησε η τουριστική ανάπτυξη. Αυτή τη σπουδαία παράδοση πασχίζει να θυμίζει σε κατοίκους και επισκέπτες ο Σύλλογος συνταξιούχων ναυτικών και ο ακούραστος Πρόεδρός του καπταν- Γιάννης Παρίσης στήνοντας στην είσοδο του Μπούρτζι το μνημείο του Αφανή Ναύτη και ιδρύοντας το Ναυτικό Μουσείο Σκιάθου που άνοιξε τα πανιά του το 2015. Κι όμως, η δημοτική αρχή δεν συνεισέφερε όσα όφειλε σ’ αυτή την προσπάθεια ώστε η Σκιάθος να αποχτήσει ένα ναυτικό μουσείο αντάξιο της ιστορίας της! Μήπως ήρθε η ώρα; Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση έρχεται και επιδοτεί την καταστροφή των παλιών ξύλινων σκαριών για να αντικατασταθούν με πλαστικά. Απόμειναν πια ελάχιστα ξύλινα σκιαθίτικα καΐκια να πλέουν στο Αρχιπέλαγος. Μήπως πρέπει να ψάξουμε και να σώσουμε έστω ένα σαν το »Ελένη Π» που σαπίζει στην Ύδρα κι είναι ένα από τα μεγαλύτερα περάματα με μήκος 22,2 μ που κατασκεύασαν το 1939 οι Μυτηληναίοι στη Σκιάθο; Αραγμένο στο παλιό λιμάνι μας θα το ομόρφυνε και θα συμπλήρωνε άριστα την προσπάθεια του ναυτικού μουσείου… Κάτι πρέπει να γίνει τέλος, με το καρνάγιο στην Αι- Γιώργη, στη στενή λωρίδα γης που ενώνει θάλασσα και λιμνοθάλασσα που τόσο αριστουργηματικά ύμνησε ο κυρ- Αλέξανδρος με το »ολόγυρα στη λίμνη». Δεν είναι δυνατόν να έχει αυτή την εικόνα, πόσο μάλλον όταν θέλουμε να λεγόμαστε σοβαρός τουριστικός τόπος. Σε ό,τι αφορά την αγροτική Σκιάθο που παραδοσιακά στήριξε το νησί στα δύσκολα χρόνια και σήμερα έχει εγκαταλειφθεί λόγω την μονοκαλλιέργειας του τουρισμού, δε θα έπρεπε ο μύλος τουλάχιστον του Αι- Γιώργη να αναστυλωθεί και να γίνει τουριστικό αξιοθέατο; Όσο για τα λιοτρίβια που δεν έμεινε κανένα -και είναι επιτακτική ανάγκη, έστω ένα να στηθεί για να παράγει το νησί το λάδι του- , έχω προτείνει την αξιοποίηση του παλιού εργοστάσιου ως Συνεταιρισμός τυποποίησης προϊόντων της Σκιαθίτικης γης όπου θα υπάρχει έκθεση, καφενείο και περίπτερο διάθεσης. Κάπως έτσι πιστεύω πως μπορεί να επανασυνδεθεί η Σκιάθος με τη ναυτική- αγροτική της παράδοση και ίσως αρχίσει ξανά να ενδιαφέρεται για τον πρωτογενή της τομέα…

5. ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ- ΝΕΟΤΕΡΗ
Για την ανάδειξη της νεότερης παράδοσης της Σκιάθου πασχίζουν μόνοι οι Σύλλογοι και κάποιοι ιδιώτες. Ο Δήμος είναι ουσιαστικά απών παρότι οι περισσότερες δράσεις γίνονται υπό την αιγίδα του- τύποις… Και είναι τόσο πλούσια η λαογραφική, λογοτεχνική- πνευματική, μουσική, εκφραστική, γαστρονομική παράδοσή μας! Τι έχουμε σήμερα γι αυτήν; Μια εκθεσούλα στο Πνευματικό Κέντρο χάρη στην αγάπη του παπα- Γιώργη, ένα περιπτεράκι 2*3 στο παλιό λιμάνι με δυο- τρεις φορεσιές και παραδοσιακά γλυκά από το Σύλλογο Γυναικών που λειτουργεί τους θερινούς μήνες και λίγα σχετικά εκθέματα στο Μοναστήρι της Ευαγγελίστριας. Είναι αρκετά να καλύψουν αυτόν τον πολιτισμό μας στο σύνολό του! Ασφαλώς και όχι! Η λαογραφία μας θα έπρεπε να στεγάζεται στο Μπούρτζι, τη