Ο Δρ. Κρικίδης από την Σκόπελο αριστερα

Σε μία περίοδο κατά την οποία η αντιμετώπιση του ιού COVID-19 αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα ανά το παγκόσμιο, η έρευνα και η καινοτομία αναμφίβολα βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ερευνητές, επιστήμονες και ένα ευρύ φάσμα φορέων των οικοσυστημάτων της καινοτομίας και της τεχνολογίας έχουν ριχτεί στη μάχη για την αντιμετώπιση του ιού αλλά και των αλυσιδωτών συνεπειών του την ώρα που η συζήτηση γύρω από την αύξηση της επένδυσης στην έρευνα εντείνεται διεθνώς.

Με την ευκαιρία της προκήρυξης των Κυπριακών Βραβείων Έρευνας 2020, του κορυφαίου ετήσιου θεσμού επιβράβευσης της έρευνας στη χώρα μας, από το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ), συνομιλήσαμε με τρεις καταξιωμένους επιστήμονες, τους Δρ. Τιμόθεο Παπαδόπουλο, Δρ. Γιάννη Κρικίδη και Δρα .Κυριακή Μιχαηλίδου, οι οποίοι τιμήθηκαν στο παρελθόν με το βραβείο αυτό με στόχο την «εκ των έσω» σκιαγράφηση του τομέα στην Κύπρο.

Παράλληλα, μία ανάσα πριν από τη λήξη της διαδικασίας υπόδειξης υποψηφιοτήτων για τα Κυπριακά Βραβεία Έρευνας, οι τρεις ερευνητές υπογραμμίζουν τη σημασία της αναγνώρισης του επιστημονικού έργου την ώρα που οι προκλήσεις συνεχίζονται. Σημειώνεται ότι το ΙδΕΚ αποφάσισε τη χρονική παράταση της φετινής Πρόσκλησης Υπόδειξης Υποψηφιοτήτων, ορίζοντας ως καταληκτική ημερομηνία τη 10η Απριλίου.

Κίνητρο η επιβράβευση
Κύριος στόχος των Διαγωνισμών είναι η ανάδειξη του έργου και της προσωπικότητας επιστημόνων που δραστηριοποιούνται ερευνητικά στην Κύπρο, επιδεικνύοντας σημαντικά και με διεθνή αναγνώριση αποτελέσματα. «Η διεθνώς αναγνωρισμένη έρευνα πρέπει να γίνεται γνωστή, να διαχέεται και να τιμάται», σημειώνει ο Δρ. Παπαδόπουλος, ο οποίος βραβεύθηκε το 2019 στην κατηγορία του Διακεκριμένου Ερευνητή στη θεματική ενότητα «Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες».

Την ίδια ώρα, ο Δρ. Κρικίδης, στον οποίο απονεμήθηκε το «Κυπριακό Βραβείο Έρευνας – Νέος Ερευνητής 2013» ανέφερε ότι «η επιβράβευση αποτελεί σημαντικό κίνητρο για τη συνέχιση της προσπάθειας, ανεβάζοντας τον πήχη της επιτυχίας ακόμη ψηλότερα, με τη χρηματοδότηση του Νέου Ερευνητή να έχει βαρύνουσα σημασία για την ανάπτυξη της έρευνας στα αρχικά της στάδια». «Η έρευνα θέλει κόπο με την επιτυχία να μην είναι δεδομένη», δηλώνει χαρακτηριστικά η Δρ. Μιχαηλίδου, η οποία βραβεύθηκε στην ίδια κατηγορία το 2019. Αξίζει να σημειωθεί πως στους βραβευθέντες της κατηγορίας Νέος Ερευνητής, το ΙδΕΚ παρέχει χορηγία ύψους €60,000 με σκοπό την έμπρακτη στήριξή τους για τη συνέχιση της ερευνητικής τους σταδιοδρομίας.

Διαφορετικά Ερευνητικά Ενδιαφέροντα –Ουσιαστική συμβολή
Για την ερευνητική του ομάδα στο Κέντρο Εφαρμοσμένης Νευροεπιστήμης και το Τμήμα Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου μας μίλησε ο Δρ. Παπαδόπουλος. «Εστιάζεται στη μελέτη των σχέσεων εγκεφάλου και συμπεριφοράς για τη διάγνωση, ερμηνεία και αντιμετώπιση νευροαναπτυξιακών διαταραχών. Στόχος παραμένει η βελτίωση της ποιότητας ζωής εκατομμυρίων νέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω στοχευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων», ανέφερε.

Η έρευνα της Δρ. Μιχαηλίδου, αφορά την ανίχνευση γενετικών δεικτών οι οποίοι επηρεάζουν την πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του μαστού στις γυναίκες. Στοχεύει, όπως μας εξήγησε, «στην πλήρη κατανόηση της γενετικής προδιάθεσης του καρκίνου του μαστού με περισσότερους από 180 δείκτες να έχουν μέχρι στιγμής ανιχνευτεί».

Στον τομέα των ασύρματων τεχνολογιών αφιέρωσε την έρευνά του ο Δρ. Κρικίδης, ο οποίος σήμερα ηγείται της ερευνητικής ομάδας «Ίριδα», εστιάζοντας στον σχεδιασμό τηλεπικοινωνιακών συστημάτων νέας γενιάς με έμφαση το φυσικό στρώμα, χρησιμοποιώντας θεμελιώδη μαθηματικά εργαλεία όπως η Θεωρία Πιθανοτήτων, η Στοχαστική Γεωμετρία και η Θεωρία Βελτιστοποίησης.

Κοινός παρονομαστής η βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανθρώπου
Αν και επικεντρώνονται σε διαφορετικά πεδία, και οι τρεις ερευνητές αναπτύσσουν τη δράση τους με γνώμονα τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανθρώπου.

Όπως μας ανέφερε ο Δρ. Παπαδόπουλος επέλεξε να ασχοληθεί με τον συγκεκριμένο τομέα πρωτίστως λόγω  «του τεράστιου κόστους των νευροαναπτυξιακών διαταραχών στα συστήματα υγείας και στα εκπαιδευτικά συστήματα ανά τον κόσμο», σημειώνοντας παράλληλα, πως η  εκπαίδευση της νέας γενιάς ερευνητών σε αυτό τον τομέα είναι υψίστης σημασίας.

Μιλώντας για τη δική της  ερευνητική επιλογή η Δρ. Μιχαηλίδου στάθηκε στον σοβαρό αντίκτυπο που έχει η έρευνα για τον καρκίνο του μαστού, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, προσθέτοντας ότι προς αυτή την κατεύθυνση την οδήγησε «η περιέργεια για το πως τα μαθηματικά και η στατιστική μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατανόηση μιας τόσο σοβαρής ασθένειας». Από την πλευρά του ο Δρ. Κρικίδης είπε πως τα αποτελέσματα της έρευνας του «συνεισφέρουν στην βελτίωση υπαρχόντων τηλεπικοινωνιακών υποδομών ή δημιουργούν τις προϋποθέσεις για νέες εφαρμογές».

Σταδιακή βελτίωση του επιπέδου έρευνας στην Κύπρο
«Το επίπεδο της έρευνας στη χώρα μας είναι αρκετά ψηλό. Αυτό φαίνεται και από το μεγάλο αριθμό επιτυχιών στην εξασφάλιση ερευνητικών κονδυλίων» επισημαίνει η Δρ. Μιχαηλίδου. Για την ανάγκη διασύνδεσης της έρευνας με την βιομηχανία και την ανάπτυξη έκαναν ιδιαίτερη αναφορά ο Δρ. Παπαδόπουλος και ο Δρ. Κρικίδης. Ο Δρ. Παπαδόπουλος θεωρεί ότι η χώρα χρειάζεται να αναπτύξει ένα στρατηγικό σχέδιο διασύνδεσης της έρευνας με την ανάπτυξη «που θα στηρίζει την αύξηση των ισοδύναμων πλήρους απασχόλησης ερευνητών, την ενίσχυση των ερευνητικών υποδομών  και τη στήριξη της έρευνας αιχμής». Όπως τόνισε ο Δρ. Κρικίδης, «η διασύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία είναι ανεπαρκής με αποτέλεσμα σημαντική έρευνα που επιτελείται στα ακαδημαϊκά ιδρύματα της Κύπρου να μην αξιοποιείται».