βιτρίνα του πολιτισμού μας. Πού; Μήπως στην αίθουσα του ΔΣ; Θα έπρεπε να υποστηρίζεται από ολόχρονες δράσεις, φεστιβάλ, συνέδρια, πρόγραμμα προβολής, φιλμ, κάρτες, έντυπα, σελίδες στο διαδίκτυο, βιβλία. Να τη βλέπει ο επισκέπτης και να αντιλαμβάνεται γιατί η Σκιάθος γέννησε τους δύο Αλεξάνδρους, να τη νοιώθει ο κάτοικος του νησιού ως αναπόσπαστο μέρος της κληρονομιάς και της καθημερινότητάς του. Ακόμα, το σπίτι του Ζήση Οικονόμου πότε και πως προβλέπεται να λειτουργήσει; Ακούσατε τίποτα; Ο τόπος για τον οποίο τόσα έχουν γραφτεί, δεν θα’ πρεπε να στεγάζει και μια Δημοτική βιβλιοθήκη, να βγάζει κι ένα δικό του έντυπο όπως παλιά; Το κτίριο που στεγαζόταν η παλιά αστυνομία που παραχωρήθηκε στο Σύλλογο Γυναικών, δε θα έπρεπε να αξιοποιηθεί σχετικά κι όχι να κοντεύει να πέσει; Τέλος, στο κομμάτι της νεότερης ιστορίας όπου έχουμε τον Νικοτσάρα, »τη μάχη της Σκιάθου», το ολοκαύτωμα από τους Γερμανούς, τους νεκρούς, την Καλλιαρίνα, και τόσα άλλα γεγονότα κι ανθρώπους σαν τους παπά Γιώργη Ρήγα, Φραγκούλα, Χειμώνα, δε θα έπρεπε να υπάρχουν όλα αυτά κάπου να φαίνονται; Πώς αλλιώς νομίζουμε τελικά ότι η Σκιάθος θα προσελκύσει επισκέπτες και εκτός σεζόν;
6. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Στο οικιστικό αλαλούμ που επικρατεί στη Σκιάθο ως συνέπεια της άναρχης τουριστικής ανάπτυξης, κατεδαφίστηκαν τα περισσότερα παραδοσιακά Σκιαθίτικα σπίτια με τους τσατμάδες, το χαγιατάκι και την κεραμοσκεπή κι όσα απόμειναν όρθια, είναι ετοιμόρροπα. Η αδιαφορία των αρχών επέτρεψε να γκρεμιστεί μέχρι και της Κοκκώνας το ιστορικό σπίτι που είχε παραχωρηθεί ως δωρεά στο δήμο! Ακόμα κι απ’ τα 12 όλα κι όλα, που χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα, με εξαίρεση το »Σκιαθίτικο σπίτι» που πέρυσι άνοιξε την πύλη του ως μουσείο, τη »Μουριά» του Σαραφιανού -»το σπιτάκι στο λιβάδι»-, ένα ακριβώς απέναντι και το παλιό ταχυδρομείο που μόλις ανακαινίσθηκε, πολλά χρήζουν αναστύλωσης. Ως και για το πανέμορφο αρχοντικό του Ραγιά, η ανακαίνισή του από τους ιδιοκτήτες προσκρούει εδώ και καιρό στη γραφειοκρατία και στην αδιαφορία του δήμου. Η εικόνα της πόλης δε, απ’ το ανατολικό κυρίως λιμάνι, τη βασική πύλη εισόδου, είναι αποκαρδιωτική με τα πολυώροφα σπίτια που κοντεύουν να κρύψουν τις δύο κορυφές του Αι- Νικόλα και του Μύλου. Δεν πρέπει επιτέλους να μπει κάποια τάξη σ’ όλο αυτό το χάος που δημιουργήθηκε καθώς κανείς εκ των αρμοδίων δεν φρόντισε να χαρακτηρισθεί ο οικισμός παραδοσιακός; Και πες πως αυτό είναι δύσκολο πια, οι δρόμοι μας γιατί να βρίσκονται σε μαύρο χάλι γεμάτοι λακκούβες αντί να είναι χαλιά; Δεν θα’ πρεπε ν’ αποτυπωθεί παντού- ακόμα και στην δύσμοιρη οδό Παπαδιαμάντη- το μοναδικό λιθόστρωτο παραδοσιακό καλντερίμι μας με το ψαροκόκαλο; Δεν είναι αυτό ευθύνη του Δήμου;
Ευτυχώς, ο Σύλλογος »Σκιάθος» έσωσε τα προσχήματα κι ανακηρύχθηκαν παραδοσιακοί οι οδοί Φιλοκλέους Γεωργιάδη, Μωραϊτίδη, Αγίας Τριάδας και Μωραίτη. Φτάνουν αυτοί για ένα νησί που θέλει να λέγεται τουριστικό; Μα τι λέω; Εδώ το κομματάκι 50 μέτρων της παραλίας απ’ το λιμάνι ως τα ταξί, παραμένει ακόμα τσιμεντένιο…
7. ΔΥΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΙ
Δεν πρέπει ούτε στιγμή να ξεχνούμε πως η Σκιάθος είναι πρωτίστως το νησί των δύο Αλεξάνδρων και πρωτόγινε γνωστή ειδικά απ’ τον Παπαδιαμάντη. Ένας ολόκληρος κόσμος τη συνδέει ακόμα μ’ αυτή της την μοναδική ιδιότητα, ο οποίος όμως σπανίως την επισκέπτεται καθώς θεωρεί πως έχασε το απαράμιλλο »χρώμα» της και δεν φτάνει το μουσείο Παπαδιαμάντη για να την ταυτίσει με όλα όσα αφορούν τους Διόσκορους της λογοτεχνίας μας. Ο Παπαδιαμάντης έχει πλέον καθιερωθεί στην κορυφή των λογοτεχνών, ενώ στη σκιά του, η μνήμη του Μωραϊτίδη μας φθίνει συνεχώς κι η γενέτειρά του δεν φιλοτιμήθηκε να του φτιάξει έστω ένα μικρό μουσείο. Παράλληλα, το αρχείο τους είναι διάσπαρτο εδώ κι εκεί και στο σπίτι- μουσείο του Παπαδιαμάντη υπάρχουν ελάχιστα χειρόγραφά του. Ακόμα, η βιβλιογραφία για τους άγιους των γραμμάτων μας, αριθμεί πλέον χιλιάδες έργα, ενώ αμέτρητοι είναι οι πίνακες ζωγραφικής, οι μακέτες από θεατρικές παραστάσεις, εκδηλώσεις, φιλμ κλπ ειδικά για την πνευματική παρακαταθήκη του Παπαδιαμάντη. Υπάρχει τέλος, συνεχής και παγκόσμιο πια ενδιαφέρον από ομάδες μελετητών, όπως η Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών, για το έργο τους και την σύνδεσή του με το νησί. Για όλους αυτούς τους λόγους προτείνω να δημιουργηθεί στη Σκιάθο ένα ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΩΝ που θα σηματοδοτήσει την άρρηκτη σχέση της με τα σπουδαία πνευματικά της τέκνα. Ας σταθώ όμως με την ευκαιρία, στον μεγάλο αδικημένο Σκιαθίτη, τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. Τι άλλο από την προτομή του – κι αυτή τη βάλαμε στη σκιά εκείνης του Παπαδιαδιαμάντη- κι ένα ταπεινό τάφο, μπορεί να βρει ο επισκέπτης στο νησί γι’ αυτόν τον »πρώτο ακαδημαϊκό μοναχό», τον »πατριδοχαρή ποιητή», τον »νοσταλγό τ’ ουρανού», τον »τελευταίο των βυζαντινών», »τον πρόδρομο του ταξιδιωτικού και του εορταστικού διηγήματος»;. Τρία σπίτια τον στέγασαν στο νησί και δεν αξιώθηκε ένα να γίνει μουσείο του. Κύριοι αρμόδιοι, αν το ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΩΝ σας φαίνεται βαρύ για το πλούσιο βαλάντιο του δήμου μας -ενώ δεν θα’ πρεπε αν βλέπατε λίγο μακρύτερα- η μη δημιουργία ακόμα ενός χώρου για τον Μωραϊτίδη στο νησί, είναι ντροπή για σας, για μας, για τον τόπο που ανακηρύχθηκε και όχι άδικα, »η νήσος των λογίων»…. Τέλος, υπάρχουν πολλά σημεία στο νησί που έχουν ταυτιστεί με τα έργα των δύο- Αλεξάνδρων όπως το οικόπεδο που δωρίστηκε στο Δήμο και κάποτε βρισκόταν της »Κοκκώνας το σπίτι». Τι καλύτερο απ’ τα πάψει να είναι σκουπιδότοπος και να γίνει μοναδικό παρατηρητήριο του παλιού λιμανιού… Μπορούν να γίνουν πολλά και χωρίς μεγάλο κόστος, αρκεί να υπάρχει γνώση και θέληση…