Το ΙδΕΚ αρωγός στην προσπάθεια αναβάθμισης
Και οι τρεις ερευνητές εξήραν τις προσπάθειες που καταβάλλονται από το ΙδΕΚ τόσο για τη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων, όσο και για την ενίσχυση της  εξωστρέφειας της κυπριακής ερευνητικής δραστηριότητας σε διεθνές επίπεδο.

Ποικίλες οι δυσκολίες για τους ερευνητές
Σύμφωνα με τον Δρ. Παπαδόπουλο, οι προκλήσεις εκτείνονται, από την προστασία των δικαιωμάτων των πλέον ευάλωτων ομάδων, με την απουσία μέχρι πρότινος σαφών αρχών δεοντολογίας, στους ανεπαρκείς πόρους ή την ελλιπή υποδομή για τη στήριξη της έρευνας.

Η συστηματικότητα και η δημιουργικότητα είναι τα σημεία στα οποία πρέπει να εστιάσουν οι Κύπριοι ερευνητές για να ανταγωνιστούν τους Ευρωπαίους συναδέλφους μας εξήγησε. Τη διασύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία τόνισε επίσης ο Δρ. Κρικίδης, ο οποίος ανέφερε ότι λόγω του μικρού μεγέθους της Κύπρου, τα προβλήματα του ερευνητικού τομέα είναι αυξημένα. Η απουσία μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας, η έλλειψη ερευνητικού ανθρώπινου δυναμικού, και η δυσκολία στην προσέλκυση επιστημόνων από το εξωτερικό είναι επίσης κάποια από τα προβλήματα που εντοπίζει. Η Δρ. Μιχαηλίδου, εστίασε την προσοχή της στην οικονομική ανασφάλεια και την έλλειψη σταθερότητας που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Ανέφερε μεταξύ άλλων τα  συμβόλαια περιορισμένου χρόνου, τα οποία αναγκάζουν ερευνητές να αλλάξουν καριέρα ή να μεταναστεύσουν.

Η  έρευνα συνδέεται άμεσα με την  αγορά
Κοινή πεποίθηση των ερευνητών είναι πως η διασύνδεση της έρευνας με τη βιομηχανία, την παραγωγή και την αγορά είναι απαραίτητη. «Ο καθορισμός ερευνητικών προβλημάτων με σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις, προϋποθέτει γνώση των πραγματικών αναγκών και συνεχή αλληλεπίδραση με την παραγωγή και την αγορά», σημείωσε ο Δρ. Κρικίδης με τον Δρ. Παπαδόπουλος να προσθέτει ότι «μέσω της παραγωγής νέας γνώσης, η ανάπτυξη νέων και καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα μιας οικονομίας και ενός κράτους και κατ’ επέκταση την ευημερία των πολιτών».

Η θέση της γυναίκας στην έρευνα
Η βελτίωση της θέσης των γυναικών στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας έχει χαρακτηριστεί ως προτεραιότητα στις πολιτικές της ΕΕ. Όπως μας δήλωσε η Δρ. Μιχαηλίδου, «οι διάφορες πολιτικές της ΕΕ έχουν συμβάλει στη μείωση του χάσματος της ανισότητας μεταξύ γυναικών και αντρών», προσθέτοντας ότι «είμαστε σε πολύ καλύτερο σημείο από κάποια χρόνια πριν αλλά πάντα υπάρχει χώρος για βελτίωση